ابتکار: استراتژي بازدارندگي ايران
رحمان قهرمانپور
روز يکشنبه ايران اولين هواپيماي بدون سرنشين جت را رونمايي کرد. تداوم پرواز در ارتفاع زياد و مسافتهاي دوردست، سرعت بالا، توان انجام دادن ماموريتهاي مختلف با اهداف گوناگون از قابليتهاي اين جت بمب افکن عنوان شده است. با توجه به اين اقدام استراتژي نظامي ايران چيست و آيا اين استراتژي ارتباطي به رقابت تسليحاتي در خاورميانه دارد؟ استراتژي نظامي ايران: استراتژي نظامي ايران مبتني بر بازدارندگي دفاعي همه جانبه است. منظور از بازدارندگي همه جانبه هم بازدارندگي متقارن است هم بازدارندگي غيرمتقارن. دليل اين که جمهوري اسلامي ايران اين نوع استراتژي را انتخاب کرده است اين است که نوع تهديداتي که جمهوري اسلامي در محيط پيراموني خودش و در سطح بينالمللي با آنها مواجه است از هر دو جنس است. يعني بخشي از اين تهديدات، تهديدات سنتي متقارن است نظير تهديداتي که از جانب اسرائيل يا آمريکا وجود دارد. تهديدات نامتقارن : بخش ديگري از اين تهديدات، تهديدات نامتقارن است نظير نفوذ گروههاي تروريستي به مرزهاي ايران و حمايت بعضي کشورها از اين گروهها يا انجام برخي اقدامات ديگر که ميتواند شکل يک نوع جنگ نامتفارن به خود بگيرد. بر اين اساس استراتژي نظامي جمهوري اسلامي بر مبناي بازدارندگي دفاعي همه جانبه شکل گرفته است. منظور از دفاعي در اين استراتژي اين است که همانطور که ايران بارها اعلام کرده است جمهوري اسلامي قصد تهاجم به هيچ کشوري را ندارد و عمده تسليحاتي که ايران توانسته آنها را طراحي و آزمايش کند و بسازد خصلت تدافعي دارد و نه تهاجمي. ارسال پيام سياسي: از نظر سياسي هم به طورطبيعي رونمايي از سلاحهاي جديد، انجام مانورهاي نظامي و اقدامات ديگر خصلت بازدارندي دارند و در معناي سياسي به نوعي ارسال پيام به طرف مقابل است مبني بر اين که ايران آمادگي نظامي لازم را دارد تا طرف مقابل را از انجام هرگونه ماجراجويي در مورد ايران منصرف سازد. رقابت تسليحاتي: از سوي ديگر بايد گفت رقابت تسليحاتي که در منطقه خليج فارس شاهد آن هستيم الزاما ربطي به جمهوري اسلامي ايران ندارد. وقتي به بودجه نظامي کشورهاي خاورميانه بر اساس توليد ناخالص داخليشان و جمعيتشان مراجعه ميکنيم اين نکته مشخص خواهد شد که ايران يکي از کمترين بودجهها را در اين زمينه دارد. يعني در بودجه نظامي ايران مقايسه با کل بودجه سالانهاش رقم ناچيزي است. در حالي که همين چند سال ميزان تسليحاتي که آمريکاييها به امارات و عربستان فروختند مبلغي حدود 30 ميليارد بود و اخيرا هم اخباري منتشر شد که قرار است يک قرارداد 60 ميليارد دلاري براي خريد تسليحات منعقد کنند. فروش تسليحات : بحث رقابتهاي تسليحاتي در منطقه ريشههاي مختلفي دارد. يکي از اين ريشهها بحث فروش تسليحات است. شرکتهاي معظم تسليحاتي همواره دنبال بازار بودهاند و چه بازاري بهتر از کشورهاي عربي حوزه خليج فارس که به دليل فروش نفت درآمد خوبي دارند و به راحتي ميتوانند دلارهاي نفتي را به سلاح تبديل کنند. اين اتفاق در حالي رخ ميدهد که اين کشورها به لحاظ نيروي انساني امکان استفاده از اين سلاحها را ندارند. به اين معني که وقتي به نوع قراردادهاي اين کشورها مراجعه ميکنيم آموزش نيروهاي نظامي کشورهاي خريدار همواره جزئي از اين قرارداها محسوب ميشود. بخش عمدهاي از اين تسليحاتي که شرکتهاي آمريکايي، انگليسي و فرانسوي در اين 15 سال به کشورهاي عربي فروختند در انبارهاي اين کشورها مانده و قابليت استفاده نداشته است. اسرائيل: ريشه دوم رقابت تسليحاتي در خاورميانه اسرائيل است. يکي از نگرانيهاي دائمي اسرائيل اين بوده است که کشورهاي منطقه به توان دفاعي اسرائيل برسند. چون دکترين نظامي اسرائيل مبتني بر حفظ برتري نظامي اسرائيل در منطقه است. وقتي به آمار فروش تسليحات به کشورهاي خاورميانه مراجعه ميکنيم ميبينيم که مثلا مصر در ليست کشورهاي خريدار عمده تسليحات نيست. يا مثلا اردن با وجود اين که جزء کشورهاي حامي غرب است در اين ليست نيست. يک دليل اين مسئله اين است که اين دو کشور به اسرائيل نزديک هستند، هر چند ناتوانيهاي مالي اين دو کشور هم در اين موضوع موثر است. اعتمادسازي درمنطقه: بنابراين دو عامل کسب درآمد و مسئله اسرائيل مهمترين مسائل در فروش تسليحات به کشورهاي منطقه هستند. با اين حال دربحث رقابت تسليحاتي يک بحث سنتي است و ممکن است برخي معتقد باشند که اقدامات ايران در حوزه نظامي نظير آزمايش تسليحات جديد يا مانورهاي نظامي رقابت تسليحاتي در منطقه را افزايش ميدهد. در حالي که اينگونه نيست و اساسا سياست جمهوري اسلامي بر اساس اعتمادسازي و حفظ روابط دوستانه با منطقه است و بارها اين موضوع از زبان مقامات کشورمان اعلام شده است. هدف گيري ايران کشورهاي منطقه نيست چون ايران در بين کشورهاي همسايه در وضعيت فعلي کشوري که تهديد جدي براي ايران محسوب شود وجود ندارد.
دیدگاه تان را بنویسید