يانگوم و فتح دژ فرهنگی جمهوری اسلامي

کد خبر: 40970

فواد صادقی

با اتمام پخش سريال جواهري در قصر که به مدت يک سال از پربيننده ترين برنامه ها در هشت شبکه تلويزيوني دولتي ايران به شمار مي آمد،به نظر مي رسد که" موج کره اي " در فتح دژ فرهنگي جمهوري اسلامي موفق شده است. بيست سال قبل ،مجموعه تلويزيوني سالهاي دور از خانه موفقيتي مشابه رابدست آورده بود واگرچه اين تغيير ذائقه ايران زمان جنگ تا جامعه فعلي موجب شد که تنگدستي وساده زيستي مجموعه ژاپني جاي خود را به سفره هاي رنگين و تجمل گرايي شاهانه سريال کره اي بدهد،اما سطح کيفي دو مجموعه که در حد متوسط به پايين استاندارد جهاني توليدات تلويزيوني وسينمايي قرار دارند،موجب شده است تا درباره علت موفقيت اين مجموعه ها در نفوذ به اعماق فرهنگ وتسخير ذائقه خانواده هاي ايراني سئوالاتي شکل بگيرد و اين پرسش مطرح شود که چرا باوجود گذشت سه دهه از عمر جمهوري اسلامي به عنوان نظامي فرهنگي ، رويکرد جامعه در برخورد وپذيرش توليدات فرهنگي مربوط به شرق دور که کمترين مشابهت را با ويژگي هاي مذهبي وفرهنگي جامعه دارند،اينچنين متزلزل وآسيب پذير است. در نگاه اول مي توان پاسخي نسبتا آسان به اين پرسش داد:تمرکز مجموعه جواهري در قصر بر روي نقش زنان در جامعه اي که زن در جغرافياي فرهنگي و اجتماعي جايگاهي رده دوم دارد وکمتر مي توان توليد تلويزيوني يا سينمايي مهمي يافت که بر محوريت نقش زن بنا شده باشد موجب مي شود که مجموعه هايي که چنين ساختاري دارند با اقبال مواجه شوند،موفقيت مجموعه جواهري در قصر يکسال پس از استقبال گسترده سريال تلويزيوني "نرگس "که ويژگي مشترک هردو استفاده از زن بعنوان شخصيت اول داستان يا قهرمان مجموعه است ،بر تاثير اين عامل صحه مي گذارد. اما شايد بتوان در لايه هاي پنهان تر اين مجموعه عوامل ديگري يافت که موجب توفيق ان شده اند: انتخاب زمينه اصلي اين مجموعه در قصر وتمرکز بر روابط پيچيده قدرت در جناحهاي مختلف حاکم بر جامعه ،مي تواند از جذابيت زيادي براي جوامعي برخوردارباشد که تحت مديريت حکومتهاي فرد سالار قراردارند. امري که در مجموعه هاي توليدي در کشورهاي غربي بدليل ساختار متفاوت ومتغير رژيم هاي سياسي آن جوامع کمتر مورد توجه قرار مي گيرداما اختصاص ببيش از نيمي از داستان اين مجموعه طولاني به تصوير کردن جنگ قدرت وجدال پشت پرده افراد متنفذ وصاحب منصبان در ساختاري که راس آن بوسيله امپراطور تکميل شده اختصاص یافته بود و وجود شکاف عميق ميات جايگاه "عالی جناب" بعنوان شخص اول حکومت وعدم اختيارات وي در انجام تصميمات کوچک اطراف خود ،پديده اي تازه براي شهروندان ايراني به شمار می آمد. بافت حکمراني فردسالارانه در ساختار رواني جامعه وپذيرش حاکميت نامحدود يک فرد به عنوان راس ساختار حکومتي که در طول تاريخ ايران ايجاد شده است موجب مي شود که اين جامعه با توجه به ذهنيتهاي حقيقي يا القايي از صالح بودن فرمانروا ،تصويري پيچيده از معادلات قدرت را در افکار عمومي ايجاد کند نتيجه آن ناتواني راس هرم حکومتي از ايجاد اصلاحات وتغييرات سازنده ومبارزه با فساد در حاکميت نه بدليل عدم سلامت وصلاحيت حاکم بلکه بدليل فساد اطرافيان است . طبيعي است تصوير شدن اين معادلات بصورت مشروح در يک مجموعه تلويزيوني مانند جواهري در قصر مي تواند موجب استقبال از آن در جامعه ايران گردد. وشايد بتوان عوامل ديگري را نيز به فهرست دلايل اقبال از اين مجموعه در ايران افزود ،اما پرسش اينجاست مجموعه هايي اينچنين که با استفاده از برخي خلاء ها و پرداختن به موضوعات بکر وارد ساختار فرهنگي وفکري جامعه مي شوند ،تاثير گذاري خود را به همين موضوعات محدود مي کنند يا آنکه ساير ابعاد وزواياي فرهنگي جامعه هدف را نيز تحت تاثير خود قرار خواهند داد،اتفاقي که به نظرمي رسد توسط اين مجموعه کره اي رخ داده است و جواهري در قصر توانسته است همانند اسب تروا لشگر فرهنگي "موج کره اي "را که در مستند ساخته شده توسط شبکه دوم سيماي جمهوري اسلامي به صورتي عريان