اين بار پان پراگ
دام جدید برای جوانان
كساني كه به هند سفر كرده اند از ماده اي مي گويند كه اهالي هندوستان به راحتي و بدون هيچ ممنوعيتي از آن استفاده مي كنند. ماده اي مخدر كه هندي ها از اولين مصرف كنندگان آن بوده اند. دندان هاي زرد و لثه هاي قرمز مردم اين كشور همه ناشي از مصرف اين ماده است. گفته مي شود كه اين ماده علاوه بر اين كه ويژگي هاي يك ماده مخدر را از جمله سرگيجه، نداشتن تعادل و آثار تخريبي بر سيستم اعصاب به واسطه مواد تشكيل دهنده اش دارد، مصرف آن نيز تأثير عقيم كنندگي را در مردان دارد به نحوي كه حتي دولت هند اين ماده را به صورت رايگان به برخي مشاغل اختصاص مي دهد تا به اين وسيله از ازدياد جمعيت جلوگيري كند. به هر صورت رنگ قرمز تيره آب دهان هندي ها كه حتي تا مدت ها اثر آن روي زمين باقي مي ماند حكايت از وفور مصرف اين ماده در بين هندي ها دارد و براي لحظاتي آن ها را غرق در نشئگي و توهم مي كند. طبق شواهد موجود ماده پان در كشورهاي هند، پاكستان و افغانستان به راحتي مصرف مي شود و از طريق همين كشورها نيز به ايران و به خصوص به مناطق شرقي كشورمان وارد مي شود به گونه اي كه در بسياري از شهرهاي شرق
كشور حتي كودكان نيز از اين ماده كه بي ترديد خطرات خاص خود را دارد استفاده مي كنند. البته اين بار اين ماده با شكل و شمايلي كه كودكان و جوانان تمايل به مصرف آن پيدا مي كنند - مانند آدامس، خوش بوكننده دهان، پاستيل و ... - به كشور وارد شده است، يعني دقيقا محصولاتي كه مورد استفاده سنين در معرض خطر مصرف مواد مخدر قرار دارد.
«ماده پان پراگ» در كشورهاي مختلف از جمله هند، پاكستان، اندونزي، مالزي، فيليپين، چين، تايوان، كامبوج، ويتنام و لائوس با عناوين متفاوتي مانند پان، چاليا، گوتكا و نيسوار توليد مي شود. در كشور ما نيز ماده صناعي پان پراگ در استان هاي مختلف به خصوص استان هاي شرقي در بين نوجوانان و جوانان با تبليغات كاذب و با نام هاي «راجا»، «تايتانيك»، «پان عربي»، «ويتامين»، «ملوان زبل»، «پان اسفناج»، «گوتكا»، «ناس خارجي» و «پان پاكستان» شيوع يافته است. بنا بر اطلاعات موجود آدامس هاي خوشبوكننده «پان» در حال حاضر در مرزهاي شرقي كشور مشاهده و كشف شده است. ضمن آن كه «پان» در بعضي دكه هاي داخل شهرهاي بزرگ كشور هم ديده شده است. واردكنندگان علاوه بر بسته بندي هاي زرورقي، «پان» را داخل دستمال هاي كاغذي كوچك مي پيچند و به جوانان و نوجوانان مي فروشند. ضمن آن كه طبق تحقيقاتي كه درباره اين آدامس ها و خوش بوكننده هاي دهان (پان) در سيستان و بلوچستان انجام شده، از ١١ نوع پان پراگ در ٦ نوع آن مقداري مواد مخدر هم ديده شده است.
آدامس يا ماده اي شبه مخدر حدود يك سال پيش بود كه هشدار مسئولان و كارشناسان درباره ورود نوعي آدامس و پاستيل به كشور كه خاصيت توهم زايي دارد حرف اول رسانه ها شد. اما اين خبر به ناگاه به فراموشي سپرده شد و ديگر خبري و اثري از آن باقي نماند.
فراموش شدن اين معضل در بين اخبار، به معناي وجود نداشتن اين ماده نبود چرا كه هنوز هم نگراني هايي درباره وجود ماده پان پراگ كه به گفته مسئولان شبه مخدر است وجود دارد و هنوز هم جوانان، نوجوانان و كودكان زيادي به خصوص در استان هاي شرقي كشور ناآگاهانه به سراغ آدامس ها و خوش بوكننده هايي مي روند كه بي آن كه بخواهند، آن ها را به نوعي گرفتار همان اثرات قرص هاي اكستازي و يا مواد مخدر مي كند.
