سرعت دولت چشمگیر است
گفتگو با مهدی کلهر
مهدی کلهر معتقد است روزی که سند چشم انداز 20 ساله ترسیم شد تصور نمیشد که یک دولتی بیاید و با سرعت چشمگیر و با انرژی بالا و ارادهای پولادین وارد عرصه ساخت و ساز شود. متن زیر مشروح گفتگوی مشاور رئیس جمهور با روزنامه اقتصاد پویاست. امروزه مهمترین مبحثی که در اقتصاد کشورمان مطرح است مبحث چشم انداز 20 ساله است. مبحثی که آینده کشور را طراحی میکند. نظر شما در خصوص این مساله مهم چیست؟ قبل از هر چیز باید عرض کنم که بنده در عرصه اقتصاد به جز مباحث کلان مانند بخش باورها و آرزوهای افتصادی که به ملتها به ویژه ملت خودمان مربوط است مطالعه دیگری ندارم. یعنی در مباحث اقتصادی در حیطه عملیاتی و سطوح جزء، تحصیل یا تجربهای ندارم. پس نمیتوانم در مقام یک کارشناس حرفهای در این باره صحبت کنم. این البته فقط نظر بنده نیست و بسیاری از اهل فن نظرات شما را فیلسوفانه و عمیق میپندارند. این نه تعارف است و نه غلو. واقعیت این است که بیش از 30 سال است که تلاش کردهام در عرصه آرزوها و باورها و آرمانهای ملی خودمان بررسی داشته باشم فکر میکنم که ما نیازمند افرادی هستیم که
آسیبشناسی کنند که چرا حرکتهای ملی که بعضاً هم با انرژی و توان به حرکت در میآید، بازده مناسب و مطلوبی ندارد؟ از زمان صفویه و جنگهای بین عثمانی و صفویه که جنگهای معروفی هم بودند دلیل شکست ما را نداشت سلاح آتشین میدانستند. آنها اسلحههایی داشتند که با باروت کار میکرد و ما چنین سلاحهایی نداشتیم. ما در آن زمان رزمندههای بسیار توانایی داشتیم، ولی سلاحهای آتشین و سنگین مثل توپ در اختیار نداشتیم. این موضوع و مساله تبدیل به یک عقده شده و ارتشهای منظم و نامنظم ما دچار این مشکل و ضعف بودند. محمد شاه قاجار (پسر عباس میرزا) که بعد از فتحعلی شاه به سلطنت رسید که گویا یکی از بهترین سلاطین قاجار محسوب میشد، هیچ بخشی از سرزمین ما را در اختیار بیگانگان قرار نداد. اما پدر وی 17 شهر از قفقاز و 7 شهر هم از خراسان شمالی را در اختیار روسیه تزاری قرار داد. محمد شاه به هرات رفت و در آنجا با انگلیسها جنگید ولی منطقهای از افغانستان و تاجیکستان فعلی ار که جزو ایران بود به بیگانگان سپرد، حتی به خاطر جنگهای فراوانی که همواره در آن درگیر بود. به او محمد غاز میگفتند (غازی که از غزوه معنا میگیرد به مفهوم جنگ و جنگجو
است). حتی وزیری به نام میرزا آغاسی داشته که سعی کرده این نقیصه تاریخی ما را جبران کند. انگلیسها که دشمن سرسخت محمد شاه قاجار بودند سعی کردند در تاریخ از میرزا آغاسی چهرهای مخدوش و غیر از آنچه بود ارایه بدهند. چرا که او یک استراتژیست بود. کشور ما مشکل کم آبی داشت و او در آن زمان به دنبال قنات بود. همینطور مشکل نداشتن سلاح. غورخانه (جایی که هم اینک مترو تهران در آنجاست) محلی بود که میرزای آغاسی آن را به کارگاه توپ ریزی و تولید سلاح تبدیل کرد. این را از این جهت عرض کردم که بگویم بعضی از نقیصهها در یک ملت مدام