مرگ آتاتورك
حسين ميزان
در سال 2002 كه دولت عدالت و توسعه به عنوان ميراث دار احزاب اسلامگراي اين كشور نظير فضيلت و رفاه به پيروزي رسيد و توانست جايگاه اول را در پارلمان به خود اختصاص دهد، كمتر كسي براي اين دولت عمري طولاني متصور بود. در آن مقطع حزب عدالت و توسعه (AK) طي انتخـابـاتي زودهنگـام و در حـالـي كـه دولت بولنت اجويت بـه دليل مشكلـات شديد اقتصــادي سقوط كرده بود، موفق شد نقش اول را در عرصه سياسي تركيه به خود اختصاص دهد. به دنبال پيروزي اين حزب رجب طيب اردوغان، رهبر عدالت و توسعه هم به سمت نخست وزيري برگزيده شد. اردوغان پيش از رسيدن به سمت نخست وزيري شـهردار استـانبول بود كـه مقام خود را پس از خواندن شعري مذهبي در انظار عمومي از دست داد. حزب عدالت و توسعه به رغم آنكه حزبي كاملا اسلامگرا بود، همواره خود را در ظاهر حامي مرام لائيك معرفي مي كرد تا از گزند كماليست هاي ترك كه از قدرت بسيار بالايي هم برخوردار بودند، در امان بماند. اما با گذشت چندين سال از پيروزي عدالت و توسعه و موفقيت هاي چشمگير دولت اردوغان در حوزه سياست و اقتصاد كه تثبيت كابينه و رضايت مردم را به همراه داشت، اصلاحات دولت كه رنگي كاملا اسلامي داشت، آغاز شد. اكنون كار به جايي رسيده است كه سنت هاي آتاتورك در معرض نابودي قرار گرفته است. 85 سال پيش كه كمال مصطفي پاشا لائيسيته را در تركيه بنا نهاد، بي گمان نمي انديشيد كه در كمتر از يك سده اصول وي زير و زبر شود و برخي از مباني اصلي آن حذف و نابود گردد. پس از آنكه لائيسم طي اين مدت بر تركيه حكومت كرد و بسياري از احزاب اسلامگرا مانند رفاه و فضيلت و... را از عرصه رقابت سياسي حذف كرد، اكنون خود فاصله چنداني تا پيوستن به گورستان تاريخ ندارد. پروسه حذف تدريجي كماليسم از تركيه به نوعي با به قدرت رسيدن حزب عدالت و توسعه آغاز شد. در حالي كه تا قبل از به قدرت رسيدن حزب عدالت و توسعه، دستآورد حكومت هاي لائيك براي مردم تركيه فقر و نرخ تورم بسيار بالا بود. اما حزب عدالت و توسعه پس از آنكه به قدرت رسيد، توانست وضعيت اقتصادي مردم را دگرگون كند و حتي تركيه را تا دروازه اروپا پيش برد. در اين ميان به رياست جمهوري رسيدن عبدالله گل، وزير خارجه سابق دولت عدالت و توسعه، راه را براي پيش برد اصلاحات در اين كشور هموار كرد. حضور گل به عنوان مسلماني معتقد به همراه همسر محجبه اش در كاخ رياست جمهوري تركيه موسوم به چانكايا، خود ضربه اي سنگين بر پيكره لائيسم محسوب مي شد. چرا كه تا پيش از اين رئيس جمهور يكي از مهمترين نگهبانان و حافظان نظام لائيك تلقي مي شد و اكنون اين جايگاه در اختيار اسلامگرايان قرار گرفته بود. به واقع اكنون تمامي اركان قدرت تركيه در دستان اسلامگرايان جاي دارد. اكثريت پارلمان را اسلامگرايان شكل داده اند و دولت هم در دست حزب عدالت و توسعه (AK) است و سمت رياست جمهوري هم به عبدالله گل كه خود از رهبران (AK) محسوب مي شود، رسيده است. اكنون هم طرحي كه اسلامگرايان مدتهاست به دنبال اجرايي كردن آن بوده اند، محقق شده و ممنوعيت حجاب در دانشگاه هاي تركيه لغو شده است. پارلمان تركيه سرانجام پس از هفته ها بحث و تبادل نظر در ميان اعتراض گسترده مخالفان، قانون لغو ممنوعيت حجاب در اين كشور را به تصويب رساند. بدين ترتيب زنان مسلمان محجبه از اين پس مي توانند با همان پوشش اسلامي در مراكز آموزشي و دانشگاه ها حاضر شوند. اين اقدام بي شك مي تواند زمينه را براي اصلاحات بعدي حزب عدالت و توسعه مهيا سازد. يقينا اعتراضات كساني كه به درستي معتقدند كماليسم، به خطر افتاده و در آستانه نابودي است، براي مدتي نه چندان طولاني ادامه خواهد داشت. در اين ميان برخي از تحليلگران كه با رويكردي كاملا بدبينانه تحولات تركيه را دنبال مي كنند، بر اين باورند كه احتمال كودتا، از جانب ارتش تركيه هم وجود دارد. ارتش تركيه كه خود را پاسدار لائيسم و ميراث دار ارزش هاي آتاتورك مي داند، بارها براي حفاظت از اين ارزش ها دست به كودتا زده است و بعيد نيست كه هم اكنون نيز اين راهكار را در پيش گيرد. شايد دخالت در امور پارلمان توسط نظاميان مساله عجيبي به نظر برسد اما اين پديده در كشور تركيه جزئ لاينفك سياست به شمار ميرود. نظاميان به عنوان وارثان كماليسم بر خود واجب ميدانند كه از اين ميراث حفاظت كنند و ارتش به طور رسمي در قانون اساسي به عنوان نگهبان نظام لائيك معرفي شده است. تاريخ تركيه همواره شاهد اقدامات فراقانوني ارتش در جهت حفظ اصول علمانيت بوده است هرچند كه ارتش امروز تركيه شكل تكامل يافتهاي از ينيچري (پياده نظام مواجب بگير) دوران عثماني است. ارتش هميشه با كاهش قدرت دولت توان و نيرو و نفوذ خود را افزوده هرچند كه دوران طلايي ارتش پس از درگذشت كمالپاشا افول كرد اما ارتش به خاطر اينكه در اين مدت توانسته بود نفوذ خود را در نهادي سياسي و اجتماعي قوت ببخشد، پس از فوت آتاتورك نيز توانست قدرت خود را تثبيت كند. اما اكنون نقش ارتش هم در اين كشور به واسطه سياست هاي دولت كمرنگ شده است و هيچ بعيد نيست با انتصاب هاي احتمالي عبدالله گل ارتش هم از وفاداران به كماليسم خالي شود و جاي فرماندهان كنوني آن را افسراني اسلامگرا بگيرند. در اين ميان بعد ديگر مسأله لغو حجاب در تركيه تقويت دموكراسي در اين كشور است. اكنون حزب عدالت و توسعه با لغو ممنوعيت حجاب، دموكراسي نيم بند تركيه را بهبود بخشيده است و زنان محجبه مي توانند مطابق خواست خود به دانشگاه ها رفت و آمد كنند. لغو ممنوعيت حجاب عاملي بود كه به رغم مقاومت شديد كماليست هاي و لائيك هاي اين كشور رخ داد. در حال حاضر لائيك هاي اين كشور به درستي معتقدند كه مرگ آتاتورك نه در 70 سال پيش (1938) كه اكنون و پس از نابودي اصول لائيسيته، رخ داده است.
دیدگاه تان را بنویسید