حتي چندي پيش «محمدرضا جهاني» جانشين دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر در يك نشست خبري درباره شيوع مصرف ماده مخدر جديدي به نام «پان پراگ» در ميان جوانان و نوجوانان كشور هشدار داد. به گفته وي پان پراگ يك نوع ماده مخدر صناعي است كه عوامل سودجو آن را با عنوان خوش بوكننده دهان به جوانان و نوجوانان مي فروشند. اما حتي با اين هشدار نيز همچنان روال مصرف پان مانند گذشته در كشور ادامه پيدا كرد و به نظر هم نمي رسد طي اين مدت برنامه اي اصولي براي جلوگيري از استفاده از اين ماده شبه مخدر ارائه شده باشد. آن گونه كه به گفته دكتر سعيد صفاتيان مديركل درمان و بازپروري ستاد مبارزه با مواد مخدر، تاكنون هيچ مركزي، تحقيقات كاملي درباره اين ماده انجام نداده است.
بيان اين مطلب از زبان فردي كه مسئوليتي رسمي در ستاد مبارزه با مواد مخدر دارد به معناي همان بي توجهي و ناچيز انگاشتن خطرات ماده اي است كه ممكن است در آينده مشكلاتي را مانند مصرف قرص اكس به دنبال داشته باشد و البته شايد از نگاه مسئولان مرتبط تا زماني كه ماده اي فراگير و خطرزا نشود، اصلا انعكاس و انديشيدن درباره آن منطقي به نظر نرسد. پان فقط كمي قوي تر از سيگار! اما ماده «پان پراگ» چيست؟ مديركل درمان و بازپروري ستاد مبارزه با مواد مخدر در اين باره توضيح مي دهد: پان ماده غليظ سرخ رنگ و دست سازي است كه ا ز برگ درخت مخصوصي ساخته مي شود و تركيبي از تنباكو، آهك، ادويه هاي معطر، ساخارين، خاكستر و اسانس هاي غيرمجاز است. ضمن آن كه تركيبات ديگري نيز مانند آرسنيك، سرب و منيزيم در آن ديده مي شود.
وي ادامه مي دهد: اين ماده در قالب پودر، آدامس، پاستيل يا در بسته بندي هاي جذاب و رنگي حتي با طعم هاي مختلف گياهي مانند نعنا ارائه مي شود و به صورت مكيدني يا جويدني مورد استفاده قرار مي گيرد. وي اضافه مي كند: رنگ قرمز حاصل از مصرف اين ماده كاملا مشخص است به نحوي كه در پاكستان و هندوستان آب دهاني كه افراد بعد از مصرف كردن بر زمين مي اندازند روي سطح خيابان، رنگي قرمز به جاي مي گذارد. صفاتيان با اشاره به اين كه ماده شبه مخدر «پان» قيمت پاييني دارد مي گويد: مصرف اين ماده هنوز در كشور ما فراگير نيست. (مشاهدات گزارشگر ما حاكي از آن است كه اين ماده در استان هاي جنوبي و حتي غربي كشور مصرف مي شود).
صفاتيان عوارض مصرف اين ماده را احساس سبكي در سر، گيجي و شعف، بدرنگ شدن دندان ها، احساس رخوت و كسلي و نداشتن تعادل عنوان مي كند ضمن آن كه عوارض گوارشي و قلب و عروقي و يا بيماري هاي كليوي هم از ديگر عوارض مصرف اين مواد است.
از صفاتيان مي پرسيم آيا مصرف اين ماده عوارض مواد مخدر ديگر را دارد و باتوجه به شبه مخدر بودن آن، امكان فراگير شدن و اعتياد تدريجي را به مواد ديگر فراهم نمي كند؟ وي مي گويد: مصرف اين ماده در افغانستان و پاكستان متأثر از ارتباطات خانوادگي و قومي است و خوش بختانه در كشور ما هنوز شيوع ندارد و عوارض آن به گونه اي نيست كه نياز به درمان داشته باشد چرا كه فرد به صورت آدامس آن را مي جود و بعد از چند ساعت بيرون مي اندازد. اما اگر مصرف آن زياد شود مي تواند عوارض مواد مخدر را داشته باشد.باز هم از اين مسئول ستاد مواد مخدر سوال مي كنيم، آيا نگران نيستيد كه اين ماده هم مانند قرص اكس فراگير شود و ايجاد بحران كند؟
وي پاسخ مي دهد: مطمئن باشيد اگر وضعيت به حد بحراني برسد اولين فردي كه هشدار دهد خود من خواهم بود اما اين ماده تا حدي مانند سيگار و تنباكو است فقط كمي از آن ها قوي تر است درحالي كه گفتن اين كه چنين ماده اي با فلان خواص وجود دارد باعث مي شود كه نوجوانان در شمال و غرب ايران هم از وجود اين ماده آگاه شوند بنابراين اين گونه گزارش هايي كه شما به عنوان روزنامه نگار تهيه مي كنيد باعث مي شود كه در مصرف اين ماده تغيير رويه ايجاد شود و شرايطي در كشور ايجاد شود كه ديگر نتوان آن را جمع و جور كرد.
به صفاتيان مي گوييم، بنابراين نسبت به فراگير شدن اين ماده و عوارضي كه در افراد ايجاد مي كند نگراني هايي وجود دارد. وي مي افزايد: شايد ٣ سال طول بكشد تا عوارض اين دارو در فرد ايجاد شود و البته شايد هم اصلا ايجاد نشود.
چنين به نظر مي رسد كه تجارب تلخ سكوت مسئولان درباره ايدز، اكس و مواردي از اين دست، هنوز مورد عبرت برخي مسئولان قرار نگرفته است.
چرا مسئولان بهداشتي كشور از اطلاع رساني صحيح و آگاه ساختن اقشار مختلف مردم واهمه دارند؟ آيا به اندازه كافي از اين تعلل لطمه نديده ايم؟
وي ادامه مي دهد: خود من براي اولين بار نسبت به مصرف مواد صناعي هشدار دادم و اين مسئله سر و صداي زيادي به پا كرد ولي آن موقع نوع ماده صناعي فرق مي كرد. مثلا يك فرد با خوردن قرص اكس زمين و زمان را به هم مي ريخت اما الان هيچ تحقيقات علمي وجود ندارد كه بخواهد به من نشان بدهد پان چه عوارضي دارد. مي گوييم، اين هم يك نوع ضعف است. چرا نبايد تا به حال تحقيقاتي درباره پان انجام شده باشد قبل از آن كه وضعيت به حالت بحراني برسد و درباره آن هم مجبور به دادن هشدار شويد؟ وي پاسخ مي دهد: من به شما گفتم كه پان تا حدي تنباكو دارد و شبه مخدر است يعني اصلا مخدر نيست و نيازي هم نيست كه ما بخواهيم روي آن كار تحقيقاتي انجام بدهيم، ضمن آن كه آوردن نام بنده در كنار انجام تحقيقات درباره اين ماده، اين نكته را به ذهن مي رساند كه «پان» مخدر است و قاچاقچيان را هم ترغيب مي كند كه چون پان يك ماده مخدر است، آن را هم وارد كنند.صفاتيان البته خاطرنشان مي كند: بهتر است شما در گزارشتان اشاره كنيد كه دارويي به نام پان وجود دارد كه داروي خطرناكي است و مسئولان در حال تحقيق روي آن مي باشند و جوان ها مراقب استفاده از آن باشند.صفاتيان درباره كشفيات
كه احيانا در مورد ماده پان وجود دارد نيز مي گويد: كشفياتي هم در اين باره گزارش نشده است و همين نشان مي دهد مصرف اين ماده عموميت ندارد و برخي مي خواهند موضوع آن را بزرگ كنند تا ببينند ما چه واكنشي نسبت به آن نشان مي دهيم.مجددا به مديركل درمان و بازپروري ستاد مبارزه با مواد مخدر مي گوييم: اما چند ماه پيش در خبرها به صراحت عنوان مي شد كه ماده اي به نام پان پراگ به جرگه مواد مخدر وارد شده است كه برخي حالت هاي قرص هاي اكس و مواد مخدر را دارد ولي شما الان ....؟ صفاتيان كلاممان را قطع مي كند:«اصلا اين قرص ها توهم زا نيست.»
آيا حمل و مصرف پان مجازات دارد؟ از صفاتيان درباره خبرهايي كه درباره آزاد بودن حمل و مصرف پان شنيده مي شود نيز سوال مي كنيم. وي پاسخ مي دهد: احتمالا وضعيت قانوني آن مانند قرص اكس است به اين معنا كه قانون در اين باره نقص دارد و قانون شفافي براي آن تعريف نشده است اما خوش بختانه الان مسئله اصلاح قانون مطرح است و مي توان اميدوار بود كه بسياري از قوانين اصلاح شود و به طور كامل در قانون جديد صحبت هايي در اين باره خواهد شد. آن روي سكه اظهارات مديركل درمان و بازپروري ستاد مبارزه با مواد مخدر ما را ترغيب مي كند تا نظرات مسئولان مرتبط را با موضوع در استان هاي شرقي كشور نيز جويا شويم.با قرارگاه عملياتي رسول اكرم(ص) در سيستان و بلوچستان تماس مي گيريم. «عرب»، معاون اجتماعي قرارگاه ما را به فرماندهي انتظامي استان ارجاع مي دهد و البته خاطرنشان مي كند كه اين قرارگاه كشفياتي در مورد ماده پان نداشته است و چون مواد درون آن، مخدر است بايد خبرهاي آن را از طريق بخش انتظامي استان پي گيري كنيم.
بعد از تماس با فرماندهي انتظامي استان سيستان و بلوچستان و در ميان گذاشتن موضوع با مسئولان بخش هاي مختلف بالاخره قرار مي شود «سروان كوشا» مسئول بخش مطالعات اجتماعي فرماندهي انتظامي در معاونت اجتماعي استان پاسخ گوي سوالاتمان باشد.
«كوشا» علاوه بر توضيح درباره اين ماده كه قبلا به آن اشاره شد درباره عوارض «پان» چنين توضيح مي دهد: عوارض مصرف اين ماده در ٢ بعد جسمي و رواني گسترده است. نيكوتين موجود در اين ماده از طريق دهان، جذب و باعث بدرنگ شدن دندان ها مي شود و به مغز آسيب مي رساند.
علاوه بر اين ماده پان ايجادكننده سرطان دهان و حنجره است به طوري كه كشور هندوستان مقام دوم سرطان دهان را در سطح جهان دارد. ضمن آن كه حداقل عوارض ايجاد شده توسط اين ماده، تضعيف قدرت دفاعي سلول هاي بدن در مقابل باكتري ها و يا ايجاد بيماري هاي لثه است و ساخارين موجود در آن هم عامل بيماري هاي كليه و سرطان روده بزرگ مي باشد و عوارض گوارشي بسياري را براي فرد ايجاد مي كند.
و البته «كوشا» به نكته مهم ديگري نيز تأكيد مي كند: «مهم ترين عارضه پان ايجاد وابستگي و اعتياد به اين ماده و تمايل فرد به استفاده از مواد مخدر قوي تر است به بيان ديگر مصرف اين ماده، مشوقي است براي رجوع به مواد مخدر ديگر.»
سفارش قاچاقچيان اين اظهارات شايد ديگر جاي ترديدي باقي نمي گذارد كه دكتر صفاتيان كمي خوش بينانه به موضوع مصرف پان نگاه كرده است.
بنابراين به سراغ دكتر هومان نارنجي ها معاون مركز تحقيقات اعتياد دانشگاه توانبخشي مي رويم تا شايد ابعاد قضيه كاملا روشن شود.
وي نيز درباره مواد تشكيل دهنده پان توضيح مي دهد: اين ماده تركيبي است از تنباكو، آهك، ادويه هاي معطر، ساخارين، خاكستر و اسانس هاي غيرمجاز به همراه تركيبات ديگري مانند آرسنيك، سرب و منيزيم كه در قالب پودر، آدامس، پاستيل و يا در بسته بندي هاي جذاب و رنگي حتي با طعم هاي مختلف گياهي مانند نعنا ارائه مي شود. از دكتر نارنجي ها درباره مخدر بودن اين ماده سوال مي كنيم. وي مي گويد: پان مخدر نيست اما در بعضي انواع آن مواد مخدر هم وجود دارد كه اين كار با سليقه قاچاقچيان صورت مي گيرد و به جز عوارضي كه مواد مخدر آن دارد سرخوشي كاذب هم ايجاد مي كند ضمن آن كه عوارض شايعي نيز دارد و افراد مصرف كننده با بيرون ريختن آب دهانشان ساير عفونت ها را در جامعه گسترش مي دهند.وي خاطرنشان مي كند: مصرف اين ماده زمينه ساز گرايش افراد به سوي مواد اعتيادآور قوي است.
وي تصريح مي كند: باتوجه به آن كه اين ماده به اشكال مختلف در بازار وجود دارد و ممكن است بيشترين مصرف كننده آن كودكان و نوجوانان در مدرسه و جوانان باشند بهتر است از طريق برچسب بهداشتي و پروانه تاييد مورد شناسايي قرار گيرد.
نارنجي ها با تأكيد مجدد بر اين كه مصرف پان مي تواند فرد را مستعد گرايش به مواد مخدر خطرناك كند هشدار مي دهد: «پان» به هيچ عنوان استاندارد نيست و پس از مخلوط شدن با برخي مواد كه قاچاقچيان در آن دخيل اند، خطرناك هم مي شود بنابراين لازم است والدين در تأمين نيازهاي فرزندان خود دقت و حساسيت بيشتري داشته باشند تا با ورود مواد جديد نگراني هاي جديدي نيز به كشور تحميل نشود.
جالب است كه مسئولان انتظامي و كارشناسان نگران شيوع مصرف اين ماده ارزان قيمت و مجازند ولي مسئولان بهداشتي، آن را جدي نمي گيرند و حتي مي گويند مصرف آن فراگير نيست درحالي كه مشاهدات عيني گزارشگران ما حاكي از شيوع تدريجي مصرف آن در كل كشور است.
منبع: روزنامه خراسان
دیدگاه تان را بنویسید