انتقاد چیستا یثربی از تهیه کنندگان
هنرپيشهها هم در ساختار فيلمنامه دخالت ميكنند و اين نكته بسيار جالبي است، به همين دليل فيلمنامه نهايي، انسجام و يكپارچگي لازم را ندارد و چند پاره است.
فارس: «چيستا يثربي» ميگويد برخي تهيهكنندگان سينما با بيان اين كه «اينقدر به تو پول ميدهم، بايد طبق سليقه من هم بنويسي»، نويسنده را تحقير ميكنند تا بفهمد كه ميرزابنويس است . بنابراین گزارش چيستا يثربي متولد سال 1347 در تهران و دانش آموخته روان شناسي با درجه كارشناسي ارشد و دانشجوي دكتراي روان شناسي وپژوهشگر تئاتر درماني است. او هم در عرصه نمايشنامهنويسي و كارگرداني تئاتر فعاليتهاي زيادي داشته و هم در دانشگاه تدريس ميكند، او به عنوان يكي از منتقدان پيگير و اهل مطالعه تئاتر و سينما، در مصاحبههاي گوناگون مطبوعاتي، تلويزيوني و در جمعهاي دانشجويي، به نقد موشكافانه آثار سينمايي و تلويزيوني ميپردازد. با يثربي به عنوان منتقد، كارشناس و البته يك نويسنده پركار كه سال گذشته در نگارش فيلمنامه فيلم «دعوت» با «ابراهيم حاتميكيا» همكاري داشته، در باب معضلات نويسندگي در سينماي ايران صحبت كردهايم. * با مروري بر توليدات سينمايي و تلويزيوني و عدم استقبال مخاطبان، ويژه در عرصه سينما، آيا شما اساسا به معضلي به نام «بحران فيلمنامهنويسي» معتقد هستيد و اگر پاسخ شما مثبت است، از نظر شما علت يا علل اين بحران كدامند؟ - من قطعا به چنين بحراني معتقد هستم، ولي اعتقاد ندارم كه اين بحران را فيلمنامهنويسان به وجود آوردهاند. اگر مجموعه علل اين بحران را يك هرم فرض كنيم، در رأس اين هرم برخي افراد قرار دارند كه نظرات خود را به تهيهكنندگان و آنها به كارگردانها و كارگردانها هم به فيلمنامهنويسان، تحميل ميكنند و در نتيجه، آثار توليد شده، آثاري سفارشي و غالبا عاري از ارزشهاي هنري از كار در ميآيند. تهيهكنندگان عمدتا به دنبال فيلمنامهاي هستند كه روان و ساده باشد و مخاطب بيشتري را جذب كند و كارگردانها به هر حال به دنبال وجوه هنري كار هم هستند و اين دو قشري كه بايد با همديگر همكاري صد در صد داشته باشند تا يك اثر ارزشمند خلق شود، غالبا از نظر ديدگاه و افكار در تضاد شديد با يكديگرند و فيلمنامهنويس بينوا بايد در متن خودش اين تعارض را به شكلي پنهان حل كند و كار را به نوعي به سامان برساند كه هر دو طرف راضي باشند و معمولا همچون اساس و پايه اين دو تفكر با يكديگر مغاير هستند، در انجام اين مصالحه، موفق هم نمِشود، به همين دليل مشاهده ميكنيد كه فيلمنامه اصلي معمولا چندين بار بازنويسي ميشود و جالب اينجاست كه آخرين فردي كه در آن اصلاحات به وجود ميآورد، تهيه كننده است و پيشاپيش معلوم است كه حاصل چنين فرآيندي چه از كار در ميآيد. نكته ديگر اين است كه هنرپيشهها هم در ساختار فيلمنامه دخالت ميكنند و اين نكته بسيار جالبي است، به همين دليل فيلمنامه نهايي، انسجام و يكپارچگي لازم را ندارد و چند پاره است. فيلمنامه نويسي هم به دليل آن كه اساسا دفاعي از حقوق او وجود ندارد و او كه صاحب انديشه و تفكر اصلي است و بايد در راس هرم باشد، در آخرين لايه آن قرار دارد و در عين حال، شغلو حرفه او اين است، به دليل آن كه كنار گذاشته نشود، به روي خودش نميآورد كه اين فيلمنامه به من تعلق ندارد و بايد در قبال متني كه پس از اين همه تغيير و تبديل، ديگر متن او هم نيست، پاسخگو هم باشد. * فكر نميكنيد داريد در مقام وكيل مدافع فيلمنامهنويسان صحبت ميكنيد؟ - اگر بخواهيم از جايگاه فيلمنامهنويسي به مسئله نگاه كنيم، من معتقدم تعداد فيلمنامه نويسان خوب ما به تعداد انگشتان يك دست هم نميرسد. رويكرد اول ما نگاه به فيلمنامهنويسان به عنوان يك ضعف بود و رويكرد دوم ما به خود فيلمنامه نويسان به عنوان يك انسان صاحب انديشه و هنرمند. اين روزها هر كسي از خانهاش قهر مي كند، ميروند و فيلمنامهنويس ميشود، چون به هر حال تهيهكنندگي، قدرت مالي و تخصص ويژه خودش را دارد و كارگردان هم بايد از حداقل سواد و توانايي براي انجام اين كار، بهرهمند باشد، اما فيلمنامهنويسي از آن مقولههايي است كه ظاهرا همه ميتوانند انجام بدهند! دانشجوي سال اول من متني را مينويسد. از او ميپرسم داري چه كار ميكني؟ ميگويد دارم سريال مينويسم! واقعا هم اسامي اين نوع آدمها و بسياري از خانمهاي خانهدار را كه تخصصي در اين رشته ندارند، در تيتراژ سريالها و فيلمها ميبينم، بنابراين ملاحظه ميكنيد كه ماشاءالله سيلي از فيلمنامهنويسان هستند كه دائما دارند مينويسند و اين آشفته بازاري را كه ميبينيد به وجود آوردهاند. به همين دليل با اين كه توليدات سينمايي و تلويزيوني ما به نسبت امكانات، كم هم نيستند، كمتر به متن و اثري بر ميخوريم كه در آن موضوع درست در چارچوبهاي درست كار شده و از انواع و اقسام عيبها از فيلمنامهنويسي و كارگرداني و بقيه مسايل، در رنج نباشد. *با توجه به اينكه معتقديد تعداد فيلمنامهنويسان خوب در عرصه سينما و تلويزيون، بسيار كم است و طبيعتا اين افراد پذيرفتهاند كه در چارچوبهايي كه سياستگذاران فرهنگي تعيين كردهاند، حركت كنند - و قاعدتا با تهيه كننده و كارگردان هم نبايد مشكل چنداني داشته باشند- باز هم ميبينيم كه آثار جذاب و ارزشي، معدودند. بنابراين بايد در جست و جوي عللي غير از آنچه كه ذكر كرديد هم بود... - همانطور كه گفتم تعداد فيلمنامهنويسان كم نيست و هر كس در هر حدي از سواد و تخصص، ظاهرا ميتواند فيلمنامه بنويسد! حرف شما درست است كه حتي همان فيلمنامه نويسان معدود ما هم آثار ارزشمند چنداني را نمِتوانند ارايه كنند. اين قضيه چندين علت دارد. فيلمنامهنويسي در صنعت سينما و تلويزيون در دنيا، يك حرفه تخصصي است و فيلمنامهنويسان خوب آنها، صرفا همين كار را انجام ميدهند و مدتهاي مديد، وقت خود را صرف تحقيق و بررسي و نگارش يك فيلمنامه ميكنند. ما چنين چيزي را يا نداريم يا خيلي كم داريم. حتي فيلمنامهنويسان خوب ما هم، چند شغله هستند. همان چند نفري را كه گفتم، حداقل اين كه فيلمنامهنويسي، شغل دوم آنهاست. مثلا من دو نفرشان را ميشناسم كه كارمند فارابي هستند، يكيشان كارمند وزارت ارشاد است، چهارمي هم كه در لحظه، سريال و تله فيلم و ميان پرده هم قبول ميكند و طبيعتا وقتي انسان به اين شكل كار كند، مجبور است به متن آب ببندد. * چگونه ميتوان كاري كرد كه فيلمنامهنويسي شغل اول اين افراد باشد و به آن به عنوان شغل دوم و چندم نگاه نكنند؟ - در درجه اول تامين حرفهاي، راهحل اين معضل است. فيلمنامه نويسي كه شانس آورده و در رديف اول اين حرفه نشسته، حداقل چهار، پنج ماه روي يك فيلمنامه كار ميكند و نهايتا پنج تا هفت ميليون دريافت ميكند وگرنه بقيهكه اگر براي يك فيلمنامه، يك ميليون بگيرند خيلي احساس رضايت خواهند داشت. من شخصا از طريق فيلمنامهنويسي ارتزاق نميكنم و حرفه اصلي من تدريس و در درجه دوم هم داستاننويسي و ترجمه است، ولي اگر قرار بود صرفا از اين راه امرار معاش كنم، طبيعي است كه بايد همزمان، نگارش سريال و فيلم سينمايي و ميان پرده و هرچه را كه به من پيشنهاد ميشود، بپذيرم. فيلمنامه نويسي را ميشناسم كه اين كار را ميكند و چون نميرسد همه اين كارها را با هم انجام بدهد، به همسرش كه يك خانم خانهدار است، ميگويد كه بخشي از اينها را بر عهده بگيرد و بنويسد. حتي گاهي اوقات به پاكنويس كردن متنهاي همسرش هم نميرسد و در اين حد هم در قضيه دخالت ندارد. علتش هم فقط مسئله معاش است. فيلمنامهنويسان هاليوود چرا اعتصاب كردند؟ به خاطر دستمزد بسيار پاييني كه نسبت به ساير عوامل فيلم ميگرفتند و چون اتحاديه دارند و با هم هستند، به نتيجه هم رسيدند، اما فيلمنامهنويس در اينجا يك ميليون تومان براي اثرش ميگيرد و فلان هنرپيشهاي كه چندان مطرح هم نيست، براي بازي در يكي دو سكانس، دو ميليون و سه ميليون دريافت ميكند. بديهي است كه سطح فيلمنامهنويسي در اين شرايط پائين ميآيد و ما با آثاري مواجه ميشويم كه عجله، عدم تخصص و دست كم گرفتن شعور مخاطب، در آنها موج ميزند. دليل دوم ضعف فيلمنامهها، كمبود مطالعه است. *اتفاقا اين دقيقا همان نكتهاي است كه قصد داشتم به آن اشاره كنم. من بخش عمده ضعف فيلمنامهها را در كم سوادي و بيسوادي نويسندگان آنها ميبينيم. در اغلب فيلمنامهها، بخصوص اگر نگاهي به رويدادهاي تاريخي و سياسي داشته باشد، ابتداييترين نكات رعايت نميشوند... - شما امروز اگر فهرست فيلمنامهنويسان را بخواهيد، ليست بلند بالايي را به دستتان ميدهند كه تعداد زيادي زن هم در ميان آنها است، ولي در همه عمرشان جز يك ميان پرده تلويزيوني چيزي ننوشتهاند. اين در ارتباط با خود فيلمنامهنويسان، اما در ارتباط با فيلمنامه، فيلمنامههاي ما در مقايسه با فيلمنامههاي خارجي، بسيار ضعيف هستند. حتي در فيلمهاي فانتزي تخيلي كه اصلا مطابق سليقه من نيست، مثلا فيلم يا سريال زورو، ميبينيد كه همه چيز سر جاي خودش است و فيلمنامه خيلي درست نوشته شده. چرا؟ چون تكنيك و ساختار را خيلي خوب ميشناسند. مثل دو نفري كه عاشق نواختن سه تار هستند، يكي بلد است چطور ساز بزند و يكي فقط بلد است دينگ دانگ كند. فيلمنامهنويسي در درجه اول مهارت ميخواهد. مهارت هم در دانشگاه به دست نميآيد. چند وقت پيش مقالهاي خواندم كه در آن نوشته بود فيلمنامهنويسان ما دانشاندوخته سينما نيستند. مگر همه فيلمنامهنويسان خوب خارجي، سينما خواندهاند؟ مگر فلان و بهمان كه اين همه نمايشنامه و فيلمنامه خوب دارد، سينما خوانده؟ رشته او روانپزشكي بوده است... درس سينما خواندن براي يك فيلمنامهنويس، ضرورت نيست، بلكه او بايد ديد قوي داشته باشد و خوب بنويسد. فيلمنامهنويس خارجي براي اين كه از اخبار كشور خودش و دنيا خبر پيدا كند، روزنامهاي نيست كه نخواند. درباره تمام رويدادهاي تاريخي، سياسي، اجتماعي، مردمشناسي و ... مطالعه ميكند. فيلمنامهنويس ايراني درباره قشر جوان مينويسد، اما جوان را نميشناسد، درباره سالمندان مينويسد، اما سالمندان را نميشناسد. * حتي از رويدادهاي جاري كشور خبر ندارد... - بله، در را ميبندد و در عالم تخيل خودش، مطالبي را به هم ميبافد. مواردي را سراغ دارم كه فيلمنامهنويس و نمايشنامهنويس، ديالوگها را ميدهد كس ديگري برايش مينويسد و من نميفهمم اين يعني چه؟ غير از مسئله مطالعه كم و در خلوت نشستن و جداي از واقعيتهاي اجتماعي حركت كردن و نوشتن، مسئله ديگر اين است كه ما بلد نيستيم گروهي كار كنيم. بهترين فيلمنامههاي خارجي حاصل كار چهار، پنج نفر است. ما در ايران چنين تجربهاي را فقط در يكي دو مورد داريم. نهايتش دو نفره فيلمنامه مينويسيم، آن هم به ان شكل كه يك نفر ميگويد و ديگري ضبط ميكند! چهار نفره را هم ديده ام كه مينشينند سر موضوعي بحث ميكنند، بعد ميدهند يك دانشجو نوار را پياده و جاهايي را حذف و جاهايي را اضافه ميكند. در واقع به نوعي يك جور مصاحبه است. ما كار گروهي بلد نيستيم. در كار گروهي يك نفر روي ديالوگها كار ميكند، يكي روي شخصيت پردازي و به همين ترتيب به شكلي تصخصي روي اجزاي مختلف فيلمنامه كار ميكنند، نه اين كه بنشينند، درد دل كنند. عامل چهارم اين است كه ما فرق بين مسايل مهم و مسال بياهميت را تشخيص نميدهيم و روي مسايل فرعي، به اندازه مسايل اصلي و گاهي حت بيشتر از آنها، تكيه مي كنيم و ميخواهيم همه چيز را در يك فيلمنامه بگوييم و من اين را باز ضعف ساختار و ضعف مطالعه ميدانم. نكته بسيار مهم اين است كه تهيهكنندگان ما، رمان نميخوانند. چند وقت پيش مطلبي را درباره كتابهاي پر فروش آمريكايي خواندم و ديدم فورمن هم آمده و تهيه كننده شده و آمده «رايت» يك كتاب پرفروش را خريده. دليلي كه براي تهيهكننده شدنش عنوان ميكند، دليل بسيار جالبي است. او ميگويد، وقتي داشتم اين قصه را ميخواندم، ديدم نميتوانم تهيهكننده آن نشوم، چون ترديد نداشتم كه اين قصه ميفروشد. ما چند تهيه كننده، كارگردان يا بازيگر داريم كه رمان بخوانند؟ اصلا چند تا رمان جالب داريم؟ حالا گيريم كه داشته باشيم. مگر آن را ميخوانند؟ و اگر بخوانند، مگر تصور و تصوير سينمايي از آن دارند؟ من كه هرچه فيلم خوب از غرب ديدهام، بر اساس يك رمان خوب بوده كه اين هم در كشور ما وجود ندارد. فارابي و چند جاي ديگر قرار بود «رايت» رمان بخرند. كو؟ اصلا هيچ وقت چنين چيزي اتفاق افتاد؟ شبهاي روشن كه بر اساس رماني از داستايوفسكي ساخته شد، مال فارابي نبود و واقعا نمونههايي از آن را نداريم. همين كمبود مطالعه، جايي براي بحث و تبادل آرا نداشتن، به فيلمنامه اهميت ندادن، زمينهساز ضعف فيلمنامهها است. من كساني را ميشناسم كه ده روزه فيلمنامه نوشتهاند. همين چند روز پيش بود كه به من گفتند فيلمنامهاي را ظرف 15 روز تحويل بدهم. من گفتم حتما منظورتان 15 ماه است. گفتند خير! 15 روز... نميتواني بنويسي، بدهيم كس ديگري بنويسد! باور كنيد خيلي از تله فيلمها و ميان پردهها هستند كه اصلا رويم نشده اسمم را پائين آنها بگذارم، چون اولا در همين مهلتهاي ده تا پانزده روزه نوشته شدهاند و ثانيا آن قدر كارگردان و تهيهكننده، در آن تغيير ايجاد كردهاند كه اصلا اثر من نيست. * مواردي را ميتوانم اسم ببرم كه به قول شما «سياستهاي مزاحم فرهنگي» وجود داشته، كارگردان و تهيهكننده هم آدمهاي انعطافناپذيري بودهاند، اما نويسنده با دقت و تيزبيني بسيار بالايي، فيلمنامهاي نوشته كه به نوعي هم مقصود خودش را محقق كرده و هم درجه حساسيت را پائين آورده. فكر نميكنيد فيلمنامهنويسان ما در مجموع ضعيف شدهاند؟ - البته بعضي از آثاري كه برخي ميسازند، اگر حمايتها و ارتباطات خاصي نباشند، شدني نيستند. * به هر حال چه از لحاظ اقبال مردمي و چه از لحاظ متفاوت بودن مضمون داستانها، به رغم اشتباهات تاريخي نه چندان اندك، كارهاي خوبي بودهاند. - اين دست كارها فيلمنامههاي خوبي دارند، به عنوان مثال ميتوانم به «صاحبدلان» آقاي لطيفي اشاره كنم كه فيلمنامه خوبي داشت هرچند در قضيه كارگرداني، ايرادهايي به آن وارد است. به هر حال وضعيت تلويزيون با سينما خيلي فرق دارد. *چه فرقي؟ - تهيه كننده تلويزيون به فكر بازگشت سرمايه نيست كه اين مسئله بسيار مهمي است به همين دليل در تلويزيون چند كار درست و آبرومند مي شود پيدا كرد كه حتي در سطح بين المللي قابل طرح هستند... * فضاي سينما كه به دليل مخاطب محدودتر، قاعدتا بازتر است پس چرا به نظر مي رسد كه از تلويزيون عقب افتاده است؟ - اتفاقا فيلمنامه بايد از فيلترهاي مختلفي عبور كند. هم در سينما و هم به خصوص در تلويزيون، روابط بر هر مقوله ديگري برتري دارد. از طرف ديگر تماشاگر ما سختگير هم شده چون همگي دارند فيلمهاي خوب را ميبينند. من به دليل علاقه و حرفهام سعي ميكنم آخرين فيلمهاي برجسته دنيا را ببينم و هميشه ميبينم كه دانشجويانم از من جلوتر هستند. طبيعي است كه وقتي كارگرداني،فيلمبرداري، بازي، نورپردازي و تمام عناصر صحيح را در فيلمها مي بينند رغبتي به فيلمهاي خودمان كه پر از اشتباهات ساختاري و فني هستند پيدا نميكنند. متأسفانه ما در سينماي خودمان تلاش نميكنيم سطح سليقه تماشگر را بالا بياوريم و از موضوعات پيش پا افتاده استفاده ميكنيم حرف من اين است كه مثلا حسن فتحي با كار خوبي مثل شب دهم چرا نبايد بتواند در سينما حرفش را بزند؟ چون تهيه كننده از او ميخواهد كه فيلمش بفروشد و عناصر فروش فيلم در سينماي فعلي مطابق سليقه او نيست. در تلويزيون مسئله مهم اين است كه همان مخاطبي كه اثر را ميبيند راضي باشد و قرار نيست موفقيت و درستي يك اثر را صرفا بر اساس تعداد مخاطب بسنجند. *باتوجه به اينكه به هر حال قوانين مشابه و حتي يكساني بر سينما و تلويزيون حاكمند و خط قرمزهاي آنها فرق چنداني با هم ندارند در يك جمع بندي كلي شما مشكل سينما را تهيه كنندگاني مي دانيد كه نگاهي به گيشه دارند؟ - به گيشه و به بازيگرسالاري. من فيلمنامههاي خوبي را مي شناسم كه هرگز نتوانستند راه به جايي ببرند. تازگيها هم كه يك چيز عجيبي مد شده به اسم معناگراي وحشت! * يعني چه؟ - بعد از فيلم اقليما، نوعي فيلم مطرح شد كه معنا و وحشت را با هم داشته باشد. بماند كه من اقليما را معناگرا نميدانم. * پس كشف كرديم كه بالاترين مصداق معناگرايي وحشت است؟ - ظاهرا برخي اين طور ميگويند! * اينها با توليد چنين آثاري ميخواهند با كدام آثار غربي رقابت كنند؟ - با آثار ملودرام غربي كه بديهي است نميتوانند. *باتوجه به ضعف فيلمنامهها و بيرغبتي مخاطب نسبت به سوژههايي كه در سالهاي قبل او را به سينما ميكشاند ولي ديگر تمايلي به ديدن آنها ندارد، به نظر شما راه حل رفع اين بحران كدام است؟ - ما مسائل متعدد اجتماعي داريم كه نياز به بررسي و تحقيق همه جانبه دارند مسائل زنان سرپرست خانوار، مسائل مردان چند شغله، مسائل جوانان و بسياري از مسائلي كه شما بهتر از من ميدانيد. بايد اينها را بررسي كرده و در قالب داستان و فيلمنامه آورد تا براي مخاطب جالب باشد. سينماي ما ابدا سينماي انتقادي نيست. يك سينماي سبك و خفيف و آسان پسند است. مثال سادهاش سينماي هند است كه در آن اعتراض به سرمايهداري، روابط اجتماعي، فقر و بقيه مسائل را نشان مي دهد. ما اين همه منابع تاريخي و ادