راز ناکامی رادیکال ها برای حذف سنتی ها
اصولگرايان سنتي، كماكان مهمترين لايه تعيينكننده مناسبات سياسي ايران هستند، سياستمداران متعادل و كاركشتهاي كه راز ناكامگذاردن راديكالها را به خوبي آموختهاند، خواه راديكالها از اردوگاه اصلاحطلبان بيايند و خواه از درون اصولگرايان رشد كنند.
پنجشنبه هفته گذشته در اقدامي غيرمنتظره، رئيسجمهور پیشنهاد حبیبالله عسگراولادی، عضو شاخص و متنفذ جريان اصولگرايان سنتي را پذيرفت و جلسهای با حضور 30 نفر از سران و چهرههای مختلف اصولگرا در ساختمان شهیدبهشتی نهاد ریاستجمهوری برگزار كرد. علاوه بر اين در اين نشست، بحث وحدت در جريان اصولگرا از زبان احمدينژاد در اين جلسه در حالي مطرح شد كه وي در طول دوران رياستجمهوري نهم بسياري از چهرههاي منتفذ و قدرتمند اصولگرا مانند مصطفي پورمحمدي، غلامحسين محسنياژهاي، علي لاريجاني، داود دانشجعفري، محمد جهرمي، محمدحسين صفارهرندي، محمدباقر ذوالقدر و... را از كابينه كنار گذاشت و حاميان دولت در مجلس نيز به عناوين مختلف از علي لاريجاني انتقاد كرده و حتي به محمدرضا باهنر، دبيركل جامعه اسلامي مهندسين براي نايب رئيسي مجلس راي منفي دادند. فارغ از چنين چالشهايي و نحوه مواجهه رئيسجمهور با اصولگرايان سنتي، اين پرسش همواره در جامعه سياسي ايران مطرح است كه چرا بهرغم همه فراز و نشيبهاي دو دهه اخير، اين گروه قدرتمند همواره در راس سياست ايران باقي مانده و از دامنه نفوذش كاسته نشده است؟ دو گروه متمايز چهرههاي اصولگراي قدرتمند دو دهه اخير را ميتوان به دو گروه عمده تقسيم كرد. گروهي از معتمدان نظام كه نهادهاي انتصابي، نظارتي يا فرابخشي و خارج از زمين بازي مجلس و دولت فعال بودهاند و گروهي ديگر كه در ساختارهاي سياسي رايج دولتي و غيردولتي به جابهجايي و رفتوآمد مشغول بودهاند. گروه نخست كه از برجستهترين چهرههاي حال حاضر آنها ميتوان به حبيبالله عسگراولادي يا برخي چهرههاي برجسته عضو جامعه روحانيت مبارز اشاره كرد، از ويژگيهاي مهمي برخوردارند، سابقه مبارزاتي و سياسي طولاني دارند، تجربيات كلان مديريتي در دهه اول انقلاب داشتهاند و پيوندهاي قوي سياسي با احزاب و نهادهاي شناسنامهدار و برجسته اصولگرا دارند. با محوريت ولايت فقيه در چارچوب نظام قانوني گام برداشتهاند. رابطه قوي با حوزه و بازار داشته و دارند و روزگار خويش را در دو دهه اخير به فعاليت مديريتي يا سياسي در نهادهايي گذراندهاند كه فرابخشي مانند مجمع تشخيص مصلحت نظام، خارج از محدوده بازي دولت و مجلس مانند كميته امداد يا نهادهاي نظارتي و قضايي سپري كردهاند. به روشني پيداست كه در فراز و نشيبهاي تغييرات دولتي مثلا برآمدن دولت اصلاحات و يا شكرآبشدن رابطه دولتي همسو مانند دولتهاي احمدينژاد، چهرههاي سياسي دولتي و يا حتي فعال در مجلس نميتوانند خللي در جايگاه و اعتبار سياسي اين گروه وارد كنند، و چه بسيار پيش آمده است كه در هنگامه بحران، دست به دامن چهرههاي برجسته اين گروه شدهاند؛ امري كه مختص به دولت و مجلس نيست و بسياري از گروههاي سياسي دور و يا نزديك به اصولگرايان سنتي نيز مجبور به رعايت اين قاعده مهم بازي بودهاند. به عبارت سادهتر، فارغ بودن حيطه عمل و اختيارات از اعمال قدرت نهادهاي دولتي و مولفههاي گفتهشده درباره سابقه سياسي و شخصيتي اين گروه سبب شده است كه قشر مهمي از اصولگرايان سنتي همواره در كانون رايزنيها و معادلات و مناسبات سياسي كشور باقي بمانند. به همين اعتبار، حتي كشاكشهاي سياسي دروني برخي از نهادهاي دربردارنده اصولگرايان سنتي مانند جامعه روحانيت مبارز سبب نشده است كه از اعتبار و وزن سياسي اين گروهها كاسته شود و همين مولفههاست كه در نشست اخير اصولگرايان كه به دعوت رئيسجمهور برگزار شد، اگرچه چهرههاي مهمي از اين گروه دعوت نشده بودند يا حضور نداشتند ولي نماينده ويژه آنها يعني حبيبالله عسگراولادي تاكيد كرد كرد كه بايد حركتهاي معطوف به وحدت اصولگرايان با محوريت جامعه روحانيت مبارز و جامعه مدرسين حوزه علميه قم باشد. امري كه محدود به اين جلسه نيست. اصولگرايان متعادل همگام با سنتيها گروه دوم اصولگرايان برجسته كه در سالهاي اخير بهرغم همه فراز و نشيبهاي سياسي، همواره توانستهاند نقش مهمي در معادلات و مناسبات سياسي ايران ايفا كنند نيز فارغ از تواناييهاي شخصيتي، هوشمندي سياسي و بهرهگيري موقعيتشناسانه از فرصتهاي سياسي، بينصيب از حمايت و اعتماد لايههاي بالادستي اصولگرايان و پيشكسوتان اين گروه نبودهاند. به عنوان نمونه، مصطفي پورمحمدي، كه دومين چهره محذوف توسط احمدينژاد از كابينه نهم بود، اندكي بعد در پرتو همين اعتماد، با حكم محمود هاشميشاهرودي به رياست سازمان بازرسي كل كشور منصوب شد و نقشي همتراز و شايد بالاتر از موقعيت سابق يافت. اين اعتماد، در واقع مرهون سابقه طولاني حضور پورمحمدي در ساختار اجرايي و سياسي كشور و همچنين همراهي ويژه و مداوم با اصولگرايان سنتي بود. از همين گروه ميتوان به غلامحسين محسنياژهاي اشاره كرد كه همواره يكي از منتفذترين و قدرتمندترين افراد جريان اصولگرايان بوده است و سومين فردي بود كه در آخرين روزهاي كابينه نهم از سوي احمدينژاد كنار گذاشته شد و او نيز مانند پورمحمدي پست سياسي مهمتري گرفت و دادستان كل كشور شد. اين دو نمونه به روشني نشان ميدهد باز بودن ميدان بازي براي جابهجايي بين قواي سه گانه، عملا هرگونه تلاش براي محذوفكردن يا به حاشيهراندن لايههاي جوانتر اصولگرايان سنتي ره به جايي نميبرد. محمدباقر قاليباف و علي لاريجاني، دو اصولگراي برجسته ديگر، نيز مصداقهاي برجستهاي از اين قشر هستند كه علاوه بر جلب اعتماد اصولگرايان سنتي، موفق به كسب راي اعتماد از نهادهاي مدني نيز شدهاند و بهرغم همه تلاشهاي معطوف به حذف از سوي اصولگرايان راديكال، براي كمرنگ كردن نقش آنها در ساختار سياسي و مديريتي، موفق به بقا و همچنين ارتقاي موقعيت اجتماعي و سياسي خويش شدهاند. همچنانكه پس از ماجراي به حاشيه راندن اصولگرايان سنتي توسط احمدينژاد با بركناري علي لاريجاني از دبيري شوراي عالي امنيت ملي كليد خورد، وي موفق شد كه در مقام رئيس مجلس و رئيس فراكسيون اصولگرايان نقش مهم خويش را در ساختار سياسي ايفا كند. ناكامي اصولگرايان راديكال در فرآيند حذف، اصولگرايان سنتي يا چهرههاي متمايل به آنها تنها به سطح چهرههاي برجسته ختم نميشود. اين گروه حتي در حذف و يا به حاشيهراندن لايههاي مياني يا تازه رستهاي جبهه اصولگرايان سنتي كه بيشتر در قامت اصولگرايان منتقد شناخته ميشوند نيز توفيق نداشتهاند. نمونه مهم اين مدعا، مغضوب واقعشدن محمدرضا باهنر، دبيركل جامعه اسلامي مهندسين و نايب رئيس مجلس هشتم از سوي حاميان دولت بود كه براي سال دوم در فراكسيون اصولگرايان راي نياورد و جايش را به شهابالدين صدر داد، هرچند وي نيز به رياست كميسيون تلفيق بودجه مجلس هشتم انتخاب شد تا نقش چشمگيري در تصويب بودجه 89 كل كشور و برنامه پنجم توسعه داشته باشد. چهره ديگر اين طيف، علي مطهري است كه بهرغم همه مخالفتها توانسته است در ميان اصولگرايان و همچنين از حيث جايگاه سياسي و اجتماعي، موقعيت خويش را بهبود بخشد و در هنگامه رقابت، با اختلاف فاحش اصولگرايان راديكال را پشت سربگذارد. ناكامي همواره چنين نمونههايي به روشني نشان ميدهد كه متاثر از مولفههايي چون ساخت سياسي ايران، سه دهه اعتبار سياسي، گستره نفوذ عميق، ويژگيهاي شخصيتي برجسته، بازي بودن ميدان بازي براي جابهجايي و...، حذف اصولگرايان سنتي و چهرههاي متمايل به اين طيف مهم از ساختار سياسي ايران ممكن نيست و چه بسا كه بقاي ساير طيفهاي سياسي در ايران يا رشد آنها وابسته به دوري يا نزديكي به اين طيف باشد. بدين اعتبار بايد گفت كه اصولگرايان سنتي، كماكان مهمترين لايه تعيينكننده مناسبات سياسي ايران هستند، سياستمداران متعادل و كاركشتهاي كه راز ناكامگذاردن راديكالها را به خوبي آموختهاند، خواه راديكالها از اردوگاه اصلاحطلبان بيايند و خواه از درون اصولگرايان رشد كنند.
دیدگاه تان را بنویسید