غلبه بر هر روند خارجي

کد خبر: 34255

سرمقاله کیهان ، 25 شهریور

تحولات سياسي را مي توان از دو منظر مطالعه كرد، منظر اول مطالعه آنها به صورت جدا جدا- و هركدام به صورت يك پديده مجزا- منظر دوم مطالعه آنها به صورت يك مجموعه و سپس استنتاج كلي از بررسي اين پديده ها. ترديدي نيست كه هر كدام از اين دو منظر در جاي خود درست و لازم مي باشد و البته درست تر آن است كه پديده ها را يك بار جدا جدا- به صورت ميداني- و يك بار دست جمعي- و با كنكاش روي موارد مشترك- مورد مطالعه قرار دهيم. اين قلم با مطالعه تحولات منطقه خاورميانه به يك جمع بندي تحليلي دست پيدا كرد كه به نظر اساسي و كليدي مي باشد و مي تواند راه را براي تحليل همه پديده هاي كنوني- و حتي آينده- خاورميانه باز نمايد. جمعبندي اين است: «روندهاي داخلي خاورميانه بر روندهاي خارجي آن غلبه مي كنند». مطالعه موارد زير اين نظريه را تصديق مي كند: 1- انقلاب اسلامي ايران قبل و بعد از پيروزي در كشاكش دو نيروي داخلي و خارجي بوده است. نيروي داخلي- رهبر، مردم و اسلام- درصدد پيروز و ماندگار كردن انقلاب اسلامي و نظام برآمده از آن بوده اند و نيروي خارجي- غرب، رژيم هاي لائيك منطقه و لائيك هاي داخلي- درصدد شكست انقلاب و از ميان بردن آن بوده اند، در طول اين 28 سال همواره روند داخلي انقلاب بر روند خارجي غلبه داشته است. 2- دولت سازي مردمي در عراق. عراق پس از صدام حسين همواره كشاكش نبرد ميان نيروهاي داخلي و خارجي بر سر هويت بخشي به «عراق آينده» بوده است. در اين ميان رهبران مذهبي، مردم و مبارزين درصدد استقرار يك حكومت مقتدر مردمي بوده اند و روندهاي خارجي- شامل اقدامات آمريكا، دولت هاي عربي منطقه و وابستگان رژيم سابق- درصدد استقرار نوع ديگري از نظام پيشين- سكولار و وابسته- بودند. آنچه از نتيجه اين معارضه برجاي مانده است، استقرار دولت مردمي در عراق و اعتراف به شكست از سوي مخالفان آن مي باشد. 3- مقاومت لبنان. لبنان طي دهه هاي 1360، 1370 و 1380 شاهد منازعه ميان روند داخلي و روند خارجي بوده است. از يك سو روند داخلي- مقاومت، مردم و سطحي از نخبگان- خواستار مقاومت در برابر اسرائيل بوده اند. از سوي ديگر روند خارجي- رژيم صهيونيستي، آمريكا، اروپا، رژيم هاي عربي منطقه و نيروهاي داخلي وابسته به آنان- خواهان هضم لبنان در سياست منطقه اي اسرائيل بوده اند. امروز شاهديم كه روند داخلي كاملا بر روند خارجي غلبه كرده است. 4- مقاومت فلسطين. فلسطين از آغاز انتفاضه (1366 هـ.ش) تا امروز كه دو دهه از آغاز انتفاضه مي گذرد همواره در كشاكش دو نيروي داخلي و خارجي بوده است. در اين ميان روند داخلي فلسطين- شامل مردم، مقاومت و سطحي از نخبگان- از نقطه ضعيف شروع كرد در حالي كه روند خارجي فلسطين- شامل سياست هاي رژيم تل آويو، آمريكا، رژيم هاي عربي هم پيمان آمريكا و نيروهاي داخلي وابسته به آنان- از همه نوع امكانات برخوردار بود. آنچه امروز شاهد آن هستيم غلبه روند داخلي بر روند خارجي است. 5- اسلام گرايي تركيه. تركيه طي سه دهه گذشته- از آخرين كودتاي نظاميان در سال 1361- همواره در كشاكش اين دو روند بوده است. غرب، لائيك هاي داخلي و رژيم هاي لائيك اطراف تركيه خواهان استمرار نظام لائيسم بوده اند. اما از آن طرف مردم و سطحي از نخبگان سياسي و فرهنگي تركيه خواهان تغييرات اساسي در تركيه بوده اند. در اين بين مخالفان اسلام گرايي از همه ظرفيت خود براي جلوگيري از تحول سود جسته اند ولي آنچه امروز شاهد آن هستيم شكست روند خارجي از روند داخلي تركيه مي باشد. از موارد فوق و موارد ديگر- نظير شكست ارتش شوروي از چريك هاي افغان- اين نتيجه بدست مي آيد: «روندهاي داخلي بر روندهاي خارجي غلبه مي كنند.» اين سرنوشت همه رژيم ها و روندهاي جهاني- بخصوص روندهاي منطقه خاورميانه- است. آنان كه مي گويند شكست آمريكا در خاورميانه قطعي است حتما نيم نگاهي به تجربه سه دهه اخير خاورميانه دارند. يكي- دو سال پيش وقتي آثار شكست آمريكا در عراق آشكار شد، آرام آرام اين نظريه كه «امكان پيروزي در خاورميانه براي آمريكا متصور نيست» طرفداراني پيدا كرد و حتي به درون كاخ سفيد راه يافت. ريچارد هس رئيس سابق شوراي روابط خارجي آمريكا يكي از نظريه پردازان راهبردي اين كشور بود كه طي مقاله اي نوشت: «كشمكش ميان نيروهاي متضاد- چه داخلي و چه خارجي- را مي توان در منطقه مشاهده كرد اما آنچه كه هم اكنون تغيير كرده، تعادل ميان اين نيروهاست. دوره آينده خاورميانه، دوره اي خواهد بود كه در آن نفوذ نيروهاي خارجي كاهش يافته و نيروهاي داخلي قدرت خواهند گرفت». هيس در ادامه مقاله خود نوشت اگرچه در دهه هاي آينده «شكل دادن به خاورميانه جديد» اولويت برنامه هاي سياست خارجي آمريكاست ولي «حقيقت اين است كه تاثيرگذاري بر اين منطقه از سوي نيروهاي خارجي بسيار مشكل خواهد بود». اين موضوع پيامدهايي را به همراه خواهد داشت كه- فقط- به بعضي از موارد آن اشاره مي شود: 1- اين روند سبب شده است كه ملت هاي خاورميانه بر حس ناتواني غلبه كنند و درصدد از ميان برداشتن نظم قديم- سكولاريسم، فقر و وابستگي- و استقرار نظام هاي نوين برآيند بنابراين مي توان حدس زد كه طي ده سال آينده چهره خاورميانه دگرگوني هاي اساسي پيدا مي كند. 2- اعتماد به نفس از رژيم هاي همگرا با غرب گرفته مي شود. چرا كه وقتي آنان در ايران، عراق، لبنان، فلسطين، سوريه و... شاهد شكست برنامه هاي غرب باشند، دليلي ندارد كه اين روند را در كشور خود قابل تكرار ندانند. اين ماجرا سبب فاصله گرفتن آنان از غرب- و به ويژه آمريكا- مي شود. هيس در اين خصوص مي نويسد: «دولت هاي خاورميانه اگر هم بخواهند، ديگر به سختي مي توانند با آمريكا همكاري كنند، چرا كه ديگر تاثير و نفوذ آمريكا در منطقه تحليل رفته است». 3- شكست در سياست هاي منطقه اي غرب به رشد واگرايي غربي ها منجر مي شود. آمريكايي ها به موازاتي كه در مواجهه با محورهاي اصلي خاورميانه- كه بوش آنها را محور شرارت ناميده است- دچار شكست مي شوند، توانايي آنان براي متقاعد كردن كشورهاي صنعتي به پيروي از واشنگتن دچار نقصان مي شود. به عنوان نمونه وقتي آمريكايي ها از صدور پي درپي قطعنامه هاي شوراي امنيت عليه ايران به نتيجه اي كه وعده داده بودند- كوتاه آمدن ايران- نرسيدند، همراهي آلمان، روسيه و چين را از دست دادند و فرانسه را نيز در پيروي از خود به ترديد انداختند. از اين رو پيش بيني مي شود به مرور فاصله سياست هاي اروپا از آمريكا زياد شود. 4- پيروزي روندهاي داخلي بر روندهاي خارجي به تحولات خاورميانه شتاب فراواني خواهد بخشيد بر همين اساس مي توان پيش بيني كرد كه منطقه ما طي سال هاي آينده تحولات فراواني را به چشم خواهد ديد. به نظر مي آيد اصرار آمريكا و اسرائيل براي احياي روند سازش از اين نگراني نشأت گرفته است. 5- رژيم صهيونيستي- كه محصول همگرايي و حمايت روند خارجي است- دچار افت موقعيت (Position Drop) مي شود تا جايي كه جايگاه آن در نزد غربي ها و حتي آمريكايي ها از دست مي رود بر همين اساس بايد گفت حق با دكتر احمدي نژاد است كه گفت: «در آينده نزديك روي نقشه خاورميانه واژه اسرائيل وجود ندارد». آمريكايي ها حتماً به زودي به اين نتيجه مي رسند كه حمايت آنان از دولت تل آويو كمكي به حفظ آن نمي كند. 6- در نتيجه غلبه روندهاي داخلي خاورميانه بر روندهاي خارجي آن، ايران داراي موقعيت ممتازي خواهد شد چرا كه تحولات خاورميانه از نظر هويت به يك «نقطه عطف» تكيه دارند. اين نقطه همان پيروزي انقلاب اسلامي در ايران است. در اين ميان اگرچه روندهاي خاورميانه هويتي ديگرگون از هم داشته و بعضاً به لحاظ خصلتي با انقلاب اسلامي ايران تفاوت هايي هم دارند ولي در نهايت اين تفاوت ها حل و فصل مي گردند. از اين رو «هيس» در مقاله خود نوشته است: «ايران به يكي از دو قدرت بزرگ منطقه تبديل خواهد شد. ايران كشور ثروتمندي است. صاحب نفوذترين كشور در عراق است و روي حماس و حزب الله نيز نفوذ چشمگيري دارد. ايران يك ابرقدرت سنتي است و پتانسيل اين را دارد كه اهداف خود را در منطقه عملي كند». شايد با همين ارزيابي است كه وقتي روسيه اتمي با تهديد امنيتي از سوي آمريكا مواجه مي شود از حزب الله لبنان و حماس فلسطين دعوت مي كند تا دفاتر خود را در مسكو افتتاح كنند. البته پرواضح است كه ميان ماهيت رژيم روسيه و هويت گروه هاي مبارز تضاد حل نشدني وجود دارد ولي وقتي پوتين از اين عبارات استفاده مي كند از آن بوي اعتراف به توانايي برتر از بمب مبارزان اسلامي خاورميانه به مشام مي رسد.
۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت