حقوق و فناوري در خدمت معلولين
زهره فرماني
12 آذر ماه به عنوان روز جهانی معلولین نامگذاری شده است. شعار امسال روز جهانی معلولان دستیابی به شغل مناسب برای افراد با ناتوانی ها است. این نامگذاری با تاکید بر ایجاد و تضمین شغل مناسب برای معلولان خواستار به کارگیری توانمندی های این قشر از جامعه که استعداد و توانایی هایشان به حاشیه رانده شده است، می باشد. در کشورهای مختلف قوانین جامعی در راستای حمایت از معلولین و به عبارت بهتر «اشخاص کم توان» وضع شده است. تا به نوعی دولت ها موظف شوند زمينه هاي لازم را براي تامين حقوق معلولان، فراهم و حمايت هاي لازم را از آنها به عمل آورند.
در کشور ایران، قانون جامع حمایت از حقوق معلولان وجود دارد. این قانون از 16 ماده تشکیل شده است وطبق ماده 1 آن دولت موظف است زمينه هاي لازم را براي تامين حقوق معلولان، فراهم و حمايتهاي لازم را از آنها به عمل آورد از مهمترین بخش های این قانون ماده 7 آن است که بر اساس آن دولت موظف است جهت ايجاد فرصتهاي شغلي براي افراد معلول تسهيلاتي را فراهم كند. در اين ماده آمده است: اختصاص حداقل سه درصد (3%) از مجوزهاي استخدامي (رسمي، پيماني، كارگري) دستگاههاي دولتي و عمومي اعم از وزارتخانهها، سازمانها، موسسات، شركتها و نهادهاي عمومي و انقلابي و ديگر دستگاههايي كه از بودجه عمومي كشور استفاده مينمايند به افراد معلول واجد شرايط وتامين حق بيمه سهم كارفرما توسط سازمان بهزيستي كشور و پرداخت آن به كارفرماياني كه افراد معلول را به كار ميگيرند. پرداخت تسهيلات اعتباري به واحدهاي توليدي، خدماتي، عمراني و صنفي و كارگاههاي توليدي حمايتي در مقابل اشتغال افراد معلول وپرداخت تسهيلات اعتباري خود اشتغالي (وجوه اداره شده) به افراد معلول به ميزاني كه در قوانين بودجه سالانه مشخص ميگردد. همچنين پرداخت تسهيلات اعتباري (وجوه اداره شده) جهت
احداث واحدهاي توليدي و خدماتي اشتغالزا به شركتها و موسساتي كه بيش از شصت درصد (60%) سهام و سرمايه آنها متعلق به افراد معلول است همچنين اختصاص حداقل شصت درصد (60%) از پستهاي سازماني متصدي دفتري و ماشيننويسي دستگاهها، شركتها و نهادهاي عمومي به معلولين جسمي، حركتي. از مهمترين مفاد اين ماده است. درفصل پنجم قانون کار نیز در ماده 119، وزارت كارواموراجتماعي موظف شده نسبت به ايجاد مراكز خدمات اشتغال درسراسر كشور اقدام نمايد و مراكز خدمات مذكور موظفند تا ضمن شناسائي زمينه هاي ايجاد كار و برنامه ريزي براي فرصت هاي اشتغال نسبت به ثبت نام و معرفي بيكاران به مراكز كارآموزي (درصورت نياز به آموزش ) ويا معرفي به مراكز توليدي، صنعتي ، كشاورزي و خدماتي اقدام كنند . در تبصره ديگري از اين ماده قانوني آمده است مراكز خدمات اشتغال در مراكز استانها موظف به ايجاد دفتري تحت عنوان دفتر برنامه ريزي و حمايت از اشتغال معلولين خواهند بود و كليه موسسات مذكور در اين ماده موظف به همكاري با دفاتر مزبور مي باشند . همچنين دولت موظف است تا درايجاد شركتهاي تعاوني (توليدي ، كشاورزي، صنعتي و توزيعي ) ، معلولين را مورد حمايت قرار داده ودر تبصره
ديگري نيز به اين موضوع اشاره دارد كه وزارت كارواموراجتماعي مكلف است تا آئين نامه هاي لازم را در جهت برقراري تسهيلات رفاهي موردنياز معلولين شاغل در مراكز انجام كار با نظرخواهي از جامعه معلولين ايران و سازمان بهزيستي كشور تهيه و به تصويب وزير كاروامور اجتماعي برساند.
تجربه کشور فرانسه استفاده از فنآوريهاي رايانهاي نقش با اهميتي را در راستاي سياست ادغام اجتماعي و حرفهاي اشخاص معلول بازي ميكند. دستيابي به اطلاعات و ارتباطات از طريق فنآوري، بخشي از اين حوزه عمل است. در این نوشتار برآنیم تا تجربیات کشور فرانسه در تحقق این هدف را بررسی کنیم. بنابراین، تحت سه عنوان بحث حاضر را پی می گیریم: نخست؛ از دیدگاه قانونگذاری، دوم؛ قابلیت دستیابی و سوم؛ فنآوريها. از ديدگاه قانونگذاري: فرمان 6 آوريل 1995 در کشور فرانسه، فرمان 6 آوريل 1995، مربوط به ادغام اشخاص ناتوان جسمي در منطقه والون اجازه ميدهد تا بازبيني عميقي در سياستهاي موافق با استقلال و ادغام صورت پذيرد. از اين پس، استفاده از فنآوريهاي جديد براي به كار گرفتن و ادغام اجتماعي اشخاص ناتوان جسمي در متون قانوني درج ميشود. از دیرباز شعار دستيابي به اطلاعات براي همه وجود دارد و در پي شيوههاي تحقق كامل اين هدف هستند. بدينترتيب، در ماده 8 اين فرمان ميخوانيم: «دولت برنامههايي را به اجرا در خواهد آورد كه ناظر به (...) 4° منطبق نمودن شيوههاي دستيابي به اطلاعات با ويژگيهاي كاركردي اشخاص ناتوان؛ 5° تحقيقات و توسعه
فنآوريهاي جديد به منظور ادغام اجتماعي اشخاص ناتوان». به علاوه، در شرايطي كه توسط دولت تعيين شده است، آژانس والون در راستاي ادغام اشخاص ناتوان، از سوي دولت يارانههايي دريافت كرده است؛ عمده اهداف اين يارانهها براي خريد، ساخت و تغيير زيربنايي يا تجهيزات خاص مختص اشخاص ناتوان ميباشد. بنابراين، اشخاص ناتوان ميتوانند و بايد همانند هر شهروند ديگر، به فنآوريهاي جديد دستيابي داشته باشند. در مورد آنها بايد تبعيض مثبتي اعمال شود كه اين امكان را براي آنها فراهم ميآورد تا در شبكههاي بزرگ اطلاعات و ارتباطات ادغام شوند. از ديدگاه قابليت دستيابي: مطلع شدن و ارتباط برقرار كردن فنآوريها نقش با اهميتي در ادغام اجتماعي و حرفهاي دارند. در حوزه اطلاعات، آنها امكان بيان نمودن، ارتباط برقرار كردن و انديشيدن را براي تمامي شهروندان ميسر ميسازند. هر شهروند از اين حق بهرهمند است تا به بهترين و كاملترين شكل ممكن از اطلاعات باخبر شود. نوآوريهاي فنآوري شيوههاي اطلاعاتي و ارتباطي را عميقا تغيير داده است. از اين پس، دستيابي به خدمات ارتباط از راه دور و بانك دادهها، يكي از شيوههاي مشاركت و ادغام در زندگي اجتماعي را
تشكيل ميدهند. اشخاص ناتوان به خاطر مساوات در رفتار بايد به اين نوآوريها دسترسي داشته باشند. بيشتر اوقات، مفهوم قابليت دسترسي تنها شامل مسايل راجع به معماري و دسترسي به ساختمانها است. اين رويكرد قابليت دسترسي تنها ناظر به مشكلات جابه جا شدن است. در درون ساختمانها، دستيابي به اطلاعات براي بعضي انواع ناتوانان جسمي ايجاد مشكل ميكند: شايد سالن سينما براي اشخاص بر روي صندلي چرخدار قابل دسترسي باشد، ولي محتويات فيلم ميتوانند براي اشخاصي كه از ناتواناييهاي حسي رنج ميبرند، در دسترس نباشد. در اين قلمرو، يافتن راهحلهايي در اين خصوص، بر عهده فنآوري است. مركز منابع و ارزيابي فنآوريهاي مناسب براي