موسیقی ایرانی دریای ملودی های بکر

کد خبر: 36579

گفتگو با عبدالحسین مختاباد

موسیقی ایرانی دریای ملودی های بکر
سيدعبدالحسين مختاباد که چند سالي بود، جز در جشنواره موسيقي فجر اجرايي عمومي تر نداشت، اين بار در کاخ سعدآباد با دو گروه متفاوت به صحنه رفت تا برخي قطعات تازه و گذشته خود را اجرا کند. اين کنسرت از آن جهت اهميت داشت که اجراهاي گذشته وي عمدتاً به تکرار برخي کارهاي معروفش منحصر بود، اما وي در اين اجرا سعي کرد برخي از کارهاي تازه خود را آهنگسازي و اجرا کند و تفاوت اصلي اين اجرا همانا تجربه هاي تازه وي در آهنگسازي بود که به گفته خودش و البته برخي از اهالي موسيقي از رويکرد متفاوتش به موسيقي خبر مي دهد؛ کارهايي که بخشي از آن به تازگي در آلبوم ماه مجلس وي انتشار عمومي يافته است و بخشي ديگر در آلبوم بهشت من انتشار يافته بود و البته بخش هايي هنوز در کاستي منتشر نشده اند. مختاباد در اين اجرا از سامان احتشامي به عنوان تنظيم کننده و آهنگساز مدد گرفت که پيش از اين نيز در آلبوم قبلي و نيز برخي از قطعات آلبوم تازه اش، تنظيم برخي قطعات را بر عهده داشت. با وي درباره اين اجرا و برخي مسائل ديگر موسيقي گفت و گويي کرده ايم که مي خوانيد. -آقاي مختاباد چرا يک شب اجرا کرديد؟ از ابتدا قرار بود که اجراي گروه ما در روزهاي 16 و17 شهريور باشد و برنامه ريزي هم براي اين دو روز صورت گرفته بود اما در ميانه هاي کار وقتي با دست اندرکاران ارشاد براي مجوز کنسرت صحبت شد، گفتند که به دليل واقعه 17 شهريور سال 57 و کشتاري که در ميدان ژاله رخ داد در اين روز نمي توان کنسرت داد که به ناچار پذيرفتيم يک روز کنسرت بدهيم. -از جمله انتقاداتي که به کنسرت شما در کاخ سعدآباد وارد است، همانا چينش صحنه يي و نحوه نورپردازي کار بوده است، شما خودتان در اين زمينه چه نظري داريد؟ من هم اين انتقاد را مي پذيرم و فکر مي کنم نورپردازي که تهيه کننده و مجري برنامه براي اين کار در نظر گرفته بود، با فضا و آهنگ هايي که ما اجرا کرديم سنخيتي نداشت، به اين معنا که اين نورپردازي و بازي با نور و به قولي رقص نور، بيشتر متناسب با کنسرت هاي موسيقي پاپ است که در آن نوازندگان و خواننده يا خوانندگان، در روي صحنه تحرک دارند. براي موسيقي سنتي يا ارکسترال به گمان من نور بايد ساکن باشد و در نهايت از رنگ هاي مختلف استفاده شود. البته بعد از کنسرت که با تهيه کننده و حامي اين کنسرت، آقاي يزدانيان، صحبت کرديم، ايشان نيز معتقد بودند که بايد در اين بخش تجديد نظري صورت بگيرد. - خودتان به اين جمع بندي رسيديد که کنسرت را در دو بخش ارکسترال و سنتي ارائه بدهيد؟ بله، من معتقدم که موسيقي ايراني اين ظرفيت را دارد که با گروه هايي با سازبندي هاي مختلف اجرا شود. البته در بخش ارکسترال هم ما از سازهاي سنتي استفاده کرديم، تقريباً همان الگو و سازبندي را به کار برديم که چندين دهه متداول است و هم اينک هم ارکستر ملي به رهبري استاد فخرالديني از اين نوع سازبندي در کار خود بهره مي برد. -از وجود ظرفيت در موسيقي ايراني سخن گفته ايد، در حالي که برخي از اهالي موسيقي و به خصوص آنهايي که در حوزه هاي ديگري غير از موسيقي سنتي فعاليت مي کنند، معتقدند که ظرفيت هاي اين موسيقي به پايان رسيده و اين موسيقي به بن بست رسيده است؟ من براي آنهايي که چنين نظري دارند احترام قائلم، اما طبيعي است که براي آن اعتباري قائل نباشم چون حداقل از زماني که خودم را شناختم، در حال گوش سپردن به موسيقي ايراني در انواع مختلف آن هستم. اين که مي گويم موسيقي ايراني ظرفيت دارد، از سر تعارف نيست. من کمتر موسيقي يي را در دنيا ديدم که غناي ملوديک آن به قدر و اندازه موسيقي ايراني باشد. اين را از آن جهت مي گويم که ملودي جوهر و گوهر موسيقي است و خوشبختانه در موسيقي ايراني، در انواع مختلف آن، به خصوص موسيقي نواحي ايران، ملودي هايي پيدا مي کنيد که گذر تاريخ و تمدن به خوبي صيقل شان داده و در اوج پختگي و پروردگي اند. -مي توانيد در اين زمينه مثالي هم بزنيد که هنوز اهالي موسيقي از اين ظرفيت ها استفاده نکرده باشند؟ فراوان. در موسيقي محلي که اين بستر فراوان و کثير است و سفره يي گسترده را مي ماند و اقيانوسي را که هر گوشه آن را بنگري موج تا موج ايده و ملودي و فرم قرار دارد. اگر به موسيقي سيستان و بلوچستان که از جمله بکرترين انواع موسيقي ماست دقت کنيد اين سخن بنده را تاييد مي کنيد. يا حتي در موسيقي سنتي و رديفي خود ما برخي از استادان نامدار رديف و نوازندگان شاخص، کارها و آثاري از خود به جاي نهاده اند که دقت و تعمق در آنها نشان مي دهد که اگرچه اين اجرا ها با سازي تنها نواخته شده، اما پر از فرم و انرژي و حرکت است. شما کارهاي استاد کسايي را بنگريد که با چه ظرافت هنري ساخته و پرداخته شده اند. يا اگر در کارهاي مرحوم علي اکبر خان شهنازي دقت کنيد هم اين ويژگي ها را مي بينيد. موزيسيني که به اعتقاد من سال ها از هم قرانان خود جلوتر بود و توانست ابداعي در تارنوازي به وجود آورد و برخي از تصانيف يا قطعاتي که وي ساخت، انصافاً به لحاظ فرمي در استانداردهاي جهاني قرار دارد. متاسفانه فضا به گونه يي شده است که ما در استفاده از اين گنجينه ها کمتر انرژي و وقت مي نهيم. -برگرديم به کنسرتي که برگزار کرديد. اشعاري که از شما، به خصوص در بخش آوازي شنيديم کمتر تکراري بود. شما در انتخاب اين اشعار چه مي کنيد؟ يکي از مهمترين وظايف يک خواننده آواز سنتي، انتخاب شعر است و به نظر من اين بخش از کار بسيار دشوار است، به خصوص که شما بخواهيد شعري را انتخاب کنيد که پيش از اين کمتر خواننده يي به سراغ آن رفته است. غور و تفحص در دواوين شعرا يکي از مشغله هاي روزمره من است. به اين معنا که با ديوان هاي شعراي معروف مدام سر و کار دارم و به دنبال شعرهاي مناسب اوضاع و حال مي گردم، اما از ديوان شعراي کمتر مشهور هم غفلت نمي کنم. اگر حافظ و سعدي و مولوي را در رده اول شعرا قرار دهيم که بيشترين استفاده از شعر اين بزرگان در موسيقي صورت گرفته و مي گيرد، در رده دوم شعرايي چون عطار نيشابوري، صائب تبريزي، بيدل دهلوي، نظامي گنجوي و... قرار دارند که سرکشي به ديوان هاي اين بزرگان هم از جمله وظايف من به عنوان خواننده آواز است. در ميان معاصران هم ديوان اشعار استاد سايه و نيز استاد شفيعي کدکني را مدام تورق مي کنم. ضمن آنکه از اشعار ديگر شاعران با سبک شعري نو يا کهن هم غفلت نمي کنم. از سوي ديگر اخبار نشر و تازه هاي کتاب و ترجمه و تاليف و تفسير اين حوزه را هم دنبال مي کنم و البته برادري هم دارم که علاوه بر آشنايي با موسيقي روزنامه نگار متخصص اين حوزه، يعني کتاب و نشر هم هست، که به من اطلاع مي دهد که چه آثار تازه يي در تفسير شعر شعراي کهن به بازار کتاب راه يافته است يا اينکه اگر تصحيح تازه يي از کتاب شعري انتشار يافته باشد، من در اولين فرصت خبردار شده و آن را تهيه مي کنم. براي نمونه الان دکتر شفيعي کدکني بر روي مجموعه آثار شيخ عطار کارهاي تازه يي صورت داده اند که دو کتاب از اين مجموعه منتشر شده و آنگونه که شنيدم، بقيه آثار عطار هم به همت ايشان تصحيحي انتقادي شده و عنقريب منتشر مي شوند و طبيعي است که من اين آثار را تهيه و مطالعه مي کنم. -صداي شما در بخش آوازي پخته تر از گذشته شده است و حتي بخش هايي را که در اوج مي خوانديد، در مقايسه با گذشته با بخش بم صداي شما که به اعتقاد بسياري از شنوندگان، گل صداي شما است، همخواني و تناسب بهتري يافته است، خودتان اين نکته را متوجه شده ايد؟ از جمله وظايف اصلي هر خواننده يي شنيدن صداي خودش است. اين کار در مراحل اوليه و ابتدايي از طريق ضبط کردن صدا و بازشنوايي آن انجام مي شود، اما در مراحل بعدي خواننده خود مي تواند تمامي دقايق صداي خود را بشنود، يعني داراي گوشي است که به اصطلاح ما آوازخوانان از آن به عنوان گوش سوم ياد مي شود. - يعني چه؟ يعني اينکه اگر شماي شنونده عادي صداي خود را ضبط کرده و بشنويد، متوجه مي شويد که با آنچه فکر مي کرديد، اين صدا متفاوت است. در واقع شما با گوش عادي خود همان طرز تلقي را از کيفيت و اوج و فرود صداي خود نداريد که يک شنونده عادي از صداي شما دارد. در حالي که يک خواننده حرفه يي صداي خود را طوري مي شنود که انگار شخص ديگري غير از خودش مي شنود، يعني صداي واقعي و اين گونه است که به تحولات صداي خود به راحتي پي مي برد و اگر در زمينه صداسازي هم دانشي داشته باشد، مي تواند ارتقاي صداي خود را تشخيص دهد. من در اين ايامي که در لندن تحصيل مي کردم، به تجربه هاي تازه يي در تمرينات صداسازي در آواز ايراني رسيده ام که اميدوارم آنها را مکتوب کرده و منتشر کنم. نکته ديگر هم مي تواند در تغيير و رشد صدا موثر باشد و آن افزايش سن است. به هرحال من الان در ميانسالي قرار دارم و صداي يک خواننده ميانسال با صداي ده سال قبلش تفاوت دارد و پخته تر شده است. منبع: اعتماد
۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت