«ما» و جهانی شدن
مهرداد اینانلو/ بايد فرهنگ و تاريخ اين مرز و بوم را بدرستي شناخت و به ديگران نيز شناساند. فقر تئوریک در فهم پدیده های جهانی نباید باعث حرکت های سیاسی و فرهنگی بعضا عجولانه و حاکمیت پوپولیسم در کشور شود. براي باقي ماندن،سرافرازانه زندگي كردن و عبور به سلامت از پيچيدگيها و افسونزدگيهاي دنياي امروز بايد آن را شناخت حتي بهتر از بانيان،متوليان و تئوريسينهاي آن.
تعبير «جهاني شدن» از حدود دهه 1960 مطرح و از اواسط دهه 80 شيوع چشمگيري يافت. جهاني شدن فرآيندي اجتماعي (البته با آبشخوري كاملاً سياسي) است كه از مدتها پيش آغاز شده و رو به گسترش است و در آن قيدوبندهاي جغرافيايي كه بر روابط اجتماعي و فرهنگي سايه افكنده است از بين ميرود و مردم بهطور فزايندهاي در معرض آسيبهاي اين پروسه قرار ميگيرند و شاهد زوال قيد و بندهاي فرهنگ خود ميشوند. واژه جهاني شدن حركت به سوي يك جامعه جهاني واحد را بشارت ميدهد و برحسب اين نظريه گويا تنها يك جامعه و يك فرهنگ در سراسر سياره زمين مستقر خواهدشد. احتمالاً در اين فرهنگ، اختلاف، تنوع، آزادي و انتخاب فردي مورد قبول واقع خواهدشد اما وابستگي به سرزمين مادري به عنوان يك اصل وحدتآفرين در زندگي اجتماعي و فرهنگي از بين خواهدرفت. بهطور خلاصه جهاني شدن بنابر ادبيات غربي به معني گسترش جبري فرهنگ غربي و جامعه سرمايهداري است. به عبارتي جهاني شدن نتيجه رواج و شيوع فرهنگ اروپايي و امريكايي از طريق استعمار، ارتباط، تقليد و از دست دادن اعتماد به نفس فرهنگهاي بومي و سنتي در برابر فرهنگ غربي است. رواج فرهنگ غربي عملاً به عنوان معياري براي ارزشهاي جهاني مطرح است. انقلاب الكترونيك و بمباران اطلاعاتي و رشد سريع وسايل ارتباط جمعي،ماهواره،اينترنت،توريسم راه رشد سريع فرهنگ جهاني شدن را فراهم كرده است. اما در اين ميان فرهنگهاي غيرغربي و سنتي حتي با در نظر گرفتن پيشينه چندين هزارساله همچون ايران،چين و مصر به علت داشتن امكانات بسيار اندك در برابر فرهنگ غرب آنان را در برابر جنگي نابرابر قرار داده و سرنوشتي مبهم را براي آنان رقم زده است. جهاني شدن در واقع يك پروسه هدايت شده از طرف غرب به جهت توجيه و گسترش سلطه و هژموني فرهنگ ليبرالي در ساحتهاي اقتصادي، سياسي و فرهنگي است و دموکراسی وعده داده شده از طرف این نظام جهانی نتیجه مستقیم لیبرالیسم اقتصادی است.به لحاظ اقتصادي ادامه فرايند جهاني شدن بيشك به ضرر كشورهاي جهان سوم و يا در حال توسعه است زيرا در اين پروسه نخبگان كشورهاي ضعيف بهخاطر فاقد اهميت شدن نيروي كار و مواد خام مجبور به مهاجرت به كشورهاي پيشرفته ميشوند و اين خود به نابرابري هرچه بيشتر كشورها دامن ميزند. (يكي از شاخصههاي فرهنگ غرب هضم و بازآفريني نخبگان ديگر كشورهاست كه بخوبي ميتواند از پتانسيل و ظرفيت علمي و شخصيتي آنان بدون در نظرگرفتن مليتاستفاده بهينه كند.) در آستانه ورود به فرآيند جهاني شدن امكانات كشورها به هيچوجه قابل مقايسه نيست. در يك مقطع زماني مشخص در حالي كه كشورهاي غربي به فكر هرچه بيشتر لذت بردن از اوقات فراغت خود و يا رسيدگي به حيوانات خانگي خود هستند در بسياري از كشورهاي آسيايي و آفريقايي مردم براي بقا و زندهماندن تلاش ميكنند و در اين وضعيت مجبور به قبول كمكهاي ترحمآميز كشورهاي غربي ميشوند. (كمك به كشورهاي آفريقايي و آسيايي را در نظر بگيريد كه با چه جار و جنجال رسانهاي صورت ميگيرد ولي در عمل اين كشورها هر روز فقيرتر ميشوند چون مجبورند همان كمكها را براي تأمين مايحتاج اوليه زندگي به كشورهاي صنعتي برگردانند.) با ادامه روند جهاني شدن به علت كمرنگ شدن مرزهاي ملي،اقتدار سياسي دولتها كمرنگ شده و رفتهرفته اتحاد و وحدت ملي كشورهاي ضعيفتر كه از قوميتهاي مختلف تشكيل شدهاند رو به زوال ميرود. در اين پروسه وابستگي كشورهاي جهان سوم به كشورهاي پيشرفته، هويت ملي،منابع ملي و توسعه ملي آنها را تحت تأثير روابط بينالملل قرار ميدهد كه خود برگرفته از فرهنگ سرمايهداري و ليبرالي غربي است. نظام سلطه ،توسعه سیاسی که آخرین مرحله در مسیر توسعه یافتگی برای کشورهای مورد هجمه بوده و در واقع محصول توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی است را کاملا به خود وابسته کرده و بعد از مدتی یک نظام سیاسی استحاله شده تحویل می دهد. پيامدهاي ناخواسته فرهنگي زوال معيارهاي سنتي و بومي در روند جهاني شدن يكي از بزرگترين خطراتي است كه كشورها را تهديد ميكند. بدين معني كه حاصل آن تشديد دوگانگي ارزشها و تشديد از خودبيگانگي و به عبارتي رساتر همان بحران هويت است. به طور مثال ميتوان به جامعه خودمان اشاره كرد كه با وجود مقاومت و اكراه و اجتناب از پذيرش فرهنگ غرب و عدم استقبال از آن توسط رسانههاي دولتي و برخي واحدهاي خصوصي باز شاهد هويت متشتت ناشي از ذهنيت مشوش جوانان كشورمان هستيم. (بدون در نظر گرفتن تعارفات معمول و تكراري و خستهكننده در باب هويت جوان ايراني بايد اعتراف كرد كه حتي جوانان برآمده از خانوادههاي سنتي نيز هر روز بيشتر از ديروز مفتون و شيفته فرهنگ غرب ميشوند.) چه بايد كرد؟ براي در امان ماندن از اين استحاله جهاني شدن و براي آنكه در اين نظام جهاني شده و در حال گفتوگو، صداي ما هم به گوش ديگران برسد بايد به تأمل و بازسازي خردورزانه در سنتها دست يازيد و با بازآفريني عالمانه ارزشهاي خود، فرهنگ خود را با تأكيد بر ساختار زيباييشناسانه آن به ديگران شناساند. در اين روند بايد با ابزار ارتباطي دنياي جديد آشنا گرديد و بر امکانات آن مسلط شد. بايد فرهنگ و تاريخ اين مرز و بوم را بدرستي شناخت و به ديگران نيز شناساند. فقر تئوریک در فهم پدیده های جهانی نباید باعث حرکت های سیاسی و فرهنگی بعضا عجولانه و حاکمیت پوپولیسم در کشور شود. براي باقي ماندن،سرافرازانه زندگي كردن و عبور به سلامت از پيچيدگيها و افسونزدگيهاي دنياي امروز بايد آن را شناخت حتي بهتر از بانيان،متوليان و تئوريسينهاي آن.
دیدگاه تان را بنویسید