عصر روشنگری اسلامی از نگاه فیلسوف آمریکایی
من در تهران با دانشجويان صحبت كردم كه شمار زيادي از آنها تحت تاثير نوشتههايهابرماس بودند. به اعتقاد من آنها به همراه متفكراني چون گنجي و جهانبگلو ميتوانند روزي ايران را در مركزيت جرياني قرار دهند كه عصر روشنگري اسلامي را به وجود آورد.
|
رورتي را در غرب به خاطر تلاشش براي پل زدن بر شكاف ميان سنتهاي فلسفه اروپايي و آمريكايي ميشناسند و كتاب اصلي او را ميدانند كه در سال 1979 منتشر شد. رورتي در دانشگاه استنفورد تدريس ميكرد و هنگام مرگ در كاليفرنيا 75 سال داشت. به گزارش « فردا »، روزنامه اعتماد ملی آخرین گفتگوی ریچارد رورتی را که دو هفته پيش توسط دني پاستل انجام شده است و در آن نکاتی پیرامون ایران و روشنگری اسلامی وجود دارد منتشر ساخت . احساستان راجع به استقبال گرم ايرانيان از آثار شما چيست؟ شما را در سال 2004 براي سخنراني به تهران دعوت كردند و آنجا با علاقه مردم روبهرو شديد. اخيرا هم در كاليفرنيا با اكبر گنجي روزنامهنگار ايراني ديدار كرديد و او با شما گفتوگويي بلند انجام داد. من در ماه مارس در كتابفروشيهاي تهران با تعداد زيادي از كتابهاي شما روبهرو شدم و البته مقالات فراواني هم در موردتان منتشر شده بود. نظرتان در اين باره چيست؟ وقتي به تهران سفر كردم از اينكه شماري از آثارم به فارسي ترجمه شده و ايرانيها آثار من را خواندهاند، شگفتزده شدم. ترديد داشتم كه مباحثاتي اينچنين جزئي ميان فيلسوفان آمريكايي و اروپايي - كه من هم در آن
درگير بودهام - اين چنين براي دانشجويان ايراني جذاب باشد. اما بازخوردهاي سخنرانيام درباره برايم روشن كرد كه آنها واقعا به موضوع علاقه دارند. وقتي به من گفتند ديگر فيلسوفي كه در تهران در موردش زياد بحث ميشود يورگن هابرماس است نتيجه گرفتم كه بهترين توضيح براي علاقه مردم به آثار ما ديدگاه مشتركمان درباره آرمان شهر سوسيالدموكراتيك است. در اين آرمانشهر تعداد زياد فعاليتها لزوما با عضويت در اجتماع مذهبي معنا پيدا ميكنند. در عصر جديد و طبق ديدگاه ما اگر كسي بخواهد با جديت وارد امور سياسي شود بايد گونهاي نو از ميهنپرستي را جدي بگيرد كه در اتحاد با ديگر شهروندان و داشتن اميدهاي مشترك براي آينده كشور تعريف ميشود. حالا در يك سيستم حكومتي مذهبي مانند ايران، از ديدگاه روحانيت، هويت ملي توسط سنن مذهبي تعريف و تعيين ميشود. شايد دانشجويان ايراني به اين تفاوتها علاقه پيدا كردهاند. به هر صورت به نظر من ما بايد به جايي برسيم كه در هر جامعهاي- مذهبي و غيرمذهبي - نيروهاي اجتماعي به نوع رابطه ديگران با خدا احترام بگذارند. عقايد من درباره اين مسائل وامدار تفكراتهابرماس و جان ديويي است. ديويي در اولين
دهههاي قرن بيستم به آمريكاييها كمك كرد فرهنگي را به وجود آوردند كه در آن عقيده پرشور به نهادهاي دموكراتيك جايگزين دينداري مسيحي شده است. (علاوه بر اين مردم آمريكا در طول اين سالها به اصلاح دائمي در آن نهادها اميدوار بودهاند.) به اعتقاد پاپ بنديكت شانزدهم تنها جايگزين براي مذهب، نسبيگرايي و بيريشگي است، اماهابرماس ميگويد نوعي تازه از همبستگي ميان مردم كه در عصر روشنگري در اروپا به وجود آمده جايگزين آن نقش به خصوص مذهب در جامعه شده است. پاپ اخيرا گفته فرهنگي در اروپا توسعهيافته كه داراي تناقضي بنيادي نه فقط با مسيحيت كه با تمام مذاهب و سنتهاي اخلاقي انسانيت است. اما ديويي وهابرماس به او جواب ميدهند فرهنگي كه در عصر روشنگري شكل گرفت تمام قسمتهاي ارزشمند مسيحيت را حفظ كرد. غرب در طول 200 سال گذشته از هم نپاشيده چون به بيش از هر منبع معنوي ديگري احترام گذاشته است. من فكر ميكنم اين تغيير در چشمانداز بزرگترين پيشرفتي بوده كه در سراسر تاريخ غرب صورت گرفته است. من در تهران با دانشجويان صحبت كردم كه شمار زيادي از آنها تحت تاثير نوشتههايهابرماس بودند. به اعتقاد من آنها به همراه متفكراني
چون گنجي و جهانبگلو ميتوانند روزي ايران را در مركزيت جرياني قرار دهند كه عصر روشنگري اسلامي را به وجود آورد. شما به اميد و تلاش مردم آمريكا براي اصلاحات در نهادهاي دموكراتيك اشاره كرديد. فكر ميكنيد نهادهاي دموكراتيك ما در حال حاضر به چه اصلاحاتي نياز دارند؟ سه سال پيش شما گفتيد ما در حال حركت به سمت چيزي به نام هستيم. اگر قبل از يازدهم سپتامبر 2001 اين سوال را از من ميپرسيديد پاسخم همان چيزي بود كه سالها گفته بودم: اين نهادها بايد به متوازن كردن فرصتهاي زندگي براي كودكان فقير و كودكان غني كمك ميكردند. ما ميتوانستيم بعد از پايان جنگ سرد اين رويكرد سنتي سوسيال دموكراسي را تبليغ كنيم. با اين حال بعد از يازدهم سپتامبر روشن شد كه راست سياسي تلاش خواهد كرد كه را جايگزين كند، تا هم از امنيت ملي محافظت شود و هم بتواند نهادهاي سياسي دموكراسيهاي قديم را تضعيف كند. عنوان مقاله من كه توسط سردبيران نشريه به تغيير يافت در اصل نام داشت. در زمان چاپ آن مقاله (آوريل سال 2004) من از اين ميترسيدم كه دولت بوش كه حمايت مردم را پشت سر خود داشت در محدود كردن آزاديهاي مدني موفق شود. من ميترسيدم كه يازدهم
سپتامبر آمريكا را به تبديل كند و دولت آمريكا قدرت را - از هر راهي - در مشت خود بگيرد. من پيشبيني كرده بودم اگر تروريستها تنها يك سلاح هستهاي بهاندازه چمدان را در شهري غربي منفجر كنند، نهادهاي دموكراتيك نابود خواهند شد. اگر چنين ماجراي رخ بدهد، سازمانهاي امنيتي در دموكراسيهاي غربي ميتوانند به راحتي قدرت را تصاحب كنند و شبيه گشتاپوي زمان هيتلر يا كا.گ.ب در دوران اتحاد جماهير شوروي شوند. البته حالا دولت بوش توسط افكار عمومي آمريكا طرد شده است و افتضاح عراق ميتواند دولتهاي آينده اروپايي را در دنبالهروي از رهبري آمريكا مردد كند. با اين حال من هنوز فكر ميكنم پيامد تروريسم اتمي پايان دموكراسي است و نميدانم چگونه بايد عليه اين خطر اقدام كرد. دير يا زود يك گروه تروريستي يازدهم سپتامبر را در مقياسي بسيار بزرگتر تكرار خواهد كرد. من ترديد دارم كه نهادهاي دموكراتيك در برابر فشار بعد از اين فاجعه بتوانند مقاومت كنند. عادلانه است كه بگوييم در طول چند سال گذشته شما كمي بيشتر به چپ متمايل شدهايد؟ من از اين روند آگاه نبودهام و كنجكاوم بدانم چرا اينگونه به نظر رسيده است. وقتي اخبار مربوط به حمله به
برجهاي دوقلو را شنيدم، اولين فكرم اين بود: واي .. خدايا... اين واقعه براي بوش مانند آتشسوزي پارلمان آلمان در1933 براي هيتلر است. من هيچ وقت فكر نميكردم كه جمهوريخواهان بعد از دوران انتخاب ريگان اين چنين حريص، بيپروا و خودسر شوند. ديدگاه من درباره جنگ عليه تروريسم همانند ديگر چپها بود؛ حمايت از جنگ عليه طالبان در افغانستان و مخالفت با اشغال عراق. در امور سياست داخلي من هنوز مدافع گرفتن ماليات بيشتر از ثروتمندان و تقسيم پول ميان كارگران هستم و با مليسازي ابزار توليد مخالفم. در امور فرهنگي، در مورد حقوق اقليتهاي جنسي قبلا ديدگاههاي كهنهپرستانهاي داشتم و حالا اينها تغيير كرده است. بقيه بخشهاي تفكرم هم مانند گذشته است !
دیدگاه تان را بنویسید