روسیه ایران را چند می فروشد؟
مدرسه ی ما
در سال ۱۹۷۲ آمریکا و اتحاد شوروی، قرارداد منع تولید موشکهای ضد بالستیک (ABM) را امضا کرده بودند و بر اساس آن اجازه داشتند فقط یک سامانه ضد موشکی برای مقابله با شلیک موشکهای بالستیک تاسیس کنند . این سامانه شامل حداکثر ۱۰۰ سیستم رهگیر و تاسیسات راداری بود . سامانه های دو کشور در ایالت داکوتای جنوبی در آمریکا و اطراف مسکو در شوروی مستقر شدند. اما در دسامبر ۲۰۰۱ جورج بوش خروج یکجانبه از این پیمان را اعلام کرد تا "طرح دفاع ملی موشکی" را اجرا کند. متعاقبا پوتین هم در سخنرانی سالانه اش اعلام کرد که دیگر به تعهدات خود در "پیمان نیروهای متعارف در اروپا" پایبند نخواهد بود. این پیمان در سال ۱۹۹۰ میان سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و کشورهای عضو پیمان ورشو در اروپای شرقی با هدف کنترل تسلیحاتی بسته شد. طبق پیمان نیروهای متعارف، شمار تانک های زرهی، توپخانه سنگین و جنگنده های دو طرف از حد معینی تجاوز نمی کرد. اما نصب سپر دفاع ضد موشکی در شرق اروپا تکان تازه ای به این ماجرا داد: بحران در روابط واشنگتن-مسکو بر سر نصب سپر دفاع ضد موشکی فعلا و در نقطه اوج، آرام گرفته است. ماجرا اما روز ۲۲ ژانویه، هنگامی آغاز شد که
کاخ سفید اعلام کرد قصد دارد با استقرار سیستم رهگیر موشک در لهستان و تاسیسات راداری در جمهوری چک، با تهدید موشکی کشورهایی نظیر ایران و کره شمالی مقابله کند. ولادیمیر پوتین در واکنش به این مساله، با لحنی بی سابقه هشدار داد که در صورت استقرار این سیستم دفاعی در کشورهای اروپای شرقی (که در گذشته نه چندان دور در حوزه نفود شوروی سابق قرار داشتند) روسیه موشک های خود را به سمت اهدافی در اروپا نشانه گیری خواهد کرد. وقتی جنگ لفظی بین کاخ سفید و کرملین بالاگرفت مقامات ایرانی هم بیکار ننشستند. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی استقرار این سیستم به بهانه تهدید ایران را "جوک سال" توصیف کرد و گفت: "سخت است که باور کنیم مقامات آمریکایی نمی دانند موشک های ایرانی به اروپا نمی رسند." اگر آمریکا بتواند سپر دفاع موشکی اش را در اروپای شرقی مستقر کند، سیستمی را کامل خواهد کرد که در حال حاضر در ایالات متحده، گرینلند و بریتانیا مستقر است. ۱۰ رهگیر در منطقه ای به بزرگی یک زمین فوتبال در لهستان مستقر خواهند شد و اهداف را در ارتفاع زیاد و از طریق "برخورد صرف" منفجر خواهند کرد. قطعات یک سیستم راداری هم که پیش از
این در اقیانوس آرام جنوبی مستقر بود، پیاده شده تا به جمهوری چک انتقال یابد. سیستم سپر موشکی آمریکا برای مقابله با موشک های بالستیک یا قاره پیمایی طراحی شده که بیش از ۵ هزار کیلومتر برد دارند. تاسیسات زمینی این سیستم فعلا شامل ۸ رهگیر در آلاسکا و ۲ تای دیگر در کالیفرنیا است. در خارج از خاک آمریکا هم پایگاه های راداری در "فلائینگ دیلز" ( Fylingdales) بریتانیا و تولی Thule در گرینلند - قلمرو کشور دانمارک - واقع شده اند. مقامات رسمی هزینه نهایی استقرار این تاسیسات در خاک اروپا را بین یک میلیارد و ۶۰۰میلیون تا 2 میلیارد و ۵۰۰میلیون دلار تخمین می زنند. قرار است سال آینده ساخت تاسیسات آغاز شود و اولین گروه از رهگیرها سال ۲۰۱۱ قابل استفاده خواهند بود. واشنگتن امیدوار است در سال ۲۰۱۳ سیستم به صورت کامل شروع به کار کند. طبق اطلاعاتی که روسها ارائه می کنند هنوز در ایران هیچگونه آزمایش موشکهای میانبرد صورت نگرفته است. آنها می گویند به محض اینکه رادارهای شان اولین پرتاب آزمایشی (از سوی ایران) را ثبت کنند حداقل پنج سال زمان برای مقابله با این تهدید وجود خواهد داشت و روسیه و امریکا خواهند توانست اقدامات دفاعی مشترک
را در اين راستا به مرحله اجرا درآورند. بر اساس ارزیابیهای ارتش روسیه، ایران طی ۱۵ تا۲۰ سال آینده نخواهد توانست هیچگونه تهدید موشکی مهمی را متوجه اروپا و آمریکا نماید و در حالحاضر ایران نه تنها توانایی تولید موشکهای قارهپیما را ندارد بلکه تا تولید موشکهای بالستیک با برد ۵ ـ ۶ هزار کیلومتر هم فاصله زیادی دارد و بعید است بتواند تا پایان دهه قادر به استفاده از موشکهایی باشد که خاک اروپا و آمریکا را هدف قرار دهند. مقامات ایرانی هم می گویند شهاب ۳ دوربرد ترین موشک ایران است که برد آن از ۲۰۰۰ کیلومتر بیشتر نیست. اما آمریکایی ها اصرار دارند که تا زمان تکمیل سیستم، موشک های ایرانی به اروپا هم خواهد رسید و می گویند همین حالا هم جمهوری اسلامی می تواند با پرتاب موشک از شمال غربی ایران، اروپای شرقی! را مورد تهدید قرار دهد. آمريکا می گويد هدف از استقرار سپر دفاع ضد موشکی، مقابله با تهديد احتمالی از سوی ايران یا کره شمالی است اما واقعیت اینست که «هدف آنها کنترل روسیه است، نه ایران» بنابراین جالب ترین قسمت این دعوای سیاسی و تسلیحاتی زمانی بود که ولادیمیر پوتین در اجلاس گروه هشت در هایلیگندام آلمان پيشنهاد کرد که
آمريکا، به جای استقرار سپر دفاع موشکی در لهستان و جمهوری چک، از پايگاه شهر قبله(Gabala) در جمهوری آذربايجان، برای زير نظر داشتن فعاليت های موشکی ایران استفاده کند و اضافه کرده بود که روسيه نه تنها در مورد پايگاه قبله، بلکه در زمينه پايگاهی ديگر که در جنوب روسيه ساخته می شود نيز حاضر به همکاری مشترک با آمريکاست. به این ترتیب امریکا بهجای استقرار یک سیستم دفاع موشکی جدید در شرق اروپا می تواند از رادار گابالا و رادار در حال احداث آرماویر در جنوب شرقی روسیه برای کنترل برنامه موشکی ایران استفاده نماید. پوتین در کنفرانس خبری خود با لحنی کنایهآمیز گفته بود: «اگر آمریکاییها واقعا نگران تهدید (ایران) هستند باید سیستم دفاع موشکی خود را در ترکیه و یا عراق مستقر میکردند، نه در جنوب لهستان». رادار گابالا که از سال ۱۹۸۵ فعالیت خود را آغاز کرده و در شمال جمهوری آذربایجان (در نزدیکی مرز داغستان و گرجستان) قرار دارد، با برد ۶۰۰۰کیلومتری قویترین سیستم روسی هشداردهنده حملات موشکی در سراسر اتحاد جماهیر شوروی به حساب می آید که پس از فروپاشی، از سوی جمهوری آذربایجان تا سال ۲۰۱۲ به فدراسیون روسیه اجاره داده شد. در اختیار
داشتن این رادار کنترل فعالیتهای موشکی در سراسر خاورمیانه، آسیا و شمال آفریقا را امکانپذیر می سازد. پايگاه گابالا در زمان جنگ سرد برای نظارت بر تحرکات نظامی آمريکا در منطقه اقيانوس هند استفاده می شد. این رادار قادر است محل شلیک موشک را نشان بدهد ولی فاقد دستگاههای پیشرفته برای تعیین مختصات موشک برای هدفگیری است. خصوصیت دیگر گابالا ایناست که همهجا را میبیند، به غیر از روسیه! یعنی با استفاده از گابالا نمیتوان قلمرو روسیه را زیر نظر گرفت. به همین دلیل واشنگتن مصرانه خواستار اجرای طرح خود برای استقرار سامانه ضد موشکی در لهستان و چک است. آنها می گویند اين پروژه ها برای امنيت منافع آمریکا در اروپا ضروری هستند. دبیرکل ناتو (یاپ دی هوپ شفر) هم در اظهار نظری عجیب نزدیکی پایگاه راداری جمهوری آذربایجان به ایران و کره شمالی را مانع کارآیی آن دانسته! و در مورد استفاده از تجهیزات راداری آذربایجان در طرح دفاع ضدموشکی مشترک آمریکا و روسیه ابراز تردید کرده است. پیشنهاد ارائه شده از سوی پوتین نمادی از زیرکی یک سیاستمدار روس در برابر سیاستهای سلطهطلبانه آمریکاست اما در حالی که پوتین هدف این پیشنهاد را تنها اثبات