به امپراطوري اقتصادي اين کشور متصل شده است رابه اعماق جامعه ايران بياورد. و سئوال ديگر اينکه آيا محدود ساختن فضاي فرهنگي براي هنرمندان داخلي وممنوعه اعلام کردن موضوعات اينچنين موجب نمی شود جامعه در برابر صادرات فرهنگي ديگران در اين حوزه تشنه وآسيب پذير شود؟. چرا درباره وجود ناهنجاري فساد در اقشار حکومتي نظير روحانيت، نيروهاي نظامي وانتظامي ، سيستم قضايي،مديران ومسئولان کشور طي سه دهه گذشته اجازه توليد مجموعه تلويزيوني يا سينمايي داده نشده است ،در حاليکه فساد در اين اقشار نيز مانند ساير بخشهاي جامعه وجود دارد. آيا مصونيت از نگاه انتقادي اين بخش ها در عرصه فرهنگ وهنر به نفع جامعه وحتي خود اين اقشار است؟ يا آنکه به پاستوريزه کردن فضاي رسمي وشکل گرفتن نگاهي بدبينانه و افراطي در فضاي غير رسمي مي انجامد؟. بزرگتري سرمايه گذاري هاي سيماي جمهوري اسلامي در مجموعه هاي تلويزيوني طي سي سال گذشته در کنار توليدات مذهبي، مربوط به سريال هايي نظير هزاردستان ،اميرکبير ،ميرزا کوچک خان، تفنگ سرپر ،کيف اگليسي ومدار صفر درجه بوده اند که از قضا همه موضوع دخالت واشغال بيگانه (روس وانگليس) را محور خود قرارداده اند. ساير مجموعه هايي تلويزيوني نيز که با موضوع نگاهي انتقادي به حکومت ساخته شده اند نيز به دوره قبل از انقلاب محدود شده وتصويري سراسر فساد ازرژيم گذشته و آرماني از حکومت فعلي ارائه مي کنند. در سينما نيز وضعيت همينگونه است وجدا از سينماي روشنفکري واصطلاحا جشنواره اي که فرصت اکران مناسب در دراخل را نمي يابد ،ساير آثار سينمايي با همين محدوديت ساخته مي شوند، ودر برابر ممنوعيت پرداختن به موضاعات فوق به بزرگنمايي مشکلات وناهنجاريهاي اجتماعي نظير دروغ ،خيانت وساير صفات ناپسند انساني در جامعه ايران مي پردازند وشايد نتوان تصوير ناهنجاري که در توليدات سينمايي وتلويزيوني ايران از ايراني ارائه مي شود را با هيچ يک ازنقاط ديگر جهان مقايسه کرد که اين نيز نتيجه غيرمستقيم منع هنر از نقد قدرت ومتمرکز کردن آن به موضوعات حاشيه اي است که پيامدي جز دامن زدن به ناهنجاريهای اجتماعی ندارد. گرچه ممنوعه کردن حوزه قدرت ازنگاه فرهنگ وهنر بومي، نه تنها به سود حاکميت تمام نمي شود بلکه آسيب پذيري آن را در برابرامواج فرهنگي بيگانه افزايش مي دهد. نگاهي کوتاه به کارکرد ابزار فرهنگي هاليوود در تقويت نظام سلطه وهژموني ايالات متحده نشان مي دهد که بيشترين توليدات ضد دولت ايالات متحده در همين کشور ساخته مي شوند وبه نمايش در مي آيند.وساختار فرهنگي آمريکا تقويت نظام سياسي خود را نه از محدود وممنوع کردن هنر بلکه از مديريت نامحسوس آن بدست مي آوردوبه همين دليل است که هاليوود که تحت مديريت کلان نظام سرمايه داري است به فيلمساز منتقدي نظير مايکل مور که دشمني آشتي ناپذير با بوش دارد درآستانه جنگ عراق جايزه اسکار مي دهد ودر مقابل جرج بوش که از هيچ يک از جذابيت هاي فردي نظير هوش، سيما، تحصيلات، سخنوري و افتخارات فردي بهره چنداني نبرده است پس از اقدامي بي سابقه در آغاز دوجنگ در يک دوره رياست جمهوري با بيشترين آرا در ايالات متحده براي بار دوم به رياست جمهوري برگزيده مي شود. براستي چه عاملي جز لشگر پر زرق وبرق سينماو تلويزيون قادر به فراهم کردن چنين موفقيت بزرگي براي بوش بوده است ،در حاليکه طي همين مدت تندترين آثار سينمايي وتلويزيوني عليه نئومحافظه کاران در دراخل امريکا ساخته وپخش شده اند وبيشترين انتقادات، هجويات وحتي دشنام ها در تاريخ ايالات متحده عليه کاخ سفيد در مطبوعات منتشر شده وکاخ سفيد تاکنون کمتر به برخورد مستقيم وفيزيکي با مولفان ومنشر کنندگان آن دست زده است بلکه بامديريت پنهان وتقويت جريان حامي خود توانسته که سلطه خود راحفظ وتقويت نمايداما درمقابل مديريت فرهنگي در ايران با برخورد انفعالي وفيزيکي بزرگترين حفره هارا در ساختار دفاعي فرهنگي جامعه در برابر بيگانگان ايجاد کرده است.
لینک مطلب
۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت