از بيداري منطقه تا بيداري وزارت خارجه
وزارت امور خارجه نه در تونس و یمن که با آنها رابطه دیپلماتیک داشت و نه در مصر و لیبی که رابطهای تیره و نامناسب داشت.نتوانست اقدامی برای مردم آن سامان و مناقع ملی ایران انجام دهد
بیش از ۷ ماه از خیزش مردم منطقه خاورمیانه میگذرد و با احتساب سرنگونی حکومت ۴۲ ساله دیکتاتور لیبی، میتوان گفت که ۴ دیکتاتور یعنی، بن علی، مبارک، علی عبدالله صالح و قذافی سرنگون شدهاند. میتوان گفت اوضاع دولتهایی که حکومتشان شبیه به این حکمرانان بوده نیز یا با تغییرات اساسی و اصلاحات در قانون اساسی رو به رو شده و یا انتظار میرود که با تغییرات بنیادین مواجه شوند. مروری بر اوضاع و احوال کشورهایی چون مراکش، اردن، بحرین، عربستان و سوریه این مفروض را تایید میکند و این جمله را به ذهن متبادر میسازد که «این رودخانه سر ایستادن ندارد.» نبه گزارش «فردا» نکتهای که در این میان قابل بحث و بررسی است جایگاه و اقدامات وزارت خارجه صرف این چند ماه است. اکتفا نمودن به بیانیههای دو پهلو، برجسته سازی شعارهایی خاص و اعلام حمایت از خواستههای به حق مردم منطقه در قالب پیامهای کلی را میتوان از جمله اقدامات وزرات خارجه در تحولات اخیر دانست. وزارت امور خارجه نه در تونس و یمن که با آنها رابطه دیپلماتیک داشت و نه در مصر و لیبی که رابطهای تیره و نامناسب داشت.نتوانست اقدامی برای مردم آن سامان و مناقع ملی ایران انجام دهد در میان دیکتاتورهایی که با قدرت خداحافظی کردند، ایران با دو دولت مصر و لیبی رابطهی چندان مناسبی نداشت و لذا میشد انتظار داشت که با فروپاشی سیستم حکومتی مبارک و قذافی تحرکات وزارت خارجه برای ارتباط هر چه بیشتر با بدنه اجتماعی و نیروهای فعال سیاسی دراین دو کشور مهم بیش از پیش خود را نمایان سازد. حال آنکه در مورد مصر، برقراری رابطه با مصر اسیر بیتجربه گیها و اقدامات دفعی و خارج از عرف دیپلماتیک شد تا جایی که به تعبیر کارشناسان مسائل منطقهای ایران متهم به «خریدن ناز مصریها» شد و در مورد لیبی نیز به بیانیهها و اعلام مواضع از سوی وزارت خارجه اکتفا شد. این در حالی است که مصر به عنوان مهمترین کشور جهان عرب از جایگاه بسیار مهمی برخوردار است و غفلت از اهمیت این مطلب راه را برای ارتباطات و کنشهای فعلانه اسرائیل در نظام تازه تاسیس مصر را فراهم میسازد. خاصه آنکه در این میان باید نقش مهم آمریکا در تحولات مصر و نظام سیاسی مصر را در نظر داشت که اجازه نمیدهد اوضاع و احوال در مصر به گونه نه چندان مطلوب خود و اسرائیل رقم بخورد. لیبی و... در مورد لیبی نیز اوضاع چندان تفاوت نمیکند. ایران در عرصه لیبی سیاست صبر و انتظار منفعلانه را در پیش گرفت و نه کوشید تا در زمینههای سیاسی- لجستیکی مانند امارات و قطر انقلابیون را همراهی کند و نه کوشید تا مانند ترکیه نشستهای مهم دیپلماتیک انقلابیون را پذیرا باشد. در این میان ایران تنها به شعارها و نمادهای بروز یافته از سوی انقلابیون مانند برگزاری نمازهای جماعت و نماز شکر و یا شعارهای الله اکبر انقلابیون در بدو ورود به شهرها اکتفا کرده است و تحولات صورت گرفته را ناشی از اسلام خواهی مردم لیبی قلمداد کرده است. این در حالی است که ایران از برقراری ارتباط فعال با انقلابیون لیبی که براستی خواهان ایفای نقش اسلام سیاسی در لیبی هستند نیز غافل مانده و میتوان گفت که تا کنون هیچ نشانهای هم از برقراری ارتباط با نظام جدید لیبی در دست نیست. عدم وجود استراتژی مشخص کاستیها و عدم وجود استراتژی مشخص در وزارت خارجه زمانی خود را بیشتر نمایان میسازد که اقدامات و تلاشهای دیپلماتیک ترکیه را مورد بررسی قرار دهیم. ترکیه از زمان بروز ناآرامیها در منطقه کوشید تا با اتخاذ یک موضع فعالانه، ضمن رصد تحولات منطقهای، منافع ملی خود را بیش از پیش تامین نماید. جالب اینجاست که ترکیه بیش از تمام کشورهای منطقه در لیبی کارگر و افراد مشغول به کار داشت. در وهله اول ترکیه کوشید تا موضعی میانجی میان انقلابیون و دولت قذافی را در پیش بگیرد اما با مرور زمان و با گذشت چند هفته از تحولات، ترکیه به یکی از اصلیترین مخالفان قذافی تبدیل شد تا جایی که استانبول به یکی از اصلیترین مکانها برای رایزنیها تبدیل شد. اینک میتوان گفت که در آیندهای نه چندان دور نام ترکیه را بیش از پیش در تحولات داخلی لیبی (منظور سرمایه گذاریهای اقتصادی است) خواهیم شنید حال آنکه وزارت خارجه ایران یکی از اصلیترین موضاعات بین ایران و لیبی و که همانا مسئله امام موسی صدر است را از طریق منابع و کانالهای دست دوم مورد پیگیری قرار میدهد. این در حالی است که ایران نیز میتوانست در کنار کشورهایی چون قطر و امارات و ترکیه در نشست استانبول شرکت فعال داشته باشد و بتواند هم به زعم خود از حقوق اسلام گرایان دفاع کند و هم مسئله امام موسی صدر را مورد پیگیری قرار دهد. بیآنکه بخواهیم از موازی کاری در فعالیتهای وزارت خارجه دفاع کنیم، شاید دلیل ایجاد فراکسونی به نام «بیداری اسلامی» در مجلس شورا به خاطر همین اهمال کاریها و نبود برنامهای منسجم در برخورد با این تحولات بوده است. آنچه انتظار میرود فعال سازی بخش کارشناسان وزارت خارجه و تدوین یک استراتژی منسجم برای برخورد با تحولات منطقه است که روز به روز ابعاد تازهای به خود میگیرد. در این میان فعال سازی دیپلماسی عمومی و ارتباط گیری با گروههای سیاسی و اجتماعی در کشورهای منطقه برای ایجاد رابطهای عمیق با مردم آن سامان میتواند شروع خوبی برای جبران کاستیها باشد.
دیدگاه تان را بنویسید