تکرار میشود یا میتوان به آن جمله معروف استناد کرد که اگر ملتی تاریخ خودش را خوب نشناسد احتمال اینکه به شکستهای مجدد دچار بشود بسیار زیاد است. من فکر کنم در عرصههای سیاست، اقتصاد، فرهنگ و صنعت و ... نیازمند کسانی هستیم که آسیبشناسی میکنند و کاری فراتر از یک نگاه معمولی داشته باشند. مثلاً چرا ما نمیتوانیم خودروسازان خوبی باشیم. به نظر من حتماً کسانی باید از بیرون صنعت این مساله را بررسی کنند. همچنین باید کسانی باشند که از بیرون عرصه اقتصاد این مقولات را بررسی کنند. بدون پرداختن به این ریشهها
موفقیتی حاصل نخواهد شد. من اسم این نگاهها را نگاههای آسیب شناسانه میگذارم. اینکه کشور خودمان را به لحاظ دانشمند و تحصیل کرده نسبت به کشورهایی مثل کره، ژاپن و چین قیاس میکنم ما به لحاظ تعداد دانشمند از آنها جلوتریم. به لحاظ کیفیت دانش و ضریب خلاقیت نیز از بسیار از آنها جلوتریم. این آمار یونسکو است. ولی آیا ما به اندازه آنها در صنعت پیشرفت کردهایم؟ در هوافضا، در کشاورزی و ... پیشرفت کردهایم؟ این باید در جایی علت یابی شود. اگر این آسیب شناسی کاملاً بیطرفانه و غیر مغرضانه باشد، ما توانایی باز کردن گرهها را داریم. گاهی این گرهها آنقدر کوچکند و ساده باز میشوند که بسیاری شاید تصورشان این باشد که چرا ا به حال به این فکر نیفتاده بودیم؟ چرا تاکنون معضلهای پیش پا افتاده حل نشده است این کوتاهی از کیست؟ تا قبل از انقلاب برایم این پرسش مطرح بود. خوب که نگاه میکنیم میبینیم تمام دانشگاههای ما وارداتی است. هیچکدام از آنها از علوم خودمان نشات نگرفته و از تمدن غرب الگوبرداری کردیم. بنابراین آنها باید نخست اختراع و اکتشافات کنند تا ما بسازیم. ما حتی برای فرهنگ و هنر خودمان منتظر میماندیم که مفسر غربی راجع به
هنر ایرانی کتاب بنویسد و ما آن را غلط یا درست در کلاس تدریس کنیم. ما حتی ترجمههای مستقیم از روسی به فارسی نداشتیم. باید اول به انگلیسی برگدانده میشد سپس به فارسی ترجمه میشد. این یعنی اینکه یک بدن در اینجا وجود دارد که سلسله اعصابش در غرب بود. بعد از انقلاب وقتی این رابطه قطع شد اندام اجراییمان فقط بر اساس یک حافظه قبلی حرکت میکرد. البته انقلاب آمد که این نیاز را حل کنیم خوشبختانه اکنون به جایی رسیدهایم که بسیاری از این فناوریها بومی شده است. دیگر فرمان این حرکت خاج از مرکز نیست. یعنی هر عضوی که عصبش قطع شد و ما به حرکت آن عضو نیازمند بودیم خیلی زودتر به تشکیل قوه عاقلهاش دست پیدا کردیم. مثل صنایع نظامی در حال حاضر در صنعت یخچال سازی هستیم. به نظر من این را مطبوعات اقتصادی و صنعتی باید جدیتر تلقی کرده مورد بررسی قرار دهند. ما اجاق گازهایمان را هنوز براساس الگوهای ایتالیایی میسازیم در حالی که راکت فضایی خودمان کاملاً بومی است. ما با دو آزمایش توانستیم راکت خود را به بالای جو بفرستیم. یعنی بیشتر از 200 کیلومتر از سطح زمین. این بحثی جدی است. اما سماوری که میسازیم بومی نیست. ما دائم در صنایعمان
الگوهای غربی را جایگزین کردیم. به عنوان مثال در تلویزیون سازی بسیار عقب هستیم و فقط واردات داریم. در حالی که پیشرفتهترین راکتها و بمبهای هوشمند را خودمان میسازیم. سوال مهم همین جاست که اگر ما در صنعت و علمی شجاعانه و با برنامه توانستیم کاملاً وابستگیها را قطع کنیم، این توانایی را در عرصههای دیگر هم خواهیم داشت. ما نسبت به چین بسیار زودتر اتومبیل سازی داشتیم. چین 30 سال بعد از ما این کار را شروع کرد اما متاسفانه اکنون وارد کننده خودروی چینی شدهایم. ما هنوز خودرویی که صد در صد ایرانی باشد نداریم. البته سمند گام بزرگی بود ولی صنعت خودروی ما عقبتر از پیشرفتهایی است که ما در انرژی هستهای داشتهایم. محال است دنیای غرب در پیشرفتهای روزش ما را شریک کند. در پیشرفتهای دیروزش هم ما را شریک نخواهد کرد. آنها بر اساس همان ابزار و امکانات و اصول علمی که داشتند حرکت کردند. بنده میتوانم بگویم که براساس سند چشم انداز و این شعار که میشود و ما میتوانیم به جایی رسیدهایم که میتوانیم ادعا کنیم. 7ـ8 رشته علمی مقام اول را داریم. آن هم در زمان 20 سالهای که تعیین کردیم. در حالی که چیزی حدود 17 سال دیگر وقت داریم.
در زمینه رشد اقتصادی، بالای 6 درصد رشد داشتهایم. و در صنعت این میزان 8 درصد است اگر همین طور پیش برویم در سالهای آینده رشدی بالای 10 درصد را شاهد خواهیم بود. اما برای رسیدن به این ایدهآل لازم است که ما هر روز سند چشم انداز را مرور کنیم. بنده سند چشم انداز را یکی از بزرگترین اقدامهای نرم افزاری میدانم.
به یاد دارم وزرایی در کابینههای مختلف به صراحت میگفتند ما باید فقط به خودکفایی برسیم. وقتی میپرسیم. وقتی میپرسیدیم که خودکفایی چیست؟ میگفتند: یعنی به اندازه نیاز تولید کنیم. این معنی عجیبی در اقتصاد دارد. یعنی شما میخواهید همیشه خودت را در انفعال نگهدارید. در واقع به این ترتیب شما خودمان را در شرایطی قرار دادهاید که تولیدگرهای نجومی اقتصاد دنیا بتوانند روی شما برنامهریزی کنند. ولی هم اکنون میبینیم که به لطف نگاه دوراندیشانهای که رهبر انقلاب داشتند با تصویب سند چشم انداز، هدف گذاریها کاملاً تفاوت کرد. نزدیک بینی یک ملت به دوربینی تبدیل کنیم. چرا ما فقط به خودکفایی خودمان فکر کنیم. چرا به گرسنگان دنیا فکر نکنیم؟ چرا به تولیدی فکر نکنیم که بتواند با آن حداقل آسیا را پوشش بدهد؟ چرا نباید اتومبیل ما در آمریکای لاتین ساخته بشود؟ من فکر میکنم سند چشمانداز غیر از مواردی که در خود سند آمده، نگاه و زاویه دید را تغییر داده است. به نظر من ثابت شد که میشود راه 20 ساله را 2 ساله هم طی کرد. در اوایل دولت نهم در مصاحبهای که در شبکه خارجی داشتیم گفتیم که انشاءا... ما به این قلهها خواهیم رسید. از من
پرسیدند که واقعیت چنین چیزی را نشان نمیدهد. در جواب گفتم با شناختی که من از کشورم دارم این امر شدنی است. ایران کشور شیرهای خفته و گنجهای نهفته است. به گمان من امروز تنها یک درصد از این سرمایه عظیم به صحنه آمده است. در دولت نهم چه اتفاقی افتاده که چنین تواناییهایی به منصه ظهور رسیده است؟ به نظر من خودباوری اصلیترین فاکتوری است که باعث تجلی چنین تواناییهایی شده است. همیشه این موضوع مطرح بود که چگونه تمام امکانات سخت افزاری و نرم افزاری را داریم ولی موفقیتی کسب نمیکردیم؟ وقتی این را دنبال کردم متوجه شدم اشکالهای کوچکی وجود دراد. طبق قراردادی که با رئیس جمهور تاجیکستان بسته شد قرار شد سالی چند میلیون تن کالایشان از بندر شهید رجایی (کریدور شمال ـ جنوب) وارد شده و تحویل آنها شود. میدانید که هر تن کالا چیزی حدود 150 دلار نصیب کشورمان میکند. حالا فکر کنید در سال فقط یک میلیون تن کالا چقدر میتواند ثروت به کشور وارد کند. اگر ما فقط بتوانیم راههای امن برای همسایگان شمال و شرق و غرب و جنوب بسازیم که تمام محصولها را در آبهای گرم تحویل کشتیهایشان بدهیم، مطمئناً تمام کشور آباد خواهد شد. اما اینکه چرا چنین
نشده باید گفت که حدود 300 سال است که در توطئههای چند استعمارگر بزرگ گرفتاریم. در اواخر قاجاریه، نایب حسین کاشی به عنوان دزد سر گردنه فیروز کوه، سیمینقو هم به عنوان درز سرگردنه غرب کشور و امثالهم یک منطقهای را ناآرام میکردند که همه آنها هم سرشان در سفارتخانهها بود. این امر نشان دهنده این است که مقوله راه برای ما کاملاً استراتژیک است. دشمن تمام تلاش خود را میکند که ما راه امن نداشته باشیم. اگر طی دو سال گذشته به شرق و جنوب کشور نگاه بیاندازیم در مییابیم که دیگران چقدر تلاش کردهاند در راههای جنوبی، ناامنی به وجود بیاورند. و تمام اینها رابطه مستقیمی با آمریکا دارد. به نظر من این موضوع در کتابهای اقتصاد درس داده نمیشود. این یک آسیبشناسی قرا اقتصادی است و مطمئناً باید از بیرون دیده شود چون کاملاً روی اقتصاد تاثیرگذار است. باید کسانی باشند که از بالا به این قضیه نگاه کنند. متاسفانه به نظر میرسد که اینگونه نظارتها و بررسی کمرنگ شده است. ما همه جور مشارکت را شاهد هستیم. مثل مشارکتهای سرمایهگذاری اما از نظر نظری این کمبود احساس میشود. ظاهراً جنابعالی این حرکت را آغاز کردهاید. توصیه من به دوستان
این است که اعتماد به نفس داشته باشند و سعی کنند که خودشان اندیشه ورزی کنند. ترجمه اندیشه دیگران نباشد بنده اعتقاد به مطالعه دارم و معتقدم باید تمام اندیشههای بشری را تجربه کرد اما نباید دچار توهم شده و اندیشه دیگران را اندیشه خودمان بپنداریم. مساله ما فقط مساله خودمان است و جوابی که برای حل این مسایل نیاز داریم هم باید متعلق به خودمان باشد. تا زمانی که ما ترجمان اندیشه دیگران هستیم به طور قطع دچار یک تاخیر خلاقیت خواهیم بود. اما اگر باور کنیم که روی دانش و معرفت و خلاقیت خودمان باید تکیه کنیم، میایستیم و از شکست هم نمیترسیم و بدانیم که آزمون و خطا جزیی از زندگی بشری است، مطمئناً به نتایج فوقالعاده خواهیم رسید. فکر کنم یکی از بزرگترین ضربههایی که غربیها به ما زدند این است که باعث شد ما دو روش را در مدیریت استفاده کنیم. اساساً آنها معتقدند که هنر از طریق نمونهها گسترش پیدا میکند. اما هنر از طریق نمونهها گسترش پیدا میکند. اما هنر بر خلاف صنعت از طریق نقشه و برنامه و دستورالعمل و بخشنامه توسعه پیدا نمیکند. هنر همیشه در طول تاریخ از طریق نمونهها به منصه ظهور رسیده. نمونه باید هر چه بیشتر کاملتر
و بینقصتر باشد. یعنی هنرمندان سیاه مشق هنر را اصلاً عرضه نمیکنند. آخرین و بالاترین و بینقصترین نمونه از نظر هنرمند، به عنوان نخستین نمونه عرضه میشود و این کاملاً درست است. چون باید آنقدر جذابیت و قوه تحت تاثیر قرار دادن داشته باشد که هنرمندان دیگر از آن پیروی کنند. اما در صنعت و مدیریت صنعتی درست بر عکس این باید عمل کرد. در مدیریت اساساً مهمترین شیوه این است که محصول اول باید نقصی داشته باشد تا محصول بعدی آن نقص را جبرا کند و باید مسیر تکامل و بهینه شدن در عرصه صنعت توسط مشتری و صنعتگران دیگر دیده شود. متاسفانه امروز در نزد صنعتگران ما جا افتاده است که نمونه اول باید بینقصترین نمونه باشد. اما چون این اتفاق نمیافتد، در نتیجه ما یک وارد کننده صرف میشویم. در حقیقت خجالت میکشیم از این که محصولمان دارای نقص است. ما شرممان میآید وسیلهای بسازیم که نقص داشته باشد و آن نقص را اعتراف کنیم. کشورهایی در صنعت پیشرفت کردهاند که این شجاعت را در ابراز ضعفهای خودشان داشتهاند. در موزههای صنعتی دنیا میتوان این مساله را به وضوع دید. به موزه صنعتی مونیخ بروید و ببینید. اینها از روز اول فهمیدند که عرصهشان
عرصه صنعت است. صنعت هم یعنی آزمون و خطا. صنعت یعنی برطرف کردن گامبهگام نقایص و این با هنر متفاوت است. یک نقاش کاملترین پرتره را در نمایشگاه ارایه میکند. به گمان من این دو اخلاق در کشور ما باید جابهجا شود و صنعتگر باید روحیه هنری را کنار بگذارد. در زمان جنگ معترض بودیم که چه اصراری دارید بگویید این چیزی که ما ساختهایم از مشابه خارجی آن بهتر است؟ این جمله اساساً ضد صنعت است. شجاعت تجربه کردن بدین شکل از صنعتگر گرفته خواهد شد. همین که ما توانستهایم این شی را که تا به حال در ایران ساخته نمیشد بسازیم نخستین گام ما را محکم برداشتهایم. و این به تمام صنعتگران ما اعتماد به نفس میدهد و تمام تجربهگرها را وارد عرصه میکند اما به محض اینکه بگوییم چیزی که ما ساختهایم از مشابه خارجی آن بهتر است عملاً تمام صنعتگران و تجربهگران را به لحاظ روحی حذف میکنیم. در حقیقت میدانی را ایجاد میکنیم که تولیدگر صنعتی ما با شرم و خجالت روبرو میشود و هیچ وقت هیچ حرکتی نمیکند و همواره این را بر زبان میآورد که باید روزی چیزی بسازد که از نمونه خارجیاش بهتر باشد. مشکل فرهنگی قضیه همین جاست. اخلاقی که امروزه به عنوان فرهنگ
تولید در تمام مراجع مثل وزارت علوم و صنایع و ... حاکم است، اخلاقی صنعتی نیست. این اخلاق مدیریت هنری است. ما سیاه مشقهایمان را به عنوان آثار هنری ارایه میدهیم. میگویند به صنعت گران این شجاعت را بدهید تا تجربه گرا باشند و بدانند که نخستین اختراع همیشه نقص دارد. آقای دکتر اجازه بدهید به موضوع چشم انداز 20 ساله برگردیم به نظر شما در اجرای چشم انداز تا کنون حرکتهای قابل قبولی انجام شده است؟ حرکتهایی که تا کنون صورت گرفته هماهنگ نیست اما به نظر میرسد در بعضی قسمتها به خصوص علوم پیشرفتهای خوبی حاصل شده است. در اقتصاد چطور؟ در اقتصاد همانطور که عرض کردم ناهماهنگی وجود دارد. راجع به سند چشم انداز معتقدم که باید به آن جدی پرداخت و آن را بسیار جدی تلقی کرد و به جای شعارهایی که رسم شده و مثل بعضی رسانهها که آن را میگیرند و سعی میکنند از آن نتایج فقط سیاسی استخراج کنند پرهیز کرد. به گمان من آن را باید به عنوان یک افق و رویکرد در پیش رو بگذاریم. سند چشم انداز در روزی که ترسیم شد بر اساس واقعیات آن روز، کسانی که آنر ا صادقانه دیدند، گفتند حدود 20 سال طول میکشد که به این مرزها برسیم. شاید آن روز تصور
نمیکردند که یک دولتی بیاید و با یک سرعت چشمگیر و با انرژی بسیار بالا و با ارادهای پولادین وارد عرصه ساخت و ساز شود. امروز ما در سلولهای بنیادین، انرژی هستهای، علوم فضایی و صنایع نظامی و یا صنایع کشاورزی و داروسازی بدون شک در منطقه اول هستیم. چون منطقهای که در سند چشم انداز تعریف شده، غرب آسیاست. حتی در اقتصاد که حدود 2 درصد از برنامه عقب هستیم، به نظر میآید که خیلی از آنچه در نظر داریم دور نیستیم. من فکر میکنم تا 2 سال دیگر ما با زیرساختهای اقتصادی که آماده کردیم به نتایج مطلوبی خواهیم رسید. در حال حاضر ظرفیت بنادرمان را چهار برابر کردیم. مثلاً ظرفیت شهید رجایی را به 2 برابر رساندهایم و تا سال 88 قرار است این میزان به چهار برابر برسد. یعنی ظرفیت 75 میلیون تن خواهد رسید. این بدین معنی است که در این بخش آنچه به عنوان درآمد حاصل خواهد شد چهار برابر قبل است. ما در زیرساختها، مثل سدها، آببندها، جادهها، سیمان و آهن به نتایج خیلی خوبی خواهیم رسید. به عنوان نمونه در حال احداث 20 کارخانه ذوب آهن هستیم. و این رقم نجومی است. یعنی در تمام جاهایی که این امکان به لحاظ انرژی و آب وجود دارد شرایط را ایجاد
کردهایم. ما چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی مشغول احداث کارخانه ذوب آهن و فلز هستیم. اگر کارخانههای آهن و فولاد بندرعباس و هرمزگان جواب بدهد جز نیازهای خودمان برای ساخت و ساز به کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز میتوانیم صادرات داشته باشیم. بنده عرض میکنم که ما نباید متوقف بشویم. اگر ما توانستیم راه 18 ساله را دو، سه ساله طی کنیم باید مجلس آینده یا نهادهای همسان آن، برنامه پنجاه سال آینده را ترسیم کنند روی ظرفیتهای کشور هم حساب جدید باز کند. روزی که سند چشم انداز تهیه میشد ظرفیتهایی که دیده شده بود، همین ظرفیتها بوده. اما امروز نسل دیگری وارد عرصه شده است. من به دلیل موقعیت شغلیام که به فعالیتها انجام شده نزدیکتر هستم فکر میکنم آنچه که تا اکنون اتفاق افتاده به عنوان شکوفا شدن تواناییهای علمی و فکری و خلاقه صنعتی و اقتصادی و ... چیزهایی را میبینیم که کمتر از یک درصد پتانسیل حقیقی ماست. هنوز دانشمندان ما در کشورهای خارجی در نوبت ایستادهاند تا به ایران برگردند. بسیاری از دانشمندان ایرانی از نقاط مختلف جهان با ما تماس میگیرند تا به ایران برگردند. به نظر من مجموعه مدیریت در کشور ما به ویژه در سطوح
متوسط، از مجموعه پتانسیل و توان ملی عقبتر هستند. در حقیقت مردم در تمامی جنبهها از مدیران جلوترند و مدیریت کشور ما در سالهای آینده، متوالی و مکرر باید خانه تکانی کنند. این خانه تکانی به معنای جابهجا شدن افراد نیست منظور خانه تکانی فکری است. مدیریت ما باید مردم ایران و توان آنان را باور کند. من وقتی به وزیر محترم بهداشت گفتم که در استان گلستان ویتامین E اختراع شده باور نکرد و گفت: این زیر 17 درصد است و قابل ساخت نیست. گفتم: نه آقای دکتر این تغلیظ 97 درصد را دیدهام و آن را با نمونه هلندی آن در همان آزمایشگاه مقایسه کردهام. وقتی خبر ثبت این اختراع را شنیدم سرشار از غرور و شعف و شادی شدم. پایه اعتماد به نفس ملی علوم تجربی است. ما هیچ وقت از علومی که خود تجربه نکردهایم، اعتماد به نفس به دست نمیآوریم. حتی علوم عقلی را زمانی میتوانیم بهرهبرداری کنیم که آن را تجربه کرده باشیم. اگر فردی آگاهی را تجربه کرده و تبدیل به علم خودش کند، درباره آن علم اعتماد به نفس پیدا میکند اما اگر بزرگترین مرجع علمی دنیا مطلبی را بگوید که علم واقعی من نباشد مبنای اعتماد به نفس نخواهد شد. پس سکوی اعتماد به نفس تجربههای
علمی هر ملتی است. در حال حاضر در مقوله دفاع از سرزمین سردارانی را داریم که دارای اعتماد به نفس هستند که هیچ ژنرالی در هیچ کجای دنیا ندارد. ما در صنایع هوا، فضای به مرزی از اعتماد به نفس رسیدهای که هیچ دانشمندی در دنیا شاید نداشته باشد. در انرژی هستهای هم همینطور. در پزشکانی که در سلولهای بنیادی فعالیت میکنند، اعتماد به نفس وجود دارد که شاید در تاریخ پزشکی فقط در لویی پاستور دیده شده باشد. اعتماد به نفس ملی نخستین شرط حرکت رو به جلوست. محال است ملتی اعتماد به نفس نداشته باشد و بتواند قدمی به جلو بردارد. باید در نظر داشت که اعتماد به نفس از خود خواهی، خود پسندی و خود شیفتگی به دست نمیآید. در حقیقت خطا کردن لازمه علم است. کسی پیشرفت میکند که از ورود به عرصههای اجرا نترسد. آنچه که غربیها به ویژه انگلیسیها به عنوان یک فرهنگ بر جای گذاشتند، این بود که نخستین شکستها را به مضحله و سخره گرفتند. میرزا آقاسی، در یک دوره کارهای زیادی انجام داده است. سلاحهای ساخته شده در زمان آقاسی تا 60 ، 70 سال بعد در انبارهای مهمات تبریز وجود داشت که در قضیه مشروطه از آن سلاحها استفاده میکردند. ولی همین فرد را
انگلیسیها به تمسخر گرفتند و در همه جای تاریخ این آدم هو شد. این شیوه مسخره کردن برای از بین بردن اعتماد به نفس است. هم اکنون که برخی رسانهها شیوه مسخره کردن را پیش گرفتهاند، ندانسته پا جای پای انگلیس و آمریکا میگذارند. رسانههای آمریکا آخرین راه حل خود را مسخره کردن میدانند. ما باید با آگاهی با این موضوع برخورد کنیم. ملتی که میخواهد به اعتماد به نفس برسد باید به علم و تجربههای خود تکیه بزند یکی از ویژگیهای دولت نهم پرداختن به مقوله اعتماد به نفس ملی است که نتایج آن را در بسیاری از علوم شاهدیم. عدهای به ما میگویند که قرار بود دولت قطب اول منطقه شود ما این موضوع را قبول داریم و بر این اساس نباید ترمز کنیم ما تازه موتورمان گرم شده است. چرا وقتی دانشمند ایرانی میتواند قدرت اول دنیا شود، در جا بزند. به نظر من سند چشم انداز باید نگاههای فراتری را در نظر داشته باشد. وقتی امروز به نقطهای رسیدهایم که توان ساخت کشتیهای 90 هزار تنی را داریم دیگر نباید برخی نهادها به بعضی کشورها سفارش ساخت کشتی را بدهند این موضوع یعنی از بین بردن 5 هزار شغل. آنچه امروزه مجموعه اقتصاد و فرهنگ و علم و صنعت ما نیاز دارد
درست اجرا کردن سند چشم انداز 20 ساله است. هنوز در نهادهای دولتی ما روحیه دم غنیمتی که 300 سال است کشور ما را فرا گرفته و در تمام حوزههای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، هنری وجود دارد حاکم است. در حقیقت یک مدیر، موفقیت آنی و لحظهای را به دست میآورد و یک موفقیت کلان را از دست میدهد. متاسفانه این اخلاق دم غنیمتی پس از انقلاب و پس از سالهای جنگ در حال نهادینه شدن در ارگانها به ویژه ارگانهای دولتی است یعنی مدیران صنایع به ویژه ارگانهای دولتی است یعنی مدیران صنایع به جای اینکه به تغییرها و تحولات دراز مدت و ریشهای فکر کنند همیشه نوک بینی خود را میبینند. در سیاست هم اینگونه است. سیاستمداران ما میگفتند اگر نتیجه پروژه به دوره ما قد نمیدهد باید از انجام آن پروژه صرف نظر کرد. این مساله برای یک ملت فاجعه است. اینجاست که میگوییم سند چشم انداز باید هر روز پیش روی ما باشد. به خاطر اینکه سند چشم انداز به ما میآموزد که زمین را شخم بزنیم و دانهای را بکاریم که دیگر افراد بعد از 20 سال این محصول را برداشت کنند. اگر سند چشم انداز فقط همین مساله را به مردم بیاموزد، بزرگترین درس است. اگر سند چشم انداز بتواند این قضیه
فرهنگی را مرتفع کند همین اخلاق دم غنیمتی که سه قرن است ایرانیها با آن دست به گریبانند و متاسفانه در سطوح بالای حکومتی و نمایندگان ملت بیشتر نمود دارد، اتفاق بزرگی افتاده است. یکی از صاحبنظران اقتصادی که از طرفداران دولت نهم هم هست چندی پیش گفته بود که کشتی اقتصادی دولت قطب نما ندارد. من آن زمان به یکی از دوستان مشترک گفتم که قطبنما دارد ولی مغناطیسی آقازادهها به قدری قوی است که جهت قطب نما را تغییر میدهد. دولت نهم در جریان کشتی اقتصادی خود قطب نما، سکان، موتور و بادبان دارد و مشکل اصلی در مسیر حرکت اقتصادی است. *مشاور رئیس جمهوری
دیدگاه تان را بنویسید