آیا تحریمها علیه ایران سودمند است؟
مرکز استیمسون در گزارشی به بررسی اعمال تحریمهای یکجانبه آمریکا و چند کشور غربی علیه ایران پرداخته و این سوال را مطرح کرده که به رغم ایجاد برخی مشکلات برای ایران ، آیا این تحریمهای آمریکا و چند کشور همراه ، سودمند بوده است ؟
اشراف: شورای امنیت سازمان ملل (UNSC) از سال 2006 تاکنون 4 قطعنامه را تصویب کرده است که صادرات هستهای به ایران را محدودتر و نظارت بیشتری بر فروش اسلحه ایجاد کرد. این اقدامات در پاسخ به سوالات آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره آن دسته فعالیتهای هستهای ایران بود که به نظر میرسید از حدود وظایفش در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای تجاوز میکند. این تحریمهای چند جانبه سابقه طولاني در تحریمهای ایالات متحده علیه جمهوری اسلامی دارد و همچنین جزو تاریخ اخیر تحریمهای اقتصادی مهم توسط کشورهای مختلف آسیایی و اروپایی محسوب میشود. سال گذشته، اتحادیه اروپا، استرالیا، کانادا، ژاپن و کره جنوبی محدودیتهایی را با شدتهای مختلف در زمینه توافقات مالی با ایران - به ویژه در زمینه سرمایه گذاری در بخش انرژی آن- ایجاد کردند. همچنین در سال 2010، کنگره ایالات متحده قانونی را وضع کرد که به موجب آن شرکتهای خارجی که در بخش انرژی ایران سرمایه گذاری میکنند و یا به برنامه هستهای یا نظامی ایران کمک میکنند، مجازات میشوند به این صورت که دیگر به سیستم مالی ایالات متحده دسترسی نخواهند داشت. استیمسون این سوال را مطرح کرده که آیا این تحریمها ایران را متقاعد میکند تا توافقی را امضا نماید که موجب توقف برنامه هستهای بدون قابلیت ساخت سلاح در ایران شود؟ تحریمهای بخش انرژی ایران، در عدم سرمایه گذاری ضروری در زیرساختهای نفت و گاز این کشور بسیار موثر بوده است. طبق گفتههای وزیر نفت ایران، این کشور به 40 میلیارد سرمایه گذاری در بخش انرژی نیاز دارد؛ اکثر متخصصان میگویند که به سرمایه گذاری خیلی بیشتری نیازمند است. اما از مارس 2010 تاکنون، 20 شرکت از 41 شرکتی که قبلا در بخش انرژی ایران سرمایه گذازی میکردند، کناره گرفتهاند؛ این شرکتها شامل تمام شرکتهای غربی با تکنولوژیهای پیشرفته میشود. (1) بنا به ادعای این مرکز آمریکایی ، به دلیل تحریمهای مالی، بانکهای ایران به صندوق بینالمللی پول دسترسی ندارند. بین سالهای 2006 و 2009، وزارت دارایی آمریکا 80 بانک خارجی را متقاعد کرد تا روند معاملات با بانکهای ایرانی را متوقف کنند؛ از جمله این موسسات میتوان به یو بی اس (سوئیس)، کامرز بانک ای جی (آلمان)، اچ اس بی (انگلستان) و بانک آلمانی ای جی (آلمان) اشاره کرد. (قبلا بانکهای ایالات متحده از تجارت در ایران منع شده بودند) (2). بنابراین، ایران در حال حاضر سختیهای بسیاری را در معاملات خود، به ویژه در معاملات نفتی که به یورو یا دلار حساب میشود، تجربه میکند. علاوه بر این، گزارشاتی حاکی از آن است که هند، کره جنوبی و چین میلیاردها دلار به ایران بابت معاملات نفتی پیشین بدهکارند و به دلیل مشکلات بانکداری قادر به پرداخت بدهی خود نیستند. ایالات متحده ترجیح میدهد کشورها از خریدن نفت ایرانی خودداری کنند، اما خریداری نفت بدون پرداخت هزینه آن برای ایالات متحده رضایت بخشتر است. بنا به ادعای مرکز استیمسون ، تحریمها بر تجارت ایران نیز تاثیر گذاشته است. محدودیت در وام و اعتبارات مالی، بیمه و هم چنین کشتیرانی، به شدت مانع معاملات