معلم ثالث و اخلاق سیاسی

کد خبر: 163347

سید جواد میرخلیلی/ یکی از افکار و اندیشه‏ های ژرف این متفکر بزرگ شیعی، بحث اخلاق سیاسی و پرداختن به پیوند اخلاق با سیاست است که باعث شده تا حتی وی مهم‏ترین اثر اخلاقی خود را بر اساس فلسفه سیاسی خویش بنا کند و تمام کمال مطلوب‏های اخلاقی و غایات فاضله و سعادات و خیرات را جز در اجتماع مدنی و از مجرای آن، امکان‏ پذیر نداند.

یکی از بهترین راهکارها، برای بومی‏ سازی علوم انسانی و به خصوص بومی ‏سازی علوم سیاسی، پرداختن به مباحث اندیشه سیاسی در اسلام و فلسفه سیاسی اسلامی برای جایگزین ساختن آن‏ها به جای نظریات و مباحث غربی است که با نوع انسان‏شناسی و هستی ‏شناسی اسلامی هیچ گونه همخوانی ندارد. با این توجه، قصد داریم تا در سلسله نوشتارهای کوتاهی که بیشتر از باب درآمد و اشاره‏های اجمالی برای اطلاع علاقه‏ مندان مباحث سیاسی اسلامی است، به مباحث و محورهای مورد بحث در اندیشه سیاسی در اسلام و فلسفه سیاسی اسلامی بپردازیم. به همین مناسبت، و در اولین گام به سراغ ابوعلی مسکویه یا همان معلم ثالث رفتیم تا به یکی از بحث‏های مهم وی در کتب اخلاقی‏اش بپردازیم. به جرأت می‏توان ادعا کرد که سده‏های سده و سوم و چهارم هجری قمری، در اندیشه سیاسی اسلام مقطع بسیار درخشانی بوده که اندیشورزان بسیاری در این سده ‏ها در دنیای اسلام می‏زیسته‏اند. از جمله این متفکران بنام و بزرگ شیعی و ایرانی که در اواخر سده چهارم و اوایل سده پنجم هجری قمری می‏ زیست، اندیشمند بزرگ، ابوعلی مسکویه رازی است که به معلم ثالث شهرت دارد. لقب معلم ثالث را از این جهت به وی داده‏ اند که در تاریخ فلسفه اسلامی، اولین کسی است که به حکمت عملی و اخلاق پرداخته و از همین جهت او را ارسطوی عرب نیز نامیده‏اند. مسکویه در یکی از بحرانی‏ترین مقاطع تاریخ اسلام در دستگاه سلاطین آل بویه مشغول به فعالیت بود. از وی آثار متعددی بر جای مانده که از میان آن‏ها می‏توان به اندیشه سیاسی وی دست یافت. یکی از افکار و اندیشه‏ های ژرف این متفکر بزرگ شیعی، بحث اخلاق سیاسی و پرداختن به پیوند اخلاق با سیاست است که باعث شده تا حتی وی مهم‏ترین اثر اخلاقی خود را بر اساس فلسفه سیاسی خویش بنا کند و تمام کمال مطلوب‏های اخلاقی و غایات فاضله و سعادات و خیرات را جز در اجتماع مدنی و از مجرای آن، امکان‏ پذیر نداند. از دیدگاه مسکویه، اخلاق مبتنی بر مدنیت و ناظر به اصلاح حیات اجتماعی انسان‏های مدنی بالطبع است؛ چرا که وی تحقق همه فضایل را در سایه مدینه و تعامل اجتماعی می‏بیند و انسان‏های راحت‏ طلب و منزوی را عاری از فضیلت می‏داند و بر این باور است که کسی که شهروند مدینه‏ای نیست، حتماً از تحصیل فضایل و سعادت، ناتوان است. تأکید مسکویه بر پیوند اخلاق و سیاست تا جایی است که وی در مباحث سیاسی، هیچ گاه دولت و قدرت را فی نفسه مورد تأمل قرار نمی‏دهد، بلکه آنچه ذهن و فکر او را مشغول کرده، فضیلت و ارزش ‏های اخلاقی است؛ از این رو به محض ورود به عرصه حکومت و دولت، مباحث هنجاری را نیز به میان می‏آورد و از اصطلاحاتی همچون مدینه فاضله، مدینه عادله و مدینه ظالمه استفاده می‏کند، و این نشان دهنده آن است که مدینه و حکومت مورد نظر وی، دارای تشکیلاتی است که در رأس آن، انسان متصف به فضیلت و عدالت، حاکم است. *نویسنده و پژوهشگر اندیشه سیاسی در اسلام

۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت