دعواي طلبگي در حلقه روحانيت

کد خبر: 33365
دعواي طلبگي در حلقه روحانيت

- با تاييد جنابعالي كه استاد ما و رهبر ما هستيد، ما آمريكايي هستيم . من فكر مي كنم اگر واقع به عنوان امام ما، رهبر ما، رهبر اين كشور ما را آمريكايي مي دانيد، خوب قاعده اش اين است كه نبايد اجازه بدهيد ما اصلا وجود داشته باشيم. براي اينكه يك عده آمريكايي در لباس روحانيت چطور مي توانند بمانند، قاعده اش اين است كه دستور بفرماييد ما را بريزند داخل درياچه ساوه {منظور درياچه نمك قم است} و در جامعه روحانيت را كركره اش را پايين بكشيم و در آن را ببنديم. ولي البته فكر نمي كرديم كه با اينكه ما درسمان را پهلوي شما خوانديم. فقه را پهلوي شما خوانديم. اصول را پهلوي شما خوانديم، اخلاقمان را از شما گرفتيم، سياست را از شما گرفتيم و چه قبل و چه بعد از انقلاب، از سال هاي قبل از 1342 در خدمت شما بوديم و در تمام اين مدت هم با شما بوديم و شما هم تاييد فرموديد و راهنمايي فرموديد، يكدفعه در يك مقطعي يكدفعه منقلب بشويم از آنچه كه بوديم و به عنوان آمريكايي شناخته بشويم. امام خميني: نخير! من كي همچنين حرفي زده ام؟ من همچنين حرفي نزدم. من به شما علاقه دارم. چنين چيزي نيست. اصلا من چنين حرفي نزدم. من چنين چيزي را تاييد نكردم. - بله! شما صريحا نفرموديد كه ما آمريكايي هستيم، ولي وقتي آقايان انشعاب مي كردند و فلسفه انشعاب را ذكر كردند كه اينها اسلامشان آمريكايي است و شما هم اصل انشعاب را تاييد فرموديد. نتيجه اش اين مي شود كه خوب شما هم فلسفه را قبول داريد. شما چيزي هم نفرموديد كه درست نيست، ولي حرفي را كه اين آقايان زدند هم نفي نكرديد. - پس اجازه مي دهيد مثلا بنده يك سوالي بنويسم و بدهم خدمت شما و شما هم يك چيزي مرقوم بفرماييد. امام خميني: نه ! الان چيزي نمي نويسم، ولي بعد از انتخابات {ميان دوره اي مجلس سوم} شما بياييد هر چه شما بنويسيد براي رفع اين تهمت، من مي نويسم.(صص 210-209) اين بگو مگوها از آن دبير كل يك حزب ليبرال در جايگاه اپوزيسيون جمهوري اسلامي نيست، بلكه از آن محمد رضا مهدي كني، دبير كل جامعه روحانيت مبارزه است. او در حالي كه به محضر رهبر فقيد انقلاب شرفياب مي شود كه دلي پر از گلايه دارد و به دفتري پا مي گذارد كه متوليان آن به تازگي همراه چند تن از همراهان جامعه روحانيت «مجمع روحانيون» را به راه انداخته اند. آنان در آغاز جدايي گفته بودند: «ما در مسائل انقلاب نه با اينها اختلاف نظر، بلكه اختلاف مبنا داريم. اينها در مسائل اقتصادي مبناي خاصي دارند. اينها در سياست خارجي مبناي خاصي دارند و اين همان چيزي است كه امام اسمش را اسلام آمريكايي گذاشت. يعني اينها طرفدار سرمايه دارها هستند و اينها طرفدار سرمايه دار ها هستند و اينها طرفدار ارتباط با آمريكا هستند.» (ص 192) اين زمزمه جدايي اقليت در جامعه روحانيت به بهانه «اسلام آمريكايي» اكثريت در آستانه انتخابات مجلس سوم شنيده شد. آن روزها در گرماگرم جلسات رايزني براي چينش ليست جامعه روحانيت مبارزه دعوا بر سر نام دو چهره سياسي به نام هاي «فخرالدين حجازي و هادي غفاري» بالا گرفت؛ چرا كه اكثريت اين دو را صاحب صلاحيت ندانستند. در اين ميان «مهدي كروبي» عضو جامعه روحانيت مبارزه فرياد زد كه «جامعه روحانيت از مسير اصلي خود كه حمايت از انقلاب وانقلابيون اصيل است دست برداشته و كساني را كه سابقه چنداني در انقلاب ندارند، بر كساني كه كاملا سابقه دارند در جريان انقلابي قبل از پيروزي انقلاب ترجيح مي دهد». (ص191) اين داد و فريادها به جايي نرسيد و اقليت كه در گوشه اي به درد بي توجهي اكثريت مي ناليدند، با يك پيشنهاد از سوي سيد محمد خاتمي و سيد محمد موسوي خوئيني ها رنگ به رخسارشان بازگشت؛ اين دو سيد چپ گرا به يار و همدم خود نسخه اي را نشان دادند كه راه انشعاب وتاسيس يك تشكيلات روحاني مستقل از جامعه روحانيت مبارز را پيش پاي اقليت مي گذاشت. اما زمان براي اعلام اين انشعاب اندك بود و ديد و بازديدهاي نوروزي اين راه را دشوار كرده بود. به هر حال «مهدي كروبي، محمد موسوي خوئيني ها، محمد خاتمي، محمود دعايي، حيدرعلي جلالي خميني» به همراه مقربين درگاه بيت امام «محمدرضا توسلي، مهدي امام جماراني، سراج الدين موسوي، حسن صانعي، محمد علي انصاري، مجيد انصاري، سيد حميد روحاني، محمد علي صدوقي و محمد حسن رحيميان» و ديگر روحانيون چپ گرا«صادق خلخالي، رسول منتجب نيا، اسدالله بيات، سيد محمد هاشمي، محمد علي رحماني، عبدالواحد موسوي لاري، علي اكبر آشتياني، محمد علي نظام زاده، محمد علي ابطحي، هادي غفاري، اسدالله كيان ارثي، سيد تقي درچه اي وعيسي ولايي» گرد هم آمدند و در29 اسفند 66 سنگ بناي تشكيلات انشعابي از «جامعه روحانيت مبارز» را با اطلاعيه اي فراهم آوردند. آنان با پاي فشردن بر سه اصل«دفاع از محرومان و مستضعفان، پشتيباني از نهادهاي اجرايي پيرو خط امام و اقتدار دادن به مجلس با انتخاب صحيح نمايندگان» آمدند تا برابر «جامعه روحانيت مبارز» قد علم كنند، چرا كه در اين اطلاعيه نوشته بودند: «روحانيون مبارز تهران- متأسفانه با كنار گذاشتن افراد صالح و به زير سوال كشيدن شدن برخي از صلحا در ليست هاي مختلف مواجه شده و از آن پرخطرتر، طرح اسامي غير مقبول و خارج از ضابه طهاي ياد شده را ديده است. به خاطر حفظ حرمت خون شهدا و اصالت انقلاب اسلامي به انتشار اين بيانيه و معرفي كانديداهاي خود اقدام مي نمايد.»(ص 195) اين انشعاب با پيام امام خميني در آستانه انتخابات مجلس سوم در 11 فروردين «جامعه روحانيت» را نگران و ناراحت مي كند، چرا كه امام نسبت به اسلام آمريكايي هشدار مي دهد، همان بهانه اي كه انشعابيون از جامعه روحانيت جدا شدند. رهبر انقلاب مي گويد:«مردم شجاع ايران با دقت تمام به نمايندگاني راي دهند كه طعم تلخ فقر را چشيده باشند و در قول و عمل مدافع اسلام پابرهنگان زمين ، اسلام مستضعفين، اسلام رنج ديدگان تاريخ، اسلام عارف مبارزجو و در يك كلام، مدافع اسلام ناب محمدي(ص) باشند و افرادي را كه طرفدار اسلام سرمايه داري، اسلام تكبرين، اسلام مرفهين بي درد، اسلام منافقين، اسلام راحت طلبان، اسلام فرصت طلبان و در يك كلمه، اسلام آمريكايي هستند، طرد نموده و به مردم معرفي نمايند» (ص 200) از سوي ديگر عالي ترين مقام حكومتي جمهوري اسلامي نيز در همان زمان اعلام انشعاب، اين اقدام را تاييد مي كند و كتبا مي نويسد: «انشعاب تشكيلات براي اظهار عقيده مستقل و ايجاد تشكيلات جديد به معناي اختلاف نيست. اختلاف در آن موقعي است كه خداي ناكرده هر كسي براي پيشبرد نظرات خود به ديگران پرخاش كند كه بحمدالله با شناختي كه من از روحانيون دست اندركار دارم. چنين كاري صورت نخواهد گرفت.» ( ص193) اين داستان انشعاب جمعي از منبري ها سياسي در كتاب «جامعه روحانيت مبارز تهران از شكل گيري تا انشعاب » آمده است. كتاب از سوي انتشاراتي چاپ شده كه هواداري از سياسيون خودي در نظام جمهوري اسلامي سرفصل تمامي اوراق منتشر شده از سوي آنان است؛ انتشارات مركز اسناد انقلاب اسلامي. كتاب لايه لاي بيان اين رويدادهاي تاريخي احتياط را فراموش نمي كند و هر از گاهي سعي مي كند كه اختلاف دوگرايش سياسي در ميان روحانيون هوادار حكومت را «اختلاف سليقه» بنامد و حتي با اشاره به سخن مهدي كروبي، دبير كل وقت مجمع روحانيون مبارز مي آورد: «در ميان طلاب حوزههاي علميه دعواي طلبگي معروف است كه در كلاس هاي درس و مباحثه ديده مي شود و اتفاقا تمام اساتيد حوزه هاي علميه اين سنت مقدس را در طول تاريخ موزد تاييد قرار داده اند. با اين مقدمه بايد بگويم كه تحولات اخير در جامعه روحانيت مبارز تهران خارج از چارچوب سنت هاي مقدس حوزه نيست و هدف آن نيز رشد انديشه ها و تلاش براي انطباق دادن هر چه بيشتر گرايش سياسي- اجتماعي روحانيون مبارز با آرمانهاي والاي رهبر انقلاب، حضرت امام خميني مي باشد...» (ص 196) البته در كتاب «جامعه روحانيت مبارز تهران از شكل گيري تا انشعاب» مي توان نمونه هاي ديگر را نيز از اختلافات ميان روحانيون هوادار آيت الله خميني چه پيش و چه پس از انقلاب 57 در جامعه روحانيت مبارز يافت؛ چه آن روز كه محفلي بودند گردهم و چه آن روزي كه اساسنامه داشتند و تشكيلاتي علني بودند. دعواي طلبگي نه آغازي داشته و نه پاياني . به گونه اي كه محمد رضا مهدوي كني حتي از اختلاف مرتضي مطهري و محمد حسين بهشتي مي گويد: «من يادم مي آيد كه همان قبل از انقلاب هم مرحوم شهيد مطهري در بعضي مسائل يك جور فكر مي كرد و مرحوم شهيد بهشتي يك جور ديگر فكر مي كرد. آقاي هاشمي هم گاهي باز يك تفاوت هايي با شهيد بهشتي داشت.» (صص 189-188) بهشتي معتقد به «كنش حزبي» بود و مطهري به دنبال «رفتارهاي صنفي» روحانيون(ص 230) حتي آن روزهاي پيش از انقلاب كه طالقاني در جمع منبرهاي تهراني حاضر مي شد، فضل الله محلاتي به دنبال آن بود كه او حضور نيابد. در سال 48 بود كه گروهي ضمن درخواست از طالقاني، از او مي خواهند تا بيشتر در جلسات شركت كند ولي فضل الله محلاتي در آن جلسه مي گويد: «چون روي طالقاني خيلي حساب مي كنند، ممكن است شركت وي جلسه ها را از بين ببرد.» (ص 62) در آن سال ها جامعه روحانيت مبارز تهران وجود خارجي نداشت و تشكيلاتي نبود، بلكه تنها اعضايي كه گرد هم جمع مي شدند، منبرهاي و ائمه جماعت مساجدي همچون «هدايت، جليلي، جاويد، جواد ائمه، قبا، لرزاده، رستم آباد، جامع نارمك، سيد عزيز الله بازار و مسجد آذربايجاني ها» بودند. آنها در جلساتشان حتي حضور برخي منبرهاي را در مراسم ها رصد مي كردند؛ به گونه اي كه در يكي از جلسات روي حضور و سخنراني «جواد مناقبي»- از منبرهاي مشهور تهران و غير مبارز- در مسجد سپهسالار بحث مي شود و در جلسه اي ديگر به «جلال خميني» يكي از اعضاي اين جلسات اعتراض مي كنند كه چرا در مسجد جامع نارمك كه او امام جماعت است، از مناقبي براي سخنراني در 10 شب دعوت كرده است. (صص65و63) همچنين در سال هاي پس از انقلاب در آستانه شكل گيري كميته انقلاب اسلامي زمزمه رياست «حسن لاهوتي» بر اين كميته شنيده شد كه فورا آيت الله مطهري در برابر اين اقدام مي ايستد. محمدرضا مهدي كني در يادآوري اين خاطره مي گويد: «در روزهاي اول پيروزي انقلاب، ساعت 11 شب در مدرسه علوي بوديم . ناگهان شهيد مطهري از راه رسيد و فرمود چه نشسته ايد كه انقلاب در خطر است! به امام پيشنهاد كرده اند كه آقاي لاهوتي مسوول كميته انقلاب اسلامي مي شود و اين كار در شرف انجام است و اگر ايشان مسوول شود، كار به دست سازمان مجاهدين {خلق} خواهد افتاد. كداميك از شما حاضريد مسووليت را بپذيريد تا من بروم با امام صحبت كنم. بعد از مقداري گفت و گو من اعلام آمادگي كردم، ولي به استاد گفتم به شرط اينكه خود شما مرا كمك كنيد و استاد قبول كردند.» مطهري خود فرمان انتصاب مهدي كني رانوشت و امام نيز آن را امضا كرد. مهدي كني نيز روساي مناطق جامعه روحانيت مصطفي ملكي، محمد مفتح، سيد هادي خسروشاهي، علي غيوري، محمد حقي، عباسعلي عميد زنجاني، علي اصغر مرواريد، رضي شيرازي، عبدالحميد ايرواني، جلالي خميني، موحدي كرماني و باقري كني را به عنوان مسوول مناطق كميته هاي تهران معرفي و منصوب كرد. (صص124 و 123) با اين اقدام، كميته انقلاب اسلامي كه به قول ناطق نوري «در آن شرايط همه كاره بود». در دستان جامعه روحانيت قرار گرفت. البته همچنان در پي حوادث و اتفاقات پس از انقلاب، جامعه روحانيت آبستن اختلافات داخلي بود. كانديداتوري «ابوالحسن بني صدر» به عنوان اولين رئيس جمهور جمهوري اسلامي ايران آتش اختلاف روحاني هاي هوادار نظام را برافروخت. داستان كانديداتوري اين روحاني زاده از آنجا آغاز مي شود كه جمعي از جامعه روحانيت راه منزل رهبر انقلاب در پيش مي گيرند و از او مي خواهند كه خود كانديداي رياست جمهوري شود. اما امام نه تنها با اين مساله مخالفت مي كند، بلکه آنها را به انتخاب مجلس رهنمون مي شود تا به نوعي انتخاب رياست جمهوري را از آن روحانيت ندانند. علي غيوري، يكي از اعضاي جامعه روحانيت با نقل اين موضوع، از قول امام خميني ميگويد:«اصلا نه صلاح هست و نه مصلحت هست كه من اين كار را بپذيرم. مردم قضاوت مي كنند كه اينها انقلاب كردند براي خودشان و من اصلا مصلحت نمي بينم» ايشان حتي با كانديداتوري محمد حسين بهشتي، دبير كل حزب جمهوري اسلامي و عضو جامعه روحانيت مبارز نيز مخالفت مي كند. بنابراين حزب جمهوري در ابتداجلال الدين فارسي را با توجه به مخالفت امام با روحاني بودن كانديداهاي رياست جمهوري معرفي كرد كه چهره هايي همچون شيخ علي تهراني به دليل افغان الاصل بودن فارسي به مخالفت پرداختند. حسن روحاني، يكي از اعضاي جامعه روحانيت مبارز از جلسه بررسي كانديداتوري جلال الدين فارسي در جامعه روحانيت خاطره اي را نقل مي كند و مي گويد:«وقتي بحث جلال الدين فارسي شد، در جامعه روحانيت با او مخالفت كردند. حتي فردي مثل آقاي موسوي اردبيلي كه حزبي بود، به ما گفت:‌اين جلال الدين فارسي حتي نمي تواند يك مدرسه را اداره كند، چطور مي خواهد رياست جمهور شود؟!» با از رده خارج شدن فارسي، حزب جمهوري اسلامي به دنبال «حسن ابراهيم حبيبي» رفت، اما جامعه روحانيت حاضر به تبعيت از اين تصميم نشد. گر چه حزبي هاي جامعه روحانيت تلاش كردند كه روي مخالفت جامعه اكثريت اعضاي جامعه روحانيت تأثير بگذارند، ولي مهره مار ابوالحسن بني صدر مانع اين امر شد. فضل الله محلاتي، سخنگو و دبير جامعه روحانيت در جلب حمايت اعضا از بني صدر نقش موثري داشت كه از مجموعه 21 عضو شوراي مركزي 17 نفر راي مثبت دادند و او را به عنوان رئيس جمهور مكتبي در 13 دي 58 به مردم معرفي كردند. حتي هادي خسروشاهي، فضل الله محلاتي و عميد زنجاني راهي قم شدند تا برادران قمي خود - جامعه مدرسين- را مجاب به حمايت از بني صدر كنند. نه تنها اعضاي جامعه روحانيت مبارز تهران بلكه اكثريت قريب به اتفاق روحانيون و علماي مطرح شهرستان ها هم از بني صدر حمايت كردند. البته اين روحاني زاده كه آشنا به زبان علما بود، در جلسه اي به جامعه روحانيت تعهد و ضمانت داد تا منويات آنان را مدنظر قرار دهد.( صص 142-137) آنچه در اين اتفاق مشهود بود، اختلاف ميان حزبي هاي جامعه روحانيت و غير حزبي ها بود. آناني كه در حزب جمهوري اسلامي آمد و شد مي كردند و آناني كه رفتار سياسي خود را به دليل روحاني بودن در رفتاري صنفي مي پسنديدند، اگر جامعه روحانيت مبارز در تمامي انتخابات علاوه بر معرفي كانديدا، نقش تأثير گذاري را ايفا مي كرد، اما در همان آغاز بر پايي حزبي فراگير توسط اسلام گرايان مريد رهبر فقيد انقلاب اكثريت اعضاي جامعه روحانيت حاضر به همراهي نشدند. با اين حال آقاين سيد محمد حسين بهشتي، سيد علي خامنهاي، اكبر هاشمي رفسنجاني، محمد جواد باهنر و سيد عبدالكريم موسوي اردبيلي راه ديگر را مي جستند و وفاداري روحانيت به روش سنتي را نوعي «ساده باوري» توصيف مي كردند. از آن پس حتي از آنان به عنوان «حزبي» در جلسات جامعه روحانيت ياد مي شد تا نوعي خط كشي را در مورد آنان لحاظ كنند. در برابر اين 5 روحاني از ارشد جامعه روحانيت و عضو موسس حزب جمهوري اسلامي مهدوي كني، محلاتي، شاه آبادي، خسروشاهي، مرواريد و عميد زنجاني قرار گرفته و معتقد بودند روحانيت مي تواند عملكرد يك حزب سياسي را داشته باشد ولي نبايد به يك حزب بسته تبديل شود واز دسترس مردم به دور بماند. مهدوي كني در دفاع از اين رويكرد مي گويد:‌« روحانيت پدر مردم است و نبايد به گروه خاصي منحصر شود. روحانيت بازوي رهبر و زير مجموعه فقاهت و ولايت است و حزبي و صنفي نيست و مادامي كه در اين حوزه باشد نيازي به مجوزات وزارت كشور نداد.» او در مورد ثبت جامعه روحانيت ادامه مي دهد: «بنده اگر اكثريت تصويب كند مخالفت نمي كنم، يعني مخالف عملي. اما كاري كه مي توانم بكنم، اين است كه اجازه دارم از اين جمع جدا شوم.»(صص 230-226) اين جدال حزبي گرايي و حزب گريزان درجامعه روحانيت نيز فصل ديگري از دعواي طلبگي آنان بود كه اگر چه به دليل دشمن مشترك آنان يعني ليبرال ها و مجاهد بن خلق هيچ گاه به سوي انشعاب علني پيش نرفت، اما اعضاي حزبي هيچ گاه به طور مستمر در جلسات حاضر نمي شدند چرا كه حضور آنان همواره به عنوان «ميهمان» تلقي مي شد. نويسنده كتاب «جامعه روحانيت مبارز از شكل گيري تا انشعاب» سعي مي كند در ابتداي كتاب اختلاف را از دامان روحانيون سياستمدار پاك نگه دارد و در نهايت آن را «اختلاف سليقه» بنامد. حتي گزاره هايي از سخنان رهبر فقيد انقلاب را به عنوان نگراني ايشان از اختلاف ميان روحانيون به ديدگاه هاي خود مي آرايد. امام در مورد اختلاف بين روحانيون گفته بود:«اگر در صف ما اختلاف پيدا بشود، اين اختلاف به بازار هم كشيده مي شود، به خيابان ها هم كشيده مي شود، براي اينكه شما هادي مردم هستيد و مردم توجه دارند.» ايشان در اظهار نظر ديگر ادامه مي دهد: «من از اين دو جهت نگران هستم؛ يكي جهتي كه قبلا عرض كردم كه ذي طلبگي در بين ما ضعيف بشود يا از بين برود. يك جهت ديگر اينكه مبادا خداي ناخواسته اختلاف پيدا شود.» (صص36-34) البته سال ها بعد از انشعاب برخي سعي كردند بار ديگر اين مجموعه را به يكديگر نزديك كنند و جلساتي نيز برگزار شد؛ امانه تنها روحانيون هوادار جمهوري اسلامي در يك تشكل گرد هم جمع نشدند، بلكه تشكل هاي ديگر هم همچون مجمع مدرسين و محققين در برابر جامعه مدرسين آفريده شد و «حزب اعتماد ملي» با جدايي مهدي كروبي از مجمع روحانيون مبارز شكل گرفت. اختلاف مجمع روحانيون از جامعه روحانيت را البته اكبر ناطق نوري تحت تأثير «دفتر تحكيم وحدت» توصيف كرد. اودر آستانه مجلس چهارم به مهدي كروبي، دبير كل وقت مجمع روحانيون مبارز گفت :‌«با تشكيل مجمع شما از ما جدا شديد، اما كساني كه شما به خاطر آنها از ما جدا شديد و عمدتا هم اعضاي تحكيم وحدت هستند، نه ما را قبول دارند و نه شما را و به اعتقاد بنده اصلا آخوند را قبول ندارند.» (ص 212) او از اين رو اين سخن رابر زبان آورده بود كه در آن دوره اعضاي انجمن هاي اسلامي (دفتر تحكيم وحدت) به او اجازه سخنراني در مسجد دانشگاه تهران را ندادند و در مسجد را بستند. البته نويسنده كتاب نيز نه تنها اين اتفاق، بلكه جلوگيري از سخنراني «شيخ محمد يزدي» در مهديه تهران و پايين آوردن او از منبر را هم به دليل ايجاد انشعاب در جامعه روحانيت مي داند و مي نويسد:« اين اختلاف به شدت بين طلبه هاي جوان رسوخ كرد و آنها نيز جامعه مدرسين را كه همسو با جامعه روحانيت مبارز بود، مظهر اسلام آمريكايي مي دانستند.» او ادامه مي دهد: «اختلاف به درون جبهه ها نيز كشيده شد و نيروهاي رزمنده اسلام، اصطلاح اسلام آمريكايي و اسلام نام را به روحانيون دو جناح منتسب مي داند و كمتر كسي يافت مي شد كه واژه «اسلام آمريكايي» را به روحانيون غير مبارز وغير سياسي خارج از جامعه روحانيت مبارز نسبت دهد.» (ص 216)
منبع: هفته نامه شهروند امروز
۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت