عليرضا رجايي: حاكميت يكدست نشده است
اولين نشست از سلسله نشستهاي «چشمانداز اصلاحات» از سوي منطقهي تهران جبههي مشاركت ايران اسلامي برگزار شد. به گزارش ايسنا در اين نشست، دكتر «عليرضا رجايي» مدرس دانشگاه با موضوع « آيندهي اصلاحات و آينده ايران» سخنراني كرد. وي با بيان اين كه هنوز جمعبندي مشخصي از حركت اصلاحطلبان نداريم، گفت: هر حركت اصلاحطلبي خواه يا ناخواه به دولت معطوف است؛ چرا كه اصلاحات در ساختار دولت صورت ميگيرد و ما هنوز وقتي از جنبش اصلاحات صحبت ميكنيم، ارزيابي دقيقي از آن نداريم. رجايي در ادامه با بيان اينكه دو گروه مخالف اصلاحات هستند، گفت: يكي جناح راست است كه يا به مفهوم اصلاحطلبي قائل نيست و يا آن را در ساختار اقتصاد و فرهنگ ميبيند و در عرصهي سياسي نيز آن را از موضع تغيير روش حاكميت نميداند؛ يعني براي افزايش كاركرد نهادهاي موجود به اصلاحات معتقد است نه به مفهوم پيچيده آن كه اصلاحطلبان به آن معتقدند. وي گفت: گروه دوم كساني هستند كه معتقدند با تجارب جمهوري اسلامي ساختار حكومتي اصلاحناپذير است؛ بنابراين تلاَشهاي اصلاحات نيز امكانپذير نيست و در اين صورت تنها زمينهاي براي تطميع توده ها فراهم و يا موجب ميشود
گروههاي سياسي مخالف شناخته و با آنها برخورد شود. اين مدرس دانشگاه در ادامه گفت: اين گروه (گروه دوم) معتقدند جمهوري اسلامي يك وضع مرحلهيي است كه ميتوان از آن عبور كرد؛ اما بايد توجه داشت كه نقطهي اختلاف اين گروه كه اغلب چپگرا هستند با اصلاحات اين است كه آنها معتقدند جمهوري اسلامي يك نظام مرحلهيي است و از ابتداي انقلاب نيز معتقدند بودند براي راديكاليزهشدن انقلاب بايد از آن عبور كرد. آنها معتقد بودند جمهوري اسلامي در سال 58 كشش مبارزه با ستم را ندارد و زمينهي حضور گروههاي راديكال را فراهم ميكند؛ مثلا دكتر پرهام گفتهاند گروههاي ملي ومذهبي از جمله مهندس سحابي و دكتر پيمان و جبهه مشاركت و ساير گروهها منافعشان در گرو وجود جمهوري اسلامي است؛ در حالي كه اشتباه آنها اين جاست كه مليمذهبيها اگر جمهوري اسلامي را مرحلهيي نميبينند، به دليل تعلقات ايدئولوژيك نيست؛ بلكه حقيقت اين است كه ملي مذهبيها به جهت تحليلي، عبور از جمهوري اسلامي را درست نميبينند؛ بنابراين اگر جمهوري اسلامي را يك رژيم تاريخي و بنياني در سال 57 تصور كنيم، اين بحث پيش ميآيد كه آيا اصلاحات در آن ممكن هست يا نه؟ رجايي با تاكيد بر
اينكه به پروژهي اصلاحات معتقد هستم و با بيان اين كه امكان فعاليت سياسي دموكراتيك در متن جمهوري اسلامي وجود دارد، ادامه داد: اگر به مرحله و لحظهاي در جمهوري اسلامي برسيم كه امكان رقابت دموكراتيك فراهم نشود، اصلاحات پايانپذير خواهد بود؛ بنابراين بحث اصلي فعاليت دموكراتيك است، اين كه ظرفيت اين فعاليت تا چه حد وجود دارد، بحث ديگريست كه دو نكته را ميتوان در آن ديد؛ يكي آنكه امكان فعاليت دموكراتيك در جمهوري اسلامي ايران قابل تصور است و اين فعاليت ذيل جمهوري اسلامي چه در داخل و چه در سطح جامعه مدني وجود دارد. وي افزود: متاسفانه جريان اصلاحطلبي كه پس از دوم خرداد شكل گرفت، در سالهاي اخير به گونهاي تحليل ميشود كه گويي خارج از حاكميت است كه من با اين تحليل مخالفم. ديگر اين كه به جهت نوع تحليل ساختارگرانه، در هر نظام سياسي مجموعهاي از نيروهاي متضاد وجود دارد كه در جمهوري اسلامي نيز چنين است. رجايي ابراز عقيده كرد كه با گروهي برخورد و از حاكميت رانده شده؛ اما اين گروه از اساس جمهوري اسلامي كه تاسيسكننده آن هستند، رانده نشده است. وي با بيان اين اعتقاد كه اغلب اصلاحطلبان و حتي كساني كه اعتقادي به
اصلاحات ندارند، معتقدند ساختار دولتها غيردموكراتيك است، تصريح كرد: مسلما اگر دموكراتيك بود، نيازي به اصلاحات نداشت. وي با بيان اينكه متاسفانه موضوع اصلاحات در نگاه اصولگرايان براندازي نرم محسوب ميشود، گفت: اما بحث اصلي اين است كه بافت دولت به گونهايست كه امكان گردش نخبگان وجود ندارد. حل مشكلات به روش مسالمتآميز ممكن نيست و صافيهاي نهادهاي نظارتي براي گروههاي سياسي وجود دارد. به گزارش ايسنا، رجايي در بخش ديگري سخنانش با ابراز عقيده نسبت به وضعيت دموكراتيك نهادهاي تعبيهشده در ساختار سياسي كشور گفت: بر خلاف برخي كشورها كه وقتي بين نهادهاي آن اختلاف پيش مي آيد، از طريق مبارزه سياسي و انتخابات مشكلشان حل ميشود، در ساختار دولت ما اين امكان وجود ندارد و وقتي قرار است تغيير موازنهاي صورت گيرد، با مقاومت اساسي مواجه ميشود و در اين فرآيند يا دچار تحولات اساسي ميشويم كه به شكل قتلهاي زنجيرهيي يا 18 تير بروز ميكند و يا آن كه يك ساختار لنگر مياندازد؛ البته اين اتفاقات به سطح بالاي قدرت محدود نميشود، بلكه به دورن جامعه مدني از جمله برخورد با دانشجويان تسري مييابد؛ بنابراين بحث اصلاحات به معناي
موازنهي قوا به گونهاي دگرگون ميشود كه نهادهاي سياسي تغيير ميكنند. وي ادامه داد: بنابراين اتفاقاتي كه در تحولات پس از دوم خرداد افتاد به گونهاي ساختار سياسي را دچار بحران هژمونيك كرد و موجب شد جناح دورن حكومت در آن زمان نتواند مديريت خود را اعمال كند و با يك خلا قدرت مواجه شديم و اين بحران وقتي ابزار دموكراتيك نيست، رخ ميدهد و موجب به وجود آمدن پوپوليزم ميشود . وي با ابراز اين عقيده كه همهي اتفاقاتي كه در ايران افتاد نيز به همين دليل پوپوليزم بود، گفت: بايد گفت همه جناحها به پوپوليزم نياز دارند؛ چرا كه وقتي نهادهاي دموكراتيك وجود ندارند، اين پوپوليزم شكل شديدتري به خود ميگيرد. رجايي در ادامه با بيان اين كه در شرايطي كه پوپوليزم حاكم است، نيروهاي مسلح قدرت بيشتري پيدا ميكنند و جايگزين يك حزب حاكميتي ميشوند، گفت: اين همان حزب پادگاني است كه از آن نام برده مي شود. مختصات اين دوره اين است كه چون بحران هژموني وجود دارد، هيچ يك از جناحهاي درون قدرت نميتوانند بر هم غلبه كنند كه در نتيجه آن دو حالت پيش ميآيد؛ يا بايد به بسيج خياباني تكيه كرد كه همان پوپوليزم است و يا به قدرت نظامي. وي در ادامه
خاطرنشان كرد: اين ذات ساختار سياسي ماست كه هيچگاه در آن يكدستي رخ نميدهد؛ چون هژموني ندارد؛ بنابراين اين كه گفته ميشود حاكميت يكدست شده به نظر من اينگونه نيست. تنها يك راه براي يكدستي وجود دارد و آن اين كه بافت دموكراتيك نهاد دموكراتيك ايجاد كند و جنس رقابت سياسي در داخل نهادها نهادينه شود؛ اما ديديم كه اين گونه نشد؛ حتي در مجلس هفتم و دولت نهم باز هم يكدستي رخ نداد. وي با ابراز اين عقيده كه منصفانه بايد گفت تجربه دولت احمدينژاد به لحاظ سياست خارجي، اقتصاد و سياست داخلي موفق نبوده، افزود: اما بايد اعتراف داشت كه تا اين لحظه توانسته مساله هستهيي را پيش ببرد و تا كنون نيز در اين زمينه موفق بوده، حال اين كه در آينده چه ميشود معلوم نيست؛ اما به هر حال نميتوان در مجموع اين دولت را موفق دانست و اين نكته مشخص است كه با توجه به تنوع و پيچيدگيهاي موجود، راهي جز افزايش مشاركت مردمي وجود ندارد و لازمهي آن بازشدن فضاي سياسي است؛ چرا كه مشكل ما همواره اين بوده كه اگر فضا بسته ميشد، موجب ايجاد نارضايتي ميشد و به محض اين كه فضا باز ميشد، جنس نهادها تغيير ميكرد، روزنامهها، فعاليتهاي كارگري،
