ضرورت مصالحهگرايي و تعادل منطقهاي
ابراهيم متقي
تا زماني كه آمريكاييها تمايل چنداني به اجراييسازي مفاد سياست اعلامي ايران نداشته باشند، طبعاً نميتوانند از كارگزاران ديپلماتيك و امنيتي ايران انتظار مساعدت يا مشاركت داشته باشند. درحالي دور دوم مذاكرات ايران - آمريكا برگزار ميشود كه هنوز نتايج ملموس و قابلقبولي از ديدار مرحله اول مذاكرهكنندگان دو كشور ايجاد نشده است. هدف اوليه ايران، عراق و آمريكا از انجام مذاكرات را ميتوان ايجاد ثبات و امنيت در عراق دانست. شواهد نشان ميدهد كه امنيتسازي در محيطهاي بحراني صرفاً در شرايطي انجام ميگيرد كه زمينه براي ايجاد تعادل و موازنه بين بازيگران فراهم شود. يكي از نشانههاي تعادل امنيتي را ميتوان نيل به حداقل توافقات استراتژيك دانست. زماني كه واحدهاي سياسي درصدد نيل به اهداف مؤثر و تعيينكنندهاي باشند، آنان نياز فراگيري به «مصالحهگرايي» خواهند داشت. مصالحهگرايي امنيتي ايجاب ميكند كه واحدهاي سياسي برخي از اختلافات خود با يكديگر را كاهش داده و زمينه لازم براي همكاري و مشاركت را فراهم آورند. اعطاي امتياز مرحلهاي و يا چشمپوشي از امتيازات فزاينده را ميتوان در زمره نشانههاي «تعادل امنيتي» دانست. درحاليكه
چنين نيازهايي بهعنوان امر اجتنابناپذيري تلقي ميشود، اما مذاكرهكنندگان آمريكايي تمايل چنداني به انعطافپذيري و بهكارگيري الگوهاي همكاريجويانه نشان نميدهند. اريك كلارك سخنگوي نيروهاي فرماندهي مركزي آمريكا مستقر در پايگاه منطقهاي خليجفارس اعلام داشته است كه هيچ اقدامي براي آزادسازي كارگزاران ديپلماسي ايران در عراق انجام نخواهد شد. وي بهگونه غيرمستقيم اعلام داشت كه اين افراد به روند توقف خشونتها در عراق ضربه زدهاند. بنابراين امكان آزادسازي آنان در كوتاهمدت، موضوع مبهم و امر دور از ذهن است. بيان چنين رويكردي نشان ميدهد كه آمريكاييها از الگوهايي همانند تهديد و ارعاب استفاده ميكنند. بهكارگيري چنين الگوهايي نميتواند زمينهساز برخي از موفقيتهاي سياسي و ديپلماتيك در روابط ايران و آمريكا باشد. كارگزاران سياست خارجي ايران همواره تلاش دارند تا فضايي را طراحي كنند كه بهموجب آن زمينه براي ثبات و امنيت در عراق فراهم شود. تحقق اين امر نيازمند تعادل قدرت بين بازيگران است. در شرايطي كه كارگزاران ديپلماتيك و استراتژيستهاي آمريكايي از ادبيات افراطي و مقابلهجويانه استفاده ميكنند، امكان نيل به تعادل
منطقهاي كار بسيار دشواري خواهد بود. ضرورتهاي تعادل منطقهاي ايجاب ميكند كه بازيگران تأثيرگذار در امنيت عراق از روشهاي معطوف به مصالحهگرايي استفاده كنند. اگر آمريكاييها ادبيات تهاجمي را بهكار ميگيرند، بيانگر آن است كه تمايلي به حل مسالمتآميز اختلافات منطقهاي ندارند. اين امر بهمثابه تأخير در ابتكارات همكاريجويانه منطقهاي محسوب ميشود. از سوي ديگر آنان با نيروهاي سياسي، ايدئولوژيك و امنيتي متفاوتي در عراق مشاركت دارند. چنين فرايندي بهمعناي «بازي گمراهكننده» محسوب ميشود. تا زماني كه آمريكاييها تمايل چنداني به اجراييسازي مفاد سياست اعلامي ايران نداشته باشند، طبعاً نميتوانند از كارگزاران ديپلماتيك و امنيتي ايران انتظار مساعدت يا مشاركت داشته باشند. بهطوركلي بهكارگيري «ادبيات تهاجمي» و عبارتهايي كه منجر به التهاب سياسي و مطبوعاتي ميشود، تأثير خاص بر فضاي مذاكرات بهجا خواهد گذاشت. اگر آمريكايي خواستار ثبات و امنيت در عراق است، بايد قواعد بازي در شرايط بحران امنيتي را رعايت كند. تحقق اين امر از طريق «مصالحهگرايي متقابل» حاصل ميشود. بنابراين الگوي رفتاري آمريكا نميتواند مطلوبيتهاي
لازم را ايجاد كند.
دیدگاه تان را بنویسید