فصل تازه مناسبات تهران و پکن

روزنامه ایران؛ سعید بادامچی شبستری: سفر «شی جین‌پینگ»، رئیس جمهوری چین به تهران که بعد از 14 سال از آخرین حضور رئیس جمهوری این کشور در ایران صورت گرفت، تهران و پکن را وارد عصر تازه‌ای از مناسبات خواهد کرد. این سفر که کمی بعد از اجرای توافق هسته‌ای میان ایران و کشورهای 1+5 صورت گرفت اهداف مهمی را در توسعه و تقویت روابط دوجانبه با ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی و همچنین برقراری تعامل دوسویه با ایران برای بهره‌مندی از نقش آفرینی آن در حل و فصل مسائل لاینحل منطقه از جمله سوریه و یمن دنبال می‌کند. ابعاد مهم این سفر هم از منظر رابطه دوجانبه ایران و چین و هم از نظر رایزنی درباره مسائل منطقه‌ای در چند بخش قابل بررسی است؛

- تهران و پکن در زمینه روابط سیاسی، رابطه‌ای بلند مدت و راهبردی و بر اساس یک برنامه بلند مدت را در نظر گرفته‌اند. پکن با پایان رسیدن چالش هسته‌ای و نقش ایران در دوره پسابرجام نگاه ویژه‌ای به بهره گرفتن از ظرفیت‌های سیاسی آن در دوره جدید دارد. حضور رئیس جمهوری چین در رأس یک هیأت گسترده تأکید ویژه‌ای بر تحکیم این مناسبات دوجانبه است. در واقع مقامات چینی با در نظر گرفتن این شرایط برای تضمین آینده روابط و همکاری‌های سیاسی خود با ایران به دنبال عمق بخشیدن به سطح مناسبات سیاسی با ایران هستند.

- رئیس جمهوری چین در حالی سه کشور منطقه‌ای ایران، مصر و عربستان را برای سفرهای منطقه‌ای خود برگزیده بود که این سه کشور جزو قدرتهای مهم و تأثیرگذار منطقه خاورمیانه محسوب می‌شوند. سیاست چین نسبت به منطقه خاورمیانه همواره معتدل و بر یک مدار ثابت در حال حرکت بوده است. حضور «شی پینگ» که تغییراتی را در عرصه سیاست خارجی چین به وجود آورد با تحولات منطقه از جمله درباره سوریه و یمن همراه شد تا کانون توجه این کشور که همواره از مداخله در تنش‌های منطقه‌ای پرهیز می‌نمود، معطوف خاورمیانه شود. افزایش تحرکات چین درباره سوریه از جمله سفر ولید معلم، وزیر خارجه سوریه به چین و دیداری که با مقام‌های این کشور داشت و همچین میزبانی چین از گروه‌های معارض سوری و رایزنی با وزیر خارجه این کشور در راستای فعال‌تر شدن نقش چین در مسائل مربوط به منطقه بوده است. فعال‌تر شدن نقش منطقه‌ای چین در حالی است که بازگشت احتمالی نیروهایی از جدایی طلبان مسلمان منطقه «سین کیانگ» چین که در سوریه حضور دارند مایه نگرانی مقامات چینی شده و این دغدغه را برای آنان به وجود آورده که این نیروها بعد از بازگشت به چین تحرکات خاصی را علیه دولت چین داشته باشند. از این‌رو مقامات این کشور توجه بیشتری در موضوع مبارزه با افراط‌گرایی و بویژه علیه داعش داشته و در تلاش بوده‌اند تا مواضعشان را در این خصوص با کشورهایی چون ایران و روسیه هماهنگ کنند. در این راستا مقام‌های پکن از اهمیت نقش عربستان و مصر به عنوان دیگر بازیگران مهم منطقه غافل نبوده و بر آن هستند تا همسویی سیاستهایشان با تهران و مسکو در تضاد با منافع عربستان و مصر قرار نگیرد. چین خود را وارد رقابت‌های منطقه‌ای نمی‌کند به همین دلیل توسعه روابطش با عربستان و مصر با رابطه‌اش با ایران دچار اصطکاک نخواهد شد.

- چین به عنوان دومین اقتصاد جهان و یکی از اعضای دائم شورای امنیت جایگاه مهمی برای ایران از منظر اقتصادی دارد. با برطرف شدن موانع سیاسی بعد از حل مسأله هسته‌ای و ظرفیت‌های مهم اقتصادی که ایران در دوره پسابرجام می‌تواند در اختیار کشورهای دیگر بگذارد، تمایل چین به افزایش مبادلات تجاری و همکاری‌های اقتصادی با ایران دوچندان شده است. چینی‌ها با توجه به نقش مهم ایران در منطقه و جایگاهی که کشورمان به عنوان کریدور شمال و جنوب و شرق به غرب دارد و از این‌رو از موقعیت ژئواکونومیک خاصی بهره‌مند است، ‌خواهان حضور فعال اقتصادی در بازارهای اقتصادی آن شده‌اند. پکن در راستای طرح «شی جین‌پینگ»، به نام «یک کمربند یک جاده یا جاده ابریشم» خواهان آن هستند که حدود 700 الی 800 میلیارد دلار در کشورهای مختلف در یک دوره خاصی سرمایه‌گذاری کنند و ایران یکی از این کشورهای اصلی در این مسیر است.

همچنین ایران و چین در زمینه‌های مختلفی که در راستای منافع هر دو طرف تعریف می‌شود همکاری‌های مختلفی را در نظر گرفته‌اند. از جمله این حوزه‌ها حوزه انرژی است که ایران هم در چارچوب یک رقابت سالم با دیگر کشورها از این موضوع استقبال می‌کند. دو طرف در زمینه‌های دیگر از جمله ساخت تونل، ساخت شهرک‌های صنعتی، توسعه خطوط ریلی راه‌آهن و توسعه بنادر از جمله بندر چابهار افزایش همکاری‌ها را مد نظر قرار داده‌اند.

چین به عنوان نخستین شریک تجاری کشورمان، بزرگترین خریدار نفت خام از ایران و مهم‌ترین بازار کالا و صادرات غیرنفتی ما را به خود اختصاص داده است. پیش‌بینی می‌شود مبادلات تجاری ایران و چین در دوره جدید بعد از حل چالش هسته‌ای رو به افزایش باشد همچنان که دو کشور در نظر دارند فصل تازه‌ای از مناسبات را در ابعاد مختلف سیاسی و اقتصادی بگشایند. فصلی که سفر رئیس جمهوری چین به ایران آغاز‌کننده آن بود.