سنديكاها،دانشجويان و چهرههاي سياسي ديگري پيدا ميكردند و به نهادها هجوم ميبردند؛ چرا كه پس از مدتها محروميت فضا باز شده است؛ بنابراين احساس خطر ميشد و فضا را مجددا ميبستند؛ لذا بافت اين دولت استثنايي است كه در آن دوگانگي وجود دارد. اين مدرس دانشگاه در ادامه يكي از دستاوردهاي انقلاب اسلامي را زندهبودن انتخابات در آن دانست و گفت: درست است كه ما (ملي مذهبيها ) نميتوانيم سهمي در انتخابات داشته باشيم، اما ميتوانيم ستاد انتخاباتي داشته باشيم و فعاليت كنيم. رجايي در بخش پاياني سخنانش گفت: در جمعبندي كلي بايد گفت كه در ساختار سياسي با يك بافت پيچيده مواجه هستيم كه بر خلاف برخي ارزيابيها به يكدستي منجر نشده و نخواهد شد؛ يعني بين اجزاي بلوك قدرت در ايران يك رقابت سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي وجود دارد كه به دامنهي جامعه مدني تسري پيدا كرده و در واقع ما فاقد يك دستگاه متحدكننده به جهت سياسي هستيم و به همان ميزان كه رقابت سياسي افزايش يابد، اين موضوع (قدرت) در سطح جامعه مدني نيز تداوم پيدا ميكند. من معتقدم اصلاحات بخش ذاتي جمهوري اسلاميست و ادامه خواهد يافت. به گزارش ايسنا در ادامه اين نشست پرسش و
پاسخ انجام شد. رجايي در پاسخ به پرسشي درباره پيشگيري روش اعتدال از سوي اصلاحطلبان گفت: به نظر من و با توجه به تاريخ ايران كه همواره طرحهاي توطئهآميز زماني رخ داده است كه گرايش راديكالي ايجاد شده آقاي خاتمي نيز به اين تجربه تاريخي اشاره داشته و بر اعتدال تاكيد كردهاند، ممكن است در ميان جريانهاي اصلاحطلبان افكار افراطي وجود داشته باشد، اما هيچگاه به آن ميزان خطرناك نبوده كه مستمسك سركوبها را فراهم كند؛ اما به هر حال با نگاه كلي آقاي خاتمي مبني بر اين كه اصلاحطلبان مشي اعتدال را در پيش بگيرند، موافقم؛ چرا كه اساسا نيروهاي دموكراسيخواه همواره در شرايط آرام تر ميتوانند به راه خود ادامه دهند. وي همچنين در پاسخ به پرسشي مبني بر اين كه المانهاي حكومت يكدست چيست؟ و چرا گفتيد دولت احمدينژاد در زمينهي هستهيي موفق بوده است؟ گفت: يكدست بودن جمهوري اسلامي را در سالهاي اوايل دهه 60 ميبينيم كه با وجود تعارض درون حاكميت نوعي يكدستي در بين حاكميت و جامعه مدني وجود داشت كه اين سطح از يكپارچگي در حال حاضر وجود ندارد، عدهاي از افراد ايدئولوژيك اين دولت ميگويند دانشگاه محل مفسده است و يا سيستم بانكي محل
رباخواريست؛ يعني اختلافات همچنان وجود دارد و فرقي با گذشته نكرده است؛ در حالي كه قرار بود اين دولت عالم و آدم ديگري خلق كند؛ اما ميبنيم كه اين افراد نه از صداو سيما راضي هستند و نه از وضع اقتصادي. دربارهي وضعيت هستهيي ايران نيز بايد بگويم منظور من اين بود كه هنوز سيكل آن كامل نشده؛ اما موفق بوده؛ چون با پافشاريها و گفتههاي خود هنوز ما را در بنبست قرار نداده است كه البته در آينده معلوم نيست چه خواهد شد. اين مدرس دانشگاه در پاسخ به پرسشي مبني بر آيا اصلاحطلبان و دموكراسيخواهان راهي براي دردستگيري بخشي از قدرت از نوع خاص كه به آن اشاره كرديد، دارند ؟ گفت: هيچ راهي وجود ندارد. به فرض اگر چنين امكاني نيز وجود داشت، انجام اين كار نقض غرض است؛ چرا كه ما اصلاحطلبان معتقديم نيروهاي نظامي نبايد وارد عرصه سياسي شوند و مسيري كه اصلاحطلبان رفتند، همين بود كه خواستار غير سياسي شدن نهادهاي نظامي بودند.
دیدگاه تان را بنویسید