راهي جز مذاکره نيست
گفتگو با نخست وزير سابق نروژ
دکتر بندويک يکي از سياستمداران ويژه قاره اروپاست. او در عين حال که يک کشيش است، نخست وزير دولت سکولار نروژ بود. براي صلح و حقوق بشر تلاش و از ابراز مخالفتش با جرج بوش براي حمله به عراق اظهار رضايت مي کند. ماه گذشته دکتر بندويک مهمان سيدمحمد خاتمي رئيس جمهور سابق ايران بود. با توجه به اينکه سفر سه روزه او به تهران از قبل برنامه ريزي شده بود، اما حاضر شد از وقت ناهارش بگذرد تا به پرسش هاي روزنامه «اعتماد» پاسخ بگويد. در اين گفت وگوي کوتاه دکتر بندويک که اين روزها هدايت مرکز صلح و حقوق بشر اسلو را به عهده دارد به پرسش هاي خبرنگار اعتماد درباره موضع اتحاديه اروپا در قبال تحولات هسته يي ايران، جنگ خاورميانه و آينده صلح در جهان پاسخ گفت.
- اين تصور عمومي در بين ايرانيان وجود دارد که اتحاديه اروپا قادر نيست موضع مستقلي در برابر تحولات بين المللي بگيرد و همواره دنباله رو امريکا است. شما فکر مي کنيد چرا اتحاديه اروپا قادر نيست تصميمات جداگانه يي از ايالات متحده بگيرد؟ پيش از آنکه بخواهم به پرسش شما پاسخ بگويم، بايد اين توضيح را بدهم
که نروژ عضو اتحاديه اروپا نيست. مردم نروژ در رفراندومي که براي پيوستن نروژ به اتحاديه اروپا برگزار شد، مخالفت خود را با اين مساله اعلام کردند. بنابراين کشور من عضو اتحاديه اروپا نيست صرف نظر از اين موضوع من با نظر شما مخالفم. اتحاديه اروپا هميشه هويت مستقلي داشته است و اين مساله که اتحاديه اروپا دنباله رو صرف ايالات متحده باشد را قبول ندارم. -مي توانيد مثالي هم از سياست مستقل اتحاديه درباره خاورميانه بيان کنيد؟ بله، موارد زيادي است مثلاً سياستي که اتحاديه در قبال مسائل فلسطين و اسرائيل اتخاذ مي کند نشان دهنده همين هويت مستقل است. -اما اگر چالش ايران و امريکا بر سر فعاليت هاي هسته يي ايران را يک چالش مهم بين المللي بدانيم موضع اتحاديه اروپا يک موضع ابتکاري نيست. آيا از نظر شما اتحاديه نمي تواند ابتکاري به خرج بدهد تا منازعه فروکش کند و سپس در يک مسير آرام حل و فصل شود؟ شما اگر نظر مرا بخواهيد من همواره به گفت وگو و مذاکره علاقه دارم تا روش هاي نظامي و جنگ. فکر کنم اتحاديه اروپا هم همين موضع را دارد. واقعيت اين است که براي حل و فصل مساله انرژي هسته يي ايران، چاره يي جز گفت وگو و مذاکره نداريم. من اين هشدار
را مي دهم که استفاده از زور و جنگ براي برخورد با مساله هسته يي ايران نه تنها مشکلي را حل نمي کند بلکه مشکلات کشورهاي منطقه به خصوص دو کشور ايالات متحده و ايران را بيشتر و پيچيده تر مي کند. بنابراين دو کشور بايد بيش از هر کاري گفت وگوهايشان را به به سمت يک فضاي آرام سوق بدهند. - در حالي که تروئيکاي اروپايي و امريکا براي آغاز مذاکرات همواره پيش شرط تعيين مي کنند چگونه مي توان به يک گفت وگو و مذاکره آرام اميدوار بود؟ من نماينده اتحاديه اروپا نيستم. - اين پرسش را از يک سياستمدار و کارشناس مسائل خاورميانه مي پرسم. آژانس انرژي هسته يي هنوز نمي تواند درباره فعاليت هاي هسته يي ايران يک گزارش صريح بدهد. ايران ناگزير است با آژانس همکاري کند. اگر ايران ادعا مي کند که فعاليت هاي هسته يي اش غيرنظامي است دليلي براي نگراني يا مثلاً مخفي کردن فعاليت هايش ندارد. من فکر مي کنم روشي که درباره کره شمالي تجربه شد مي تواند الگوي خوبي براي حل و فصل منازعه بر سر فعاليت هاي هسته يي ايران باشد. - به رغم اينکه ايران با آژانس همکاري کرده است امريکا همچنان به تهديد ايران ادامه مي دهد. فراموش نکنيد خاورميانه در روزهاي سرنوشت سازي به
سر مي برد. شرايط خاورميانه يک شرايط حساس و در حال انفجار است. با توجه به جايگاه و نفوذ ايران در منطقه خاورميانه اين کشور مي تواند نقش تعيين کننده يي در اين شرايط ايفا کند. ايران براي اينکه مسائل پيچيده تر نشود، نقش مهمي دارد. -شما وضع را در کدام يک از کشورهاي منطقه حساس ارزيابي مي کنيد؟ صرف نظر از چالش بين ايران و امريکا وضع در لبنان و پاکستان هم بسيار حساس است. -به نظر شما ايران چگونه مي تواند نقش خود را ايفا کند؟ راه هاي مختلفي وجود دارد که ايران نبايد نسبت به آنها بي توجهي کند. يکي از آنها اين است که با زبان مشترک جهاني سخن بگويد يا بر همکاري خود با آژانس بين المللي انرژي اتمي اضافه کند. -از نظر شما سهم ديگر کشورها و اتحاديه اروپا و امريکا در کاهش بحران در خاورميانه چقدر است. هرکدام از اين کشورها براساس بينش و منافع خودشان تصميم مي گيرند. -جنگ عراق و امريکا در زمان نخست وزيري شما اتفاق افتاد. چرا با امريکا و انگليس در حمله به عراق همراهي نکرديد؟ آقاي بوش يک هفته پيش از حمله به عراق با من تماس گرفت و از من خواست که در کنار او باشم اما من به او پاسخ دادم که نمي توانم اين کار را بکنم، زيرا اولاً امريکا
از شوراي امنيت مجوز حمله به عراق را نداشت. دوم اينکه ارزش هاي من در تضاد با اين جنگ بود، زيرا امريکا مدعي بود عراق سلاح هاي کشتار جمعي دارد اما اکنون پس از سال ها اين سلاح ها کشف نشده است. علاوه بر اين من بر اين باورم که امريکايي ها حق دخالت نظامي در اوضاع را نداشتند. همين يک مورد مثال خوبي است براي اينکه نشان بدهيم ما مي توانيم ديدگاه متفاوتي نسبت به امريکا داشته باشيم. - وقتي دلايل مخالفت تان با بوش را بيان کرديد، واکنش آنها چه بود؟ بوش مکالمه تلفني خود را با اين جمله تمام کرد؛ «ممکن است در بين دوستان هم اختلاف نظر وجود داشته باشد» که به نظرم واکنش مثبتي بود. - يعني اگر دوباره امريکا به اين سمت برود باز هم مخالفت مي کنيد؟ من هنوز هم معتقدم اين جنگ اشتباه بوده است. اگرچه اکنون توجهات در واشنگتن معطوف به ايران است که اتفاقاً خيلي هم جدي است. اکنون کم و بيش جنگي کلامي بين دو طرف درگرفته است و من همواره بر آرام کردن اوضاع تاکيد دارم، زيرا به طور جدي اعتقاد دارم راه حل کشمکش بين ايران و امريکا مداخله نظامي نيست. وظيفه هر دو طرف اين است که مشکل را با گفت وگو حل کنند. - آيا بعد از حمله امريکا به عراق با بوش
ديدار داشتيد؟ بله من دو ماه پس از جنگ به کاخ سفيد رفتم. موضوع بحث هم همان مخالفت من در همراهي نکردن با امريکا بود. - آنها درباره جنگ چه ارزيابي يي داشتند؟ ارزيابي آنها از اوضاع بسيار سخت و دشوار بود. آنها در آن موقع بر اين باور بودند که در کوتاه مدت راه حل مساله را پيدا مي کنند در حالي که تصور آنها کاملاً اشتباه بود. - تمام مناقشات خاورميانه حول تروريسم مي گردد، طرفين درگيري همديگر را به حمايت از تروريسم متهم مي کنند. شما براي فروکش کردن اين آتش هيچ وقت به ايده يي رسيديد؟ من در سخنراني خودم در مقر سازمان ملل هم گفتم که تروريسم را بايد در بستر خودش بررسي کرد. من بر اين باورم که اگر مي خواهيم در ريشه کن کردن تروريسم موفق شويم بايد ريشه هاي به وجود آمدن آن را تجزيه و تحليل کنيم نه اينکه با تجليات آن مبارزه کنيم. من علت اصلي ترور را تحقير مي دانم. اگر کشور يا گروه هايي احساس حقارت بکنند سرخورده شده و دست به ترور خواهند زد. تحقير هم مي تواند ناشي از سال ها اشغال باشد، مثل فلسطين، همين طور اگر فرهنگ و مذهبي کم ارزش معرفي شود مي تواند به منشاء ترور تبديل شود. علاوه بر اين سال ها بي عدالتي مي تواند منجر به تحقير
و به تبع آن ترور شود. بنابراين ما بايد براي اين ريشه ها فکر کنيم و به بررسي آنها بپردازيم وگرنه هيچ وقت مبارزه با تروريسم موفق نخواهد شد. اين تصور که حمله نظامي راه حل مبارزه با تروريسم است کاملاً اشتباه است. - شما سال ها است که براي صلح تلاش مي کنيد، اما آنچه بيش از همه به گوش مي رسد صداي جنگ طلبان است. چرا؟ به خاطر اينکه در جهان کنوني ما فقط روي اختلافات مان متمرکز شده ايم، در صورتي که براي يک زندگي آرام و توام با صلح اشتراکات فراواني داريم. منبع: اعتماد
- اين تصور عمومي در بين ايرانيان وجود دارد که اتحاديه اروپا قادر نيست موضع مستقلي در برابر تحولات بين المللي بگيرد و همواره دنباله رو امريکا است. شما فکر مي کنيد چرا اتحاديه اروپا قادر نيست تصميمات جداگانه يي از ايالات متحده بگيرد؟ پيش از آنکه بخواهم به پرسش شما پاسخ بگويم، بايد اين توضيح را بدهم
که نروژ عضو اتحاديه اروپا نيست. مردم نروژ در رفراندومي که براي پيوستن نروژ به اتحاديه اروپا برگزار شد، مخالفت خود را با اين مساله اعلام کردند. بنابراين کشور من عضو اتحاديه اروپا نيست صرف نظر از اين موضوع من با نظر شما مخالفم. اتحاديه اروپا هميشه هويت مستقلي داشته است و اين مساله که اتحاديه اروپا دنباله رو صرف ايالات متحده باشد را قبول ندارم. -مي توانيد مثالي هم از سياست مستقل اتحاديه درباره خاورميانه بيان کنيد؟ بله، موارد زيادي است مثلاً سياستي که اتحاديه در قبال مسائل فلسطين و اسرائيل اتخاذ مي کند نشان دهنده همين هويت مستقل است. -اما اگر چالش ايران و امريکا بر سر فعاليت هاي هسته يي ايران را يک چالش مهم بين المللي بدانيم موضع اتحاديه اروپا يک موضع ابتکاري نيست. آيا از نظر شما اتحاديه نمي تواند ابتکاري به خرج بدهد تا منازعه فروکش کند و سپس در يک مسير آرام حل و فصل شود؟ شما اگر نظر مرا بخواهيد من همواره به گفت وگو و مذاکره علاقه دارم تا روش هاي نظامي و جنگ. فکر کنم اتحاديه اروپا هم همين موضع را دارد. واقعيت اين است که براي حل و فصل مساله انرژي هسته يي ايران، چاره يي جز گفت وگو و مذاکره نداريم. من اين هشدار
را مي دهم که استفاده از زور و جنگ براي برخورد با مساله هسته يي ايران نه تنها مشکلي را حل نمي کند بلکه مشکلات کشورهاي منطقه به خصوص دو کشور ايالات متحده و ايران را بيشتر و پيچيده تر مي کند. بنابراين دو کشور بايد بيش از هر کاري گفت وگوهايشان را به به سمت يک فضاي آرام سوق بدهند. - در حالي که تروئيکاي اروپايي و امريکا براي آغاز مذاکرات همواره پيش شرط تعيين مي کنند چگونه مي توان به يک گفت وگو و مذاکره آرام اميدوار بود؟ من نماينده اتحاديه اروپا نيستم. - اين پرسش را از يک سياستمدار و کارشناس مسائل خاورميانه مي پرسم. آژانس انرژي هسته يي هنوز نمي تواند درباره فعاليت هاي هسته يي ايران يک گزارش صريح بدهد. ايران ناگزير است با آژانس همکاري کند. اگر ايران ادعا مي کند که فعاليت هاي هسته يي اش غيرنظامي است دليلي براي نگراني يا مثلاً مخفي کردن فعاليت هايش ندارد. من فکر مي کنم روشي که درباره کره شمالي تجربه شد مي تواند الگوي خوبي براي حل و فصل منازعه بر سر فعاليت هاي هسته يي ايران باشد. - به رغم اينکه ايران با آژانس همکاري کرده است امريکا همچنان به تهديد ايران ادامه مي دهد. فراموش نکنيد خاورميانه در روزهاي سرنوشت سازي به
سر مي برد. شرايط خاورميانه يک شرايط حساس و در حال انفجار است. با توجه به جايگاه و نفوذ ايران در منطقه خاورميانه اين کشور مي تواند نقش تعيين کننده يي در اين شرايط ايفا کند. ايران براي اينکه مسائل پيچيده تر نشود، نقش مهمي دارد. -شما وضع را در کدام يک از کشورهاي منطقه حساس ارزيابي مي کنيد؟ صرف نظر از چالش بين ايران و امريکا وضع در لبنان و پاکستان هم بسيار حساس است. -به نظر شما ايران چگونه مي تواند نقش خود را ايفا کند؟ راه هاي مختلفي وجود دارد که ايران نبايد نسبت به آنها بي توجهي کند. يکي از آنها اين است که با زبان مشترک جهاني سخن بگويد يا بر همکاري خود با آژانس بين المللي انرژي اتمي اضافه کند. -از نظر شما سهم ديگر کشورها و اتحاديه اروپا و امريکا در کاهش بحران در خاورميانه چقدر است. هرکدام از اين کشورها براساس بينش و منافع خودشان تصميم مي گيرند. -جنگ عراق و امريکا در زمان نخست وزيري شما اتفاق افتاد. چرا با امريکا و انگليس در حمله به عراق همراهي نکرديد؟ آقاي بوش يک هفته پيش از حمله به عراق با من تماس گرفت و از من خواست که در کنار او باشم اما من به او پاسخ دادم که نمي توانم اين کار را بکنم، زيرا اولاً امريکا
از شوراي امنيت مجوز حمله به عراق را نداشت. دوم اينکه ارزش هاي من در تضاد با اين جنگ بود، زيرا امريکا مدعي بود عراق سلاح هاي کشتار جمعي دارد اما اکنون پس از سال ها اين سلاح ها کشف نشده است. علاوه بر اين من بر اين باورم که امريکايي ها حق دخالت نظامي در اوضاع را نداشتند. همين يک مورد مثال خوبي است براي اينکه نشان بدهيم ما مي توانيم ديدگاه متفاوتي نسبت به امريکا داشته باشيم. - وقتي دلايل مخالفت تان با بوش را بيان کرديد، واکنش آنها چه بود؟ بوش مکالمه تلفني خود را با اين جمله تمام کرد؛ «ممکن است در بين دوستان هم اختلاف نظر وجود داشته باشد» که به نظرم واکنش مثبتي بود. - يعني اگر دوباره امريکا به اين سمت برود باز هم مخالفت مي کنيد؟ من هنوز هم معتقدم اين جنگ اشتباه بوده است. اگرچه اکنون توجهات در واشنگتن معطوف به ايران است که اتفاقاً خيلي هم جدي است. اکنون کم و بيش جنگي کلامي بين دو طرف درگرفته است و من همواره بر آرام کردن اوضاع تاکيد دارم، زيرا به طور جدي اعتقاد دارم راه حل کشمکش بين ايران و امريکا مداخله نظامي نيست. وظيفه هر دو طرف اين است که مشکل را با گفت وگو حل کنند. - آيا بعد از حمله امريکا به عراق با بوش
ديدار داشتيد؟ بله من دو ماه پس از جنگ به کاخ سفيد رفتم. موضوع بحث هم همان مخالفت من در همراهي نکردن با امريکا بود. - آنها درباره جنگ چه ارزيابي يي داشتند؟ ارزيابي آنها از اوضاع بسيار سخت و دشوار بود. آنها در آن موقع بر اين باور بودند که در کوتاه مدت راه حل مساله را پيدا مي کنند در حالي که تصور آنها کاملاً اشتباه بود. - تمام مناقشات خاورميانه حول تروريسم مي گردد، طرفين درگيري همديگر را به حمايت از تروريسم متهم مي کنند. شما براي فروکش کردن اين آتش هيچ وقت به ايده يي رسيديد؟ من در سخنراني خودم در مقر سازمان ملل هم گفتم که تروريسم را بايد در بستر خودش بررسي کرد. من بر اين باورم که اگر مي خواهيم در ريشه کن کردن تروريسم موفق شويم بايد ريشه هاي به وجود آمدن آن را تجزيه و تحليل کنيم نه اينکه با تجليات آن مبارزه کنيم. من علت اصلي ترور را تحقير مي دانم. اگر کشور يا گروه هايي احساس حقارت بکنند سرخورده شده و دست به ترور خواهند زد. تحقير هم مي تواند ناشي از سال ها اشغال باشد، مثل فلسطين، همين طور اگر فرهنگ و مذهبي کم ارزش معرفي شود مي تواند به منشاء ترور تبديل شود. علاوه بر اين سال ها بي عدالتي مي تواند منجر به تحقير
و به تبع آن ترور شود. بنابراين ما بايد براي اين ريشه ها فکر کنيم و به بررسي آنها بپردازيم وگرنه هيچ وقت مبارزه با تروريسم موفق نخواهد شد. اين تصور که حمله نظامي راه حل مبارزه با تروريسم است کاملاً اشتباه است. - شما سال ها است که براي صلح تلاش مي کنيد، اما آنچه بيش از همه به گوش مي رسد صداي جنگ طلبان است. چرا؟ به خاطر اينکه در جهان کنوني ما فقط روي اختلافات مان متمرکز شده ايم، در صورتي که براي يک زندگي آرام و توام با صلح اشتراکات فراواني داريم. منبع: اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید