جدیدترین تحلیل مشاور امنیتی خاتمی از شرایط روز
ایسنا
|
«دوم خرداد» امسال وارد اولين دهه از عمر خود ميشود، اما خواستهايي كه اين حركت مردمي بر مبناي آن شكل گرفت تا بر پايه حركتي اصلاحي به پيش رود بي آنكه پاسخ مناسبي دريافت كرده باشد، فرومانده و شايد تغيير مسير داده است؛از آنجاكه ميل به اصلاح در ذات ايراني نهفته است به عقيده برخي امكان ظهور مجدد جنبشهايي با خواست اصلاحگرانه و البته واقعبينانه همچنان وجود خواهد داشت. پديدههاي تاريخي در نتيجه نوع تفكر افراد بهوجود ميآيد در آستانه ورود جنبش دوم خرداد به اولين دهه از وقوعش علي ربيعي كه اين رزوها به واسطهي اشتغالش در دانشگاه بيشتر تمايل به تحليل وقايع تاريخي از موضع يك استاد دانشگاه دارد، در گفتوگويي با خبرنگار سرويس تاريخ سياسي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، با نگاهي جامعه شناسانه به اين رويداد، بر اين نكته كه پديدههاي تاريخي را بايد منهاي نتايج سياسي و گرايشهايي كه به دنبال نتايج سياسي ميآيد بررسي كنيم، تاكيد كرد وافزود: «هر پديدهي تاريخي در نتيجه نوع تفكر افراد در هر دوران بوجود ميآيد.» وي با استناد به نظريه يك پژوهشگر فرانسوي درباره نقش تصويرهاي يك جامعه در شكل دهي به تحولات اجتماعي ادامه
داد:« ماهيت اين نظريه ميگويد تصويري كه در هر مقطع تاريخي در فضاي عمومي هر جامعه ايجاد ميشود، رفتارهاي مردم هر جامعه را ميسازد.» اين استاد دانشگاه همچنين با خاطرنشان كردن اين مسأله كه هر پديده تاريخي بايد بوسيله انگارهها و ذهنيات مردم زمانه خودش مورد بررسي قرار گيرد، افزود:« دوم خرداد هم از اين قائله مستثني نيست، در بررسي تاريخي پديدهي دوم خرداد بايد به تصورات و انگارههاي ذهني مردم قبل از دوم خرداد بازگرديم.» جامعهي ايراني همواره تحول خواهي را در درون خود رشد داده است وي همچنين با بيان اينكه جامعه ايراني در اعصار مختلف اعم از مشروطيت، انقلاب و دوم خرداد يك نوع تحولخواهي را در درون خود رشد داده است، اظهار داشت:« جامعه ايراني در تمام مقاطع تاريخي كه پشت سر گذاشته با تحولخواهي خود ميخواهد نشان دهد كه از وضع فعلي ناراضي است و از مطلوبي صحبت ميكند.» اين استاددانشگاه درعينحال خاطرنشان كرد:« متأسفانه دوران اين مطلوبخواهي در ايران خيلي طولاني شده البته يكي از ويژگي هاي فرهنگ جامعهي ايراني اين است كه يك نوع قهرمانخواهي را دنبال ميكند و برمبناي همان مطلوب خواهي مردم درمشروطيت تصور ميكردند با
وقوع مشروطيت همهي مسائلشان حل ميشود.» وي كه عقبماندگي از ساير ملل و استبداد را از عمدهترين مسائل ايران در عصر مشروطيت برميشمرد، اضافه كرد:« در اين مقطع هنوز ايران فاصلهي عميق از جهان نگرفته بود و دنيا رشد و توسعه را آغاز كرده بود و آثارش به ايران نيز وارد شده بود، لذا ميل به تحولخواهي در بين مردم ايجاد شد، البته اين ميلي بود كه در حوادث سالهاي بعد تاريخ ايران نيز مشاهده ميشده و ميشود.» انقلاب اسلامي، پاسخي اساسي به تحولخواهي مردم بود ربيعي در ادامه با بيان اينكه انقلاب اسلامي، يك پاسخ اساسي به تحولخواهي مردم داد، افزود:« تركيب تصويرهاي هر مقطع، روحيهي تحولخواهي پديدههاي تاريخي را ايجاد ميكند، تحولخواهي در بطن لايههاي اجتماعي ايران در دورههاي تاريخي عميق كماكان وجود دارد و تحولخواهيهاي جديد را با خود عمل ميكند و جلو ميرود و زمانيكه با تصويرهاي دورههاي مختلف تركيب ميشود نقاطي مانند نقاط عطف در منحني پديدههاي تاريخي به وجود ميآورند.» تحولخواهي و قوي شدن انگارههاي ذهني پديدههاي تاريخي را ميسازد وي همچنين تأكيد كرد:«امكان بروز تحولخواهي و قوي شدن انگارههاي ذهني هر مقطع
پديدههاي تاريخي هر مقطع را ميسازد.» ربيعي در ادامه با استناد به آنچه در دوران جنگ اتفاق افتاد از اين مقطع به عنوان مقطعي كه در آن تصوير جامعهي ايراني به كلي تغيير كرد نام برد و اظهار داشت:« تحولخواهي جامعه ايراني در اين مقطع به نحوي بود كه افراد به جبههها ميرفتند وتصويرها شامل دفاع از كشور و آزاديهاي بدست آمده بود، البته بعد از جنگ اين تصوير تغيير كرد و مردم به تصويرهاي گذشته بازگشتند و رشد و توسعه كشور مدنظرشان بود و به نوعي تفكيك كردن مواهبي كه انقلاب بر مبناي آن صورت گرفت را دنبال ميكردند.» وي همچنين با بيان اينكه در بخشي از دوران موسوم به سازندگي نيز سعي شد به نيازهاي مردم پاسخ داده شود، افزود:« دقيقا انتخابات مجلس چهارم با تصوير تحولخواهي مردم شكل گرفت، آنها ثبات، آرامش بعد از جنگ، رشد و توسعه و باز شدن كشور را چه در داخل و چه در خارج طلب ميكردند،؟ انگارههاي ذهني مردم به نحوي بود كه آنها افراد حاضر در جناح چپ را افرادي خواهان ادامه مبارزه با آمريكا و صدام ميدانستند، لذا بر اين اساس ما شاهد آن هستيم كه در انتخابات مجلس چهارم مردم با انگارههايي كه داشتند جناح چپ را كنار گذاشتند.» وي
خاطرنشان كرد:« بر اين اساس شاهد آن هستيم كه در انتخابات مجلس چهارم ناطق نوري كه نماد مبارزه بود به مرحلهي دوم رفت و افرادي مانند كسي كه اخلاق در خانواده را ترويج ميكرد وديپلماتي كه تخصصش باز كردن كشور به خارج بود آراء اول در تهران را به دست آوردند.» در ك غلط تصويرهاي جامعه، تحليل نادرست ازانتخاباتها را باعث شده است ربيعي در ادامه اين گفتوگو با تأكيد بر اينكه نميتوان از نتايج بدست آمده در انتخاباتها نتيجه گرفت كه مردم يك جريان يا جناح را اتخاب كرده و يا يك جريان و جناح را كنار زدهاند، افزود:« از آنجا كه ما حقيقت تصويرهاي جامعه را درك نميكنيم شاهد آن هستيم كه احزاب و گروهها همواره تحليلهاي غلط نسبت به كيفيت حضور مردم در انتخابات ارائه ميدهند.» وي همچنين با يادآوري اينكه در دوم خرداد تحولخواهي مردم با تصويرهايي كه از شخصيت خاتمي به دست آورده بودند آنها را به انگارهاي رساند كه تصور ميكردند خاتمي ميتواند در مقابل محدود شدن آزاديها مؤثر باشد، افزود:« تحولخواهي مردم با انگارههايي كه نسبت به اوضاع داشته با هم درآميخت و دوم خرداد را به وجود آورد.» ارتقاء سطح عدالت و آزادي سطوح تحولخواهي
مردم ايران در دوم خرداد 76 را تشكيل ميداد وي همچنين مراتب تحولخواهي مردم در دوم خرداد را مشتمل بر سطوحي دانست و گفت:«سطح زيرين و گسترده اين تحولخواهي تحولخواهي رشد و توسعه است، تحولخواهي كه كه رشد و معيشت را در خود دارد و تحول براي زندگي بهتر و بهبود كيفيت آن را شامل ميشود.» ربيعي در ادامه ارتقاء سطح عدالت و آزادي را از ديگر سطوح تحولخواهي مردم ايران در دوم خرداد 76 برشمرد و اظهارداشت:« در آن مقطع مردم عدالت و آزادي ميخواستند و دنبال آن بودند آن چيزي كه از مشروطيت دنبال آن بودند را بار ديگر انتخاب و به آن نظارت كنند.» وي كه دوم خرداد را نقطهاي عطف در تاريخ انتخاباتي ايران ميدانست از آن به عنوان يك جنبش نام برد و اظهار داشت:« آنچه در دوم خرداد اتفاق افتاد تمام ويژگيهاي يك جنبش را داشت و خميرمايهي اصلياش تغيير و تحولخواهي بود، تغييرخواهي بود كه بر مبناي آن مردم تصور ميكردند از روندي كه در حال عبور است پاسخ نميگيرند، لذا خواستهاي خود مبني بر تغييرخواهي را در دوم خرداد نشان دادند.» اين استاد دانشگاه همچنين اظهار داشت: «انتخابات اخير رياست جمهوري نيز فارغ از اين تحليل نيست لذا عدهاي نبايد
به غلط تصور كنند مردم در صحنه آمدند تا به گروه و يا حتي جرياني فكري رأي دهند در انتخابات سوم تير مردم تغييرخواهي ميخواستند و رأي تعيينكننده در اين انتخابات نيز رأي مردم به تغييرخواهي بود.» وي در ادامه نشاختن انگارههاي جامعه در مقاطع انتخاباتي و ارائه تحليل غلط نسبت به آنچه در انتخاباتها اتفاق ميافتد را نقطهي نگرانكننده جامعه ايران دانست و افزود: «بر اساس تحليلهاي غلط نسبت به انتخابات شاهد آن هستيم عدهاي رأيهاي به دست آمده در انتخاباتهاي هر مقطعي را از رأي به غرب تا رأي به ظهور امام زمان(عج) تحليل ميكنند.» مردم با انگيزه تحول خواهي در انتخاباتها شركت ميكنند اين استاد دانشگاه با بيان اينكه در روزهاي انتخابات صرفنظر از 14 درصدي كه همواره آراء تبعي دارند، سايرين با انگيزه تحولخواهي در انتخابات شركت كردهاند، افزود:« جنبش دوم خرداد جنبشي است كه هنوزهم وجود دارد هنوز اين تحولخواهي وجود دارد، اما در انتخابات اخير رياست جمهوري مردم جريان اصلاحطلب كه پيروز چهار انتخابات قبلي بود را در عمل به خواستهايشان ناتوان ديدند، لذا ميل به تحولخواهي آنها به سمت جرياني كه در تقابل با كانديدايي بود كه
قبلا در حاكميت در نقطهي محوري قرار داشت، رفت.» وي در ادامه با بيان اينكه ممكن است مردم در انتخابات آينده به سمت جريان مخالف جرياني كه فعلا حاكم است سوق پيدا كنند، افزود:« انگاره و تصويرهاي كه در آن دوره وجود خواهد داشت خيلي در اين امر كه مردم به چه گروه و جرياني رأي ميدهند نقش دارد.» وي همچنين با تأكيد بر اينكه ميل به تحولخواهي در جامعه ايراني از بين رفتني نيست، خاطرنشان كرد:« نبايد سوق پيدا كردن گرايش آراء مردم به سمت و سوهاي مختلف ما را فريب دهد، چنانچه به اين تحولخواهي مردم توجه نشود در مقاطع مختلف بحرانهاي عظيم براي جامعه ايجاد ميكند، زيرا به صورتي نيست كه همواره در انتخابات خود را نشان دهد.» فرهنگ و ساختار مناسب براي نهادينه كردن پديدههايي نظير دوم خرداد را نداريم ربيعي در ادامه با بيان اينكه شرايط به نحوي شده كه انتخاباتهاي ايران شكل انقلابگونه به خود گرفته است، اظهار داشت:« البته پديدههايي كه در انتخابات شاهد ظهورش هستيم سه ضلع دارد كه ضلع اول خود پديده است و دو ضلع ديگر شامل فرهنگ و ساختار كشور ميشود، ما فرهنگ و ساختار مناسب براي نهادينه كردن پديدههايي نظير دوم خرداد را نداريم و
بايد بيش از اين بر روي فرهنگ جامعه ايران كار كنيم و بيش از اين بايد تأثيرات امور سياسي را در زندگي مردم ملموس كنيم.» اين استاد دانشگاه درعين حال خاطرنشان كرد:« ساختار سازي تا حدود بسيار زيادي در اختيار حاكميت است و اين امر مسئله مهم و اجتناب ناپذير اين ساختارسازي است، زيرا توسعهي اقتصادي امري اجباري است كه هر دولت بايد آن را دنبال كند و در غير اينصورت دچار سقوط ضمني خواهد شد از سويي ديگر ارتباطات جهاني و پيوند با داخل...در اختيار هيچ كس نيست .لذا توسعهاقتصادي و فرايند ارتباطات شرايط سنجيدهاي را فراهم ميكنند كه ساختار سازي سياسي براي نظام ها و ماندگاري دراز مدت آنها را تضمين ميكند.» مشكل انتخاباتها اين است كه افراد ميآيند و بعد به مردم ميگويند ما چه هستيم وي با بيان اينكه در دوران خاتمي موانع ساختاري ،مخالفتهاي اساسي و برنامهريزي شده با استفاده از ابزار و امكانات اقتصادي سياسي و تبليغاتي باعث نوعي ناكارامدي رواني و نيز عملي گرديد و بر اين مبنا تبليغ زيادي توسط كميسيون عمليات رواني متكي به رسانههاي حاكميتي نسبت به اينكه او كار زيادي انجام نداد، انجام گرفت، اظهار داشت: « بالاخره ساختارسازي
مناسب انجام نشد و شايد يكي از دلايل آن اين بوده باشد كه بخشي از انرژي جريان حاكم صرف پاسخگويي به نقايص ناشي از موازيكاريها شد. وي در ادامه به يكي ديگر از مشكلات كشور مبني بر ساختارمند نبودن آن در بعد سياسي اشاره كرد و با يادآوري اين كه بر اين اساس افراد و شعارهايشان نه برنامههاي متعهد و شناخته شده است كه به طور قطعي در مقابل خواستهاي تحولخواهانهي مردم قرار ميگيرد، گفت: «مشكل اين است كه افراد ميآيند و بعد به مردم ميگويند ما چه هستيم.»
دیدگاه تان را بنویسید