نادرستی نظر واشنگتن درباره تهدید موشکی ایران در آینده عنوان کرده بود، جمهوری آذربایجان از این پیشنهاد استقبال کرد و الهام علی اف، رئیس جمهوری آذربایجان واکنش مثبتی نسبت به این پیشنهاد از خود نشان داد و گفته بود که این امر می تواند به نفع منافع استراتژیک! آذربایجان باشد. وزیر دفاع جمهوری آذربایجان (صفر آبیف) هم عنوان کرده بود که کشورش برای تغییر شکل قرارداد اجاره «رادار گابالا» به آمریکا و روسیه کاملا آماده است. در باکو طرفداران آمریکا و ترکیه از مدتها پیش میگویند اجاره رادار گابالا به روسیه نقض استقلال آذربایجان است و این قرارداد نباید پس از سال ۲۰۱۲ تمدید شود و برخی دیگر حتی از این نیز فراتر رفته و خواهان آن هستند که از آن سال به بعد این ایستگاه فقط به آمریکا اجاره داده شود! پوتین در اجلاس سران هشت کشور صنعتی درباره تأثیر این پیشنهاد بر روابط تهران ـ مسکو گفته بود: «من فکر نمیکنم استفاده مشترک ما و ایالات متحده از ایستگاه رادار گابالا تاثیری بر سطح کنونی روابط با ایران داشته باشد» اما برخی سیاستمداران ایرانی از این پیشنهاد روسیه ابراز نگرانی کردند و آن را خطری علیه امنیت ملی ایران برآورد کردند. با
اینحال مقامات رسمی ایرانی در اولین واکنش خود به طرح روسیه گفتند که در مذاکرات با مقام های روسی، این مساله را پیگیری خواهند کرد. حداد عادل هم این پیشنهاد را علیه ایران ندانست. او در نشستی با خبرنگاران ضمن تأکید بر حسنه بودن روابط ایران و روسیه گفت که "بعید می داند روسیه از آمریکا دعوت کرده باشد تا ایران را مورد تهدید موشکی قرار دهد." محمد علی حسینی، سخنگوی وزارت خارجه ایران هم، اظهارنظرهای مقام های روسی در مورد سپر موشکی آمریکا را ضد و نقیض خواند و گفت که ایران با حساسیت این مساله را پیگیری خواهد کرد. درست است که این نزاع به ظاهر امنیتی (و به واقع سیاسی و تسلیحاتی) اکنون آرام گرفته است و روسیه به راهکارهای عملی برای دفاع از خاک خود پناه می برد و به دنبال تقویت سیستم های دفاع ضد موشکی خود افتاده است. اما اینکه روسها به سادگی چنین پیشنهادی را مطرح می کنند و از آینده منافع دفاعی ایران غافل می شوند باز هم نشان از حسابگری بی حد و اندازه آنها بر سر همسایه دیرین و شریک فعلی شان دارد. بعید است که پوتین پیش از ارائه این پیشنهاد هماهنگی های لازم را با مقامات ایرانی صورت داده باشد و یا تلاشی در کسب موافقت آنها انجام
داده باشد، بنابراین او بار دیگر ثابت کرد که هر چند روسها ارتباطات اقتصادی و سیاسی گسترده ای با ایران داشته باشند اما در معامله گری و قربانی کردن امنیت و منافع ملت ایران تردید نخواهند کرد بلکه با خودسری تمام و در حالی که هیچ اهمیتی به موجودیت این کشور و نظام سیاسی آن نمی دهند وارد عمل خواهند شد. این وضعیت بار دیگر سوال سنتی روابط ایران و روسیه را زنده می کند که واقعا روسیه ایران را چند می فروشد؟ و آیا هیچ موضوعی وجود دارد که روسیه حاضر باشد بر سر آن اندکی از منافع حداکثری خود کوتاه بیاید و نهایتا از زیرپا گذاشتن ایران و سوء استفاده از تنهایی آن صرف نظر کند؟ تتمه: یک روز پس از نوشته قبلی درباره سرنوشت نیروگاه هسته ای بوشهر (۱۸ مرداد)،خبری منتشر شد که نشان می داد لحن روسیه نسبت به ایران تند شده است و گویا واقعا مسکو قصد راهاندازی بوشهر را ندارد! از طرفی در همانروز خبر دیگری در خبرگزاری ها درج شد که حاکی از این بود که بالاخره ایران از روسیه به دیوان لاهه شکایت میکند. (و این در حالی بود که همان منابع چندی پیش اطمینان داده بودند که با وجود تأخیر روسها ایران شکایت نخواهد کرد ). اگر این گونه موضع گیریها و
اظهار نظرهای پیرامونی به حد کافی جدی باشد باید گفت روابط تهران ـ مسکو از وضعیت سابق خارج شده و در حال ورود به مرحله تازه ای است. این تیرگی روابط و حساس شدن طرفین نسبت به مواضع یکدیگر بیشتر از هر چیز به آینده منطقه و بر هم خوردن سرنوشت صلح منجر خواهد شد. پس از این نیز تحلیل های سیاسی از حالت لفاظی های بی معنی خارج می شود و به صورتی شفاف و سرنوشت ساز مبدل خواهد شد. شاید به نظر عده ای زمان آن فرا رسیده است که ایران با دادن امتیازهای کوچکی به امریکا و ایجاد تأخیر در برنامه هسته ای خود به روسیه نشان بدهد که موقعیت ایران برای گرفتن انتقام از بد عهدی روسها تا چه حد می تواند برای سیاستمداران حقه باز و دلال روسی خطرساز باشد لینک مطلب
دیدگاه تان را بنویسید