اشخاص ناتوان (CRETH) پروندهاي را تحقق بخشيده است كه ترتيبات مربوط به فنآوري خاصي را براي سالنهاي كنفرانس، سمينارها و نمايش پيشنهاد ميدهد. اين پرونده راهحلهاي فنآوري را براي دستيابي به اطلاعات و ارتباطات پيشنهاد ميدهد. از ديدگاه فنآوري الف) فنآوريهاي عمومي عموم مردم سيستمهاي رايانهاي را در اختيار دارند كه به آنها اجازه ميدهد تا به اطلاعات دستيابي داشته باشند و وارد ارتباط شوند. اين سيستمها با
تغييرات كوچك اين قابليت را خواهند داشت تا براي اشخاص ناتوان نيز قابل دسترس باشند. ما به طور خلاصه به برخي از اين سيستمها ميپردازيم. در سطح بينالمللي، سيستمهاي "عمليات بانكي در منزل"، كه اجازه ميدهند تا اقدامات بانكي از منزل انجام گيرند، در حال گسترش هستند. همچنين، پست الكترونيكي يك سيستم شايعي است كه ارتباط ميان يك رايانه با رايانه ديگر را ممكن ميسازد. اطلاعات بسياري بر روي ديسكتها، سيديرام يا ديويدي در اختيار است: به عنوان مثال، راهنماهاي تلفني معمولي يا حرفهاي كه ارتباطات حدود 150000 شركت را فراهم ميآورند. نمايشگرهاي مربوط به راهآهن نيز در نسخه الكترونيكي با نام Aridisc در اختيار هستند. برخي روزنامهها در اينترنت منتشر ميشوند؛ مابقي آنها بر روي ديسكت قابل دسترس هستند. تلهتكست كانالهاي تلويزيوني براي اشخاص ناشنوا قابل استفاده است، ولي براي اشخاص نابينا سودي ندارند. Handynet بانك دادهاي است كه فهرستي از ابزارهاي سودمند براي ادغام اجتماعي و انطباق دوباره اشخاص ناتوان در اختيار ميگذارد. در روزگار كنوني، مطبوعات بسياري پيش از انتشار بر روي نسخههاي الكترونيكي ذخيره ميشوند. وانگهي، فنآوري
اسكن كردن اجازه ميدهد تا اسناد چاپي را به كامپيوتر منتقل نمود. به كمك شيوههاي جديد از نوع تحليلهاي آوايي، تبديل به الفباي بريل، دكمه فرمان، رديف كليدهاي متناسب و ... تمامي اين اطلاعات ميتواند براي اشخاص ناتوان قابل دسترس باشد. براي نيل به اين هدف، از سويي بايد مقرراتي وجود داشته باشند كه پيشبيني كنند كه نسخههاي پشتيبان الكترونيكي در دسترس و متمركز باشند؛ از سوي ديگر، سيستمهاي متناسب در اختيار اشخاص ناتوان باشند (چه در خانه و چه در مكانهاي عمومي كه قابليت دسترسي براي همگان وجود داشته باشد). ب) فنآوريهاي خاص برخي از شركتها، ابزارهايي را گسترش دادهاند كه به طور مستقيم به نيازهاي اشخاص ناتوان پاسخ ميدهد. اين فنآوريها، دستيابي به اطلاعات و ارتباطات براي اين اشخاص را تسهيل ميكنند. ما به طور خلاصه برخي از اين تحققها را مطالعه ميكنيم. ابزارهايي براي ارتباط از راه دور اشخاصي كه دچار اختلالات شنوايي هستند، تصور شدهاند. آمپليفايرهايي كه در تلفن نصب ميشود، سيگنالهاي شنوايي را براي ناشنوايان و كمشنوايان قابل دسترس مينمايند. تلفن نوشتاري، وسيلهاي ارتباطي است كه به كمك آن دو طرف مكاتبه ميتوانند
ارتباط نوشتهاي برقرار سازند. آن ميتواند بسته يا نيمهباز باشد. در سيستم بسته، دو طرف مكاتبه يك تلفن مجهز به صفحه كليد مرسوم را در اختيار دارند كه از طريق آن ، آنها پيامهاي خود را به رمز منتقل ميكنند (با شبيه گردانيدن حروف الفبا به دكمههاي تلفن)، همچنين يك صفحه نمايشي كه اطلاعات را دريافت ميدارد. در سيستم نيمه باز، فقط شخص ناتوان از نظر شنوايي يك صفحه نمايش را در اختيار دارد و اطلاعات را به صورت شفاهي به طرف مكاتبه خود گسيل ميدارد. Belgacom يك سيستم تلفني تلهتكست را به دست ميدهد: شخص ناشنوا، متن خود را بر روي رايانه تايپ ميكند، و آن را به مركزي منتقل مينمايد كه در آنجا يك كاربر با طرف مكاتبه تماس برقرار ميسازد؛ طرف مكاتبه به اين كاربر پاسخ ميدهد و اين شخص پيام وي را نسخهبرداري كرده و به شخص ناشنوا انتقال ميدهد. كانالهاي تلويزيوني، براي اشخاص ناشنوا، برنامههاي زيرنويسدار و برنامههايي به همراه ترجمه ادايي را پخش ميكنند. در انگلستان، طرحي در دست است كه هدف از آن فراهم آوردن اطلاعات شفاهي است تا اشخاص نابينا بتوانند فيلمهاي مستند و فيلمها در سالنهايي كه درب آن براي عموم باز است، را
تعقيب كنند. اين طرح (موسوم به "توصيف شنيداري تلويزيون") مبتني بر توضيحات بيشتري است كه عمل، مكان و طرز پوشش را توصيف ميكند. تلويزيون همين سيستم را برگزيده است: شرحهايي به تصوير اضافه شدهاند تا به نابينايان اين امكان را بدهد تا برنامههاي تلويزيوني مختلفي را دنبال كنند. برنامههاي با توصيف شنيداري طي حدود 4 ساعت در هفته پخش ميشوند. Franklin Langage Master، يك فرهنگلغت الكترونيكي است. ويژگي آن حروف درشت و خروجي سخنگوي آن است. اين فرهنگلغت، در فرم فشرده به راحتي قابل نقل و انتقال است. در اين فرهنگلغت، كلمات مترادف، همآوا، همخانواده و تصحيحكننده املا وجود دارد. در پاريس، هتلي اين ويژگي را ارائه ميدهد كه اتاقهايي را در اختيار ميگذارد كه براي اشخاص دچار معلوليتهاي حسي و حركتي تدارك ديده شدهاند. اين اتاقها كاملا مناسب است: تجهيزات آنها (روشنايي، تلفن، درها، شيرآلات و ...) ميتوانند به كمك انگشت، فوت يا صدا از دور كنترل شوند؛ به علاوه، هشت سالن كنفرانس طراحي و تجهيز شده است تا پذيراي اشخاصي باشد كه دچار انواع گوناگوني از معلوليتها هستند. همچنين CAPS را خاطرنشان ميشويم: سيستمي مربوط به اطلاعات،
كه قابليت دسترسي به اسناد الكترونيكي را براي اشخاصي كه در دسترسي به اسناد با مشكلاتي روبه رو هستند، همچون نابينايان، ناتوانان جسمي و ... فراهم ميآورند. دست آخر اعلام ميداريم: مجلات مطبوعاتي بر روي نوارهاي كاست شنيداري؛ روزنامههايي كه بر روي ديسكت منتشر ميشوند و با خط بريل قابل خواندن هستند؛ روزنامههايي كه توسط شبكه خاصي انتقال مييابند و در خانه دريافت شده و با خط بريل خوانده ميشود. همانگونه كه مشاهده ميشود امكانهاي متنوعي براي دستيابي به اطلاعات و ارتباط اشخاص معلول وجود دارد و در كشورهاي پيشرفته دنيا انجام گرفته است. با اين وجود، بايد بر ضرورت اتخاذ تصميمهايي براي سازمان دادن هر چه وسيع تر اين شيوهها و گسترش آنها تاكيد كرد. در اين قلمرو، سرويسهاي عمومي و مؤسسات براي پاسخگويي هر چه بهتر به نيازها و بهبود كيفيت زندگي اشخاص ناتوان ميتوانند همكاري كنند.
دیدگاه تان را بنویسید