وظيفه شناسي براساس مصلحت
محمد جواد لاریجانی
محمد جواد لاریجانی نوشت : فهم درست وظيفه بر پايههاي سه گانه فهم واقع بينانه از وضعيت، حق مداري و مصلحت انديشي استوار است .
به گزارش فارس در ادامه سلسله گفتگوهاي انجام شده با برخي شخصيتها درباره جايگاه رهبري و بحث مصلحت انديشي، محمد جواد لاريجاني رئيس پژوهشگاه دانشهاي بنيادي يادداشتي را با عنوان «حق - مداري، مصلحت انديشي و وظيفه شناسي» برای این خبرگزاری ارسال کرد . متن يادداشت محمد جواد لاريجاني رئيس پژوهشگاه دانشهاي بنيادي به اين شرح است. 1- در منطق عملي امام (ره) وظيفه شناسي اصل بود؛ يعني انسان بايد در هر شرايطي وظيفه خود را تشخيص و آن را شجاعانه و بدون توجه به عوارض احتمالي انجام دهد. اين شاخصه مهم و بارز حضرت امام در احياي منطق عملي اسلام بود. 2- در باب وظيفه دو پايه مهم مطرح ميشود: اول، تشخيص درست وظيفه و دوم، صداقت و شجاعت در قيام به انجام آن. چه بسا افراد در مقاطعي وظيفه حقيقي خود را تشخيص ميدهند، اما به علت تعلقات دنيايي و منافع شبكهاي و يا ترس از جان و مال و غيره براي عمل به وظيفه قيام نميكنند و البته به ناچار توجيهاتي را هم تمهيد
مينمايند. در دوران حاكميت طاغوت در كشور، نمونههاي فراواني از پديده وظيفه گريزي را شاهد بودهايم و پس از انقلاب نيز! تشخيص درست وظيفه بسيار مهم است؛ هرگونه خطا و يا اعوجاج ميتواند راه يك ملت را تغيير دهد. يك نمونه از اين تشخيص بد پس از رحلت پيام اكرم (ص) اتفاق افتاد و در زمان خلافت حضرت علي (ع) يكبار ديگر تكرار شد و در زمان امام حسين (ع) نمونه ديگر و قس علي هذا و متاسفانه كساني در تشخيص وظيفه به گژراهه رفتند كه از متدينين و مشاهير و مورد احترام بودند. 3- اما فهم درست وظيفه خود بر پايههاي سه گانهاي استوار است: الف- فهم واقع بينانه از وضعيت؛ ب- حق مداري، يعني مبناي گزينش اهداف براي عمل و نحوهي عمل همه بايد براساس معيارهاي حق مدارانه باشد. ج- مصلحت انديشي، يعني كشف راهي كه بهترين و بيشترين نفع و كمترين ضرر را براي اسلام و مقاصد اسلامي و ملت و منافع ملت در برداشته باشد و آن را مبناي كار قرار دادن. 4- مصلحت انديشي در عمل به همان اندازه شجاعت ميخواهد كه برخي با عنوانهاي ديگر از قبيل حقيقت محوري و امثال آن تعبير ميكنند! چه بسا ممكن است مصلحت دقيقاً چيزي را كه دل انسان ميپسندد و دوست دارد، نفي كند و
انسان جام زهر يا تلخيهاي متناسب ديگر را به خاطر وظيفه مبتني بر مصلحت، تحمل نمايد. حضرت امام خميني (ره) در تمام طول رهبري خود چه در امر جنگ و چه در ساير امور كشور هيچ لحظهاي از مصلحت انديشي فارغ نبودند. مفهوم مصلحت در نظام ما هم اكنون به صورت مفهومي دقيق در آمده و در قانون اساسي جايگاه رفيعي دارد و يك عنوان رايج عاميانه به معناي فرار از وظيفه نيست كه در قبال حقيقت گرايي به معناي وظيفه شناسي قرار گيرد. 5- مقام معظم رهبري با شناختي كه حقير از آن بزرگوار دارم - نه تنها از نقد پروايي ندارند بلكه اولين كسي هستند كه از آن استقبال مينمايند. ايشان فرزند معنوي حضرت امام و خلف صالح آن بزرگوار هستند. دوران رهبري ايشان همراه با ويژگيها و خصوصياتي است كه تثبيت قانون اساسي يكي از مهمترين آنهاست. ايشان پرچمدار قانون گرايي هستند و اين امر را تا مرز محدود كردن خود نيز پيش ميبرند و حتماً دوستان مطالبي كه بين حضرت امام _ (قده) و ايشان در اين زمينه رد و بدل شده است، به ياد دارند. اين هم نوعي وظيفه شناسي براساس مصلحت انديشي است؛ يعني با اذعان به وسعت بيشتر حدود ولايت فقيه براساس مباني فقهي از آنچه در قانون اساسي آمده
است، ايشان پاي بندي دقيق و بدون استنثاء به قانون اساسي را مبنا قرار دادهاند. لذا يكي از ويژگيهاي برجسته رهبري ايشان اين تاكيد خاص بر قانون اساسي و قانونگرايي است كه توانسته است در اين دو دهه گذشته نهاد رهبري را به دژ مستحكم پاسداري و صيانت از قانون اساسي مبدل سازد. 6- ويژگي دوم دوران رهبري حضرت آيت الله خامنهاي، تثبيت نهاد رهبري بر مبناي قانون اساسي است. لازم به ذكر است كه در دوران رهبري حضرت امام (قده) به خاطر نقش تاسيسي ايشان و مرجعيت و نفوذ معنوي كه داشتند، مقام رهبري به عنوان يك نهاد تحت تاثير قرار گرفته بود، تا بدانجا كه برخي از دوستان اصلاح طلب توصيه ميكردند كه مقام رهبري را فقط براي امام نگه بداريم و پس از ايشان اين نهاد با رياست جمهوري يكي شود و يا به مقامي تشريفاتي تبديل گردد!! چگونه ميتوان با نهاد رهبري - كه نهادي موجه از نظر دموكراتيك و از نظر شارع بلكه ضروري براي ماهيت اسلامي نظامي است - چنين معاملهاي كرد؟ در دوران رهبري حضرت آيت الله خامنهاي، اين نهاد به عنوان يك نهاد قانوني جايگاه خود را تثبيت كرده است و از آن مهمتر توسعه يافته و براي تعامل طبيعي خود مكانيزمهاي قانوني را بوجود
آورده است؛ مانند شوراي عالي امنيت ملي و شوراي مصلحت نظام. آنچه بايد در توسعه و تثبيت نهاد رهبري مبني باشد ارتباط از قبيل هشدار، توصيه و دستور نيست، بلكه بوجود آوردن مكانيزمهاي تعامل مثبت، مستمر و سازنده است. 7- ويژگي سوم رهبري حضرت آيت الله خامنهاي تشخيص درست اولويتها و پيگيري و نظارت و حمايت است. نمونه بسيار روشن آن تاكيدات مكرر، صرف وقت، توجه و پيگيري مداوم ايشان در امر توسعه علمي - فني كشور ميباشد. به نحوي كه ميتوان گفت ايشان هم اكنون پرچمدار نهضت علمي كشور هستند، اين امر براساس يك تشخيص درست است يعني مركبي كه ميتواند كشور ما را با حفظ تمام جهات معنوي و اسلامي از مدار عقب افتادگي خارج نموده و به افقهاي افتخار آميز پيشرفت و توسعه برساند همانا براق توسعه علمي و فني كشور ميباشد. لذا ايشان حركتي اساسي و جامع را دنبال مينمايند كه از توسعه و نو آوري در حوزه علوم پايه آغاز ميگردد و به فناوري جديد ميرسد و صمناً هرگز نميايستد. تكيه مدام ايشان بر امر «توليد علم» به معناي كشف مباني جديد و نوآوري در فهم حقايق جهان به عنوان معيار توفيقات علمي - يعني دستاوردهايي كه در دنيا و در ميان اصحاب هر فن قابل
عرضه بوده و به دور از عوامفريبي و خود فريبي و اغراقهاي متداول باشد، از ميزان اهتمام ايشان به امر توسعه علمي - فني كشور حكايت دارد و اين مسئله نويد آن را ميدهد كه نهاد رهبري خطوط حياتي توسعه كشور را عليرغم انتخابات و تغيير مديريتها كه خود از بركات نظام اسلامي است - با مشي مستمر پاسداري مينمايد و بعد جديدي از تثبيت و كار آمدي نهاد رهبري را عرضه نمايد. البته آنچه برشمرديم برخي ويژگيهاي قابل توجه دوران زعامت حضرت آيت الله خامنهاي است و جهات مهم ديگري نيز وجود دارد كه بايد بحث درباره آنها را به فرصت ديگر محول كرد. از خداي سبحان ميخواهم كه سايه مبارك وجود ايشان را بر سر ملت ايران و امت اسلامي مستدام بدارد.
به گزارش فارس در ادامه سلسله گفتگوهاي انجام شده با برخي شخصيتها درباره جايگاه رهبري و بحث مصلحت انديشي، محمد جواد لاريجاني رئيس پژوهشگاه دانشهاي بنيادي يادداشتي را با عنوان «حق - مداري، مصلحت انديشي و وظيفه شناسي» برای این خبرگزاری ارسال کرد . متن يادداشت محمد جواد لاريجاني رئيس پژوهشگاه دانشهاي بنيادي به اين شرح است. 1- در منطق عملي امام (ره) وظيفه شناسي اصل بود؛ يعني انسان بايد در هر شرايطي وظيفه خود را تشخيص و آن را شجاعانه و بدون توجه به عوارض احتمالي انجام دهد. اين شاخصه مهم و بارز حضرت امام در احياي منطق عملي اسلام بود. 2- در باب وظيفه دو پايه مهم مطرح ميشود: اول، تشخيص درست وظيفه و دوم، صداقت و شجاعت در قيام به انجام آن. چه بسا افراد در مقاطعي وظيفه حقيقي خود را تشخيص ميدهند، اما به علت تعلقات دنيايي و منافع شبكهاي و يا ترس از جان و مال و غيره براي عمل به وظيفه قيام نميكنند و البته به ناچار توجيهاتي را هم تمهيد
مينمايند. در دوران حاكميت طاغوت در كشور، نمونههاي فراواني از پديده وظيفه گريزي را شاهد بودهايم و پس از انقلاب نيز! تشخيص درست وظيفه بسيار مهم است؛ هرگونه خطا و يا اعوجاج ميتواند راه يك ملت را تغيير دهد. يك نمونه از اين تشخيص بد پس از رحلت پيام اكرم (ص) اتفاق افتاد و در زمان خلافت حضرت علي (ع) يكبار ديگر تكرار شد و در زمان امام حسين (ع) نمونه ديگر و قس علي هذا و متاسفانه كساني در تشخيص وظيفه به گژراهه رفتند كه از متدينين و مشاهير و مورد احترام بودند. 3- اما فهم درست وظيفه خود بر پايههاي سه گانهاي استوار است: الف- فهم واقع بينانه از وضعيت؛ ب- حق مداري، يعني مبناي گزينش اهداف براي عمل و نحوهي عمل همه بايد براساس معيارهاي حق مدارانه باشد. ج- مصلحت انديشي، يعني كشف راهي كه بهترين و بيشترين نفع و كمترين ضرر را براي اسلام و مقاصد اسلامي و ملت و منافع ملت در برداشته باشد و آن را مبناي كار قرار دادن. 4- مصلحت انديشي در عمل به همان اندازه شجاعت ميخواهد كه برخي با عنوانهاي ديگر از قبيل حقيقت محوري و امثال آن تعبير ميكنند! چه بسا ممكن است مصلحت دقيقاً چيزي را كه دل انسان ميپسندد و دوست دارد، نفي كند و
انسان جام زهر يا تلخيهاي متناسب ديگر را به خاطر وظيفه مبتني بر مصلحت، تحمل نمايد. حضرت امام خميني (ره) در تمام طول رهبري خود چه در امر جنگ و چه در ساير امور كشور هيچ لحظهاي از مصلحت انديشي فارغ نبودند. مفهوم مصلحت در نظام ما هم اكنون به صورت مفهومي دقيق در آمده و در قانون اساسي جايگاه رفيعي دارد و يك عنوان رايج عاميانه به معناي فرار از وظيفه نيست كه در قبال حقيقت گرايي به معناي وظيفه شناسي قرار گيرد. 5- مقام معظم رهبري با شناختي كه حقير از آن بزرگوار دارم - نه تنها از نقد پروايي ندارند بلكه اولين كسي هستند كه از آن استقبال مينمايند. ايشان فرزند معنوي حضرت امام و خلف صالح آن بزرگوار هستند. دوران رهبري ايشان همراه با ويژگيها و خصوصياتي است كه تثبيت قانون اساسي يكي از مهمترين آنهاست. ايشان پرچمدار قانون گرايي هستند و اين امر را تا مرز محدود كردن خود نيز پيش ميبرند و حتماً دوستان مطالبي كه بين حضرت امام _ (قده) و ايشان در اين زمينه رد و بدل شده است، به ياد دارند. اين هم نوعي وظيفه شناسي براساس مصلحت انديشي است؛ يعني با اذعان به وسعت بيشتر حدود ولايت فقيه براساس مباني فقهي از آنچه در قانون اساسي آمده
است، ايشان پاي بندي دقيق و بدون استنثاء به قانون اساسي را مبنا قرار دادهاند. لذا يكي از ويژگيهاي برجسته رهبري ايشان اين تاكيد خاص بر قانون اساسي و قانونگرايي است كه توانسته است در اين دو دهه گذشته نهاد رهبري را به دژ مستحكم پاسداري و صيانت از قانون اساسي مبدل سازد. 6- ويژگي دوم دوران رهبري حضرت آيت الله خامنهاي، تثبيت نهاد رهبري بر مبناي قانون اساسي است. لازم به ذكر است كه در دوران رهبري حضرت امام (قده) به خاطر نقش تاسيسي ايشان و مرجعيت و نفوذ معنوي كه داشتند، مقام رهبري به عنوان يك نهاد تحت تاثير قرار گرفته بود، تا بدانجا كه برخي از دوستان اصلاح طلب توصيه ميكردند كه مقام رهبري را فقط براي امام نگه بداريم و پس از ايشان اين نهاد با رياست جمهوري يكي شود و يا به مقامي تشريفاتي تبديل گردد!! چگونه ميتوان با نهاد رهبري - كه نهادي موجه از نظر دموكراتيك و از نظر شارع بلكه ضروري براي ماهيت اسلامي نظامي است - چنين معاملهاي كرد؟ در دوران رهبري حضرت آيت الله خامنهاي، اين نهاد به عنوان يك نهاد قانوني جايگاه خود را تثبيت كرده است و از آن مهمتر توسعه يافته و براي تعامل طبيعي خود مكانيزمهاي قانوني را بوجود
آورده است؛ مانند شوراي عالي امنيت ملي و شوراي مصلحت نظام. آنچه بايد در توسعه و تثبيت نهاد رهبري مبني باشد ارتباط از قبيل هشدار، توصيه و دستور نيست، بلكه بوجود آوردن مكانيزمهاي تعامل مثبت، مستمر و سازنده است. 7- ويژگي سوم رهبري حضرت آيت الله خامنهاي تشخيص درست اولويتها و پيگيري و نظارت و حمايت است. نمونه بسيار روشن آن تاكيدات مكرر، صرف وقت، توجه و پيگيري مداوم ايشان در امر توسعه علمي - فني كشور ميباشد. به نحوي كه ميتوان گفت ايشان هم اكنون پرچمدار نهضت علمي كشور هستند، اين امر براساس يك تشخيص درست است يعني مركبي كه ميتواند كشور ما را با حفظ تمام جهات معنوي و اسلامي از مدار عقب افتادگي خارج نموده و به افقهاي افتخار آميز پيشرفت و توسعه برساند همانا براق توسعه علمي و فني كشور ميباشد. لذا ايشان حركتي اساسي و جامع را دنبال مينمايند كه از توسعه و نو آوري در حوزه علوم پايه آغاز ميگردد و به فناوري جديد ميرسد و صمناً هرگز نميايستد. تكيه مدام ايشان بر امر «توليد علم» به معناي كشف مباني جديد و نوآوري در فهم حقايق جهان به عنوان معيار توفيقات علمي - يعني دستاوردهايي كه در دنيا و در ميان اصحاب هر فن قابل
عرضه بوده و به دور از عوامفريبي و خود فريبي و اغراقهاي متداول باشد، از ميزان اهتمام ايشان به امر توسعه علمي - فني كشور حكايت دارد و اين مسئله نويد آن را ميدهد كه نهاد رهبري خطوط حياتي توسعه كشور را عليرغم انتخابات و تغيير مديريتها كه خود از بركات نظام اسلامي است - با مشي مستمر پاسداري مينمايد و بعد جديدي از تثبيت و كار آمدي نهاد رهبري را عرضه نمايد. البته آنچه برشمرديم برخي ويژگيهاي قابل توجه دوران زعامت حضرت آيت الله خامنهاي است و جهات مهم ديگري نيز وجود دارد كه بايد بحث درباره آنها را به فرصت ديگر محول كرد. از خداي سبحان ميخواهم كه سايه مبارك وجود ايشان را بر سر ملت ايران و امت اسلامي مستدام بدارد.
دیدگاه تان را بنویسید