تجاری طبقه مرفه و متوسط ایران شده است. بعلاوه، کمبود مواد خام بر اثر تحریمها مانع توانایی یک ایرانی برای ایجاد یک کسب و کار سودآور میشود (3). علاوه بر این، در دسامبر 2010 محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور این کشور، برنامه بلند مدت یارانه را اصلاح کرد. به منظور تغییر جمعیتی که به پرداخت مبلغ بسیار ناچیزی برای بنزین عادت داشتند، دولت به مردم ایران و کسب و کار آنها مبلغی (یارانه) پرداخت میکند. هزینهها 45 میلیارد دلار برای سال مالی آینده برنامه ریزی شده است و بیانگر خلاء عظیمی در امور مالی دولت است که اقتصاد این کشور را بیش از پیش آسیب پذیر میسازد. اگر دولت در اجرای وظایف مالی خود ناتوان باشد، نظام با خطر بیثباتی سیاسی روبرو میشود. تاثیرات تحریمها در برنامه هستهای ایران کمتر دیده میشود. گزارشات مختلف حاکی از آن است که تحریمها موجب کند شدن تلاش ایرانیها به منظور تدارک مواد لازم برای نسل دوم سانتريفيوژها شده است. برای مثال پیشرفتی که توانایی ایران را در غنی سازی اورانیوم تسهیل میکند با مشکل روبرو شده است. سایر گزارشات حاکی از آن است که ایران میخواهد برای تهیه نیازهای خود از تحریمهای سازمان ملل عبور کند. چند ماه پیش، مقامات ایرانی از برنامههای خود گفتند که میخواهند بازدهی 20 درصدی غنی سازی خود را از طریق نصب نسل دوم سانتريفيوژها در سایت جدید فردو (در قم) به سه برابر برسانند. در آینده معلوم میشود که این برنامهها به نتیجه میرسند. میتوان گفت تحریمها در موارد نظامی موفقیتهای مهمی به همراه داشته است. از جمله این موفقیتها میتوان به لغو یک قرارداد توسط روسیه به منظور فروش موشکهای پدافند هوایی به تهران اشاره کرد، اما با توجه به مرموز بودن ارتش ایران، بسیار دشوار است که اطلاعات دقیقی درباره وضعیت مبادلات جنگ افزارهای غیرمجاز به دست آورد. ایران به منظور تامین تجهیزات و فناوری نظامی و هستهای بیشتر با کره شمالی همکاری میکند، و ممکن است با پاکستان نیز معاملاتی داشته باشد. مراقبتهای افزایش یافته در مراکز صادرات مجدد مثل دبی و امارات متحده، سبب ایجاد تغییراتی در مبارزه با قاچاق شده است، اما کالاهای قاچاق هم چنان از طریق مالزی و هنگ کنگ وارد ایران میشوند. به طور مختصر، تحریمها علیه ایران موجب تضعیف اقتصاد این کشور، و آسیب زدن به رشد اقتصادی آن از طریق جلوگیری از پیشرفت آن در منابع نفت و گاز میشود. تحریمها هم چنین دسترسی این کشور را به مواد هستهای مهم و تجهیزات نظامی محدودتر کرده است. تاثیرات اقتصادی تحریمها با گذر زمان بیشتر میشود. اما این تحریمها تاکنون موفق نشدهاند رهبران ایرانی را متقاعد کنند تا درباره حدود برنامه هستهای این کشور وارد مذاکره شوند. تحریمها به تنهایی نمیتوانند مانع اقدام ایران برای کسب توانایی برای ساخت سلاح هستهای شوند. کاری که تحریمها انجام میدهند این است که روند پیشرفت ایران را کندتر کنند، به اقتصاد این کشور آسیب زنند و بطور بالقوه هزینههای سیاسی را برای دولت غیرقابل قبول جلوه دهند. اگر این تحریمها به دیپلماسی تازه و مثبتی بپیوندد که منافع خاتمه دادن به جدایی از جهان را به سران ایرانی نشان دهد؛ این پیوند موجب ایجاد یک ائتلاف جدید حاکم در تهران میشود. ائتلافی که آماده تنظیم توافقنامهای باشد که تضمین کند برنامه هستهای ایران- همانطور که ایران همواره میگوید- تنها برای اهداف صلح آمیز دنبال میشود.
دیدگاه تان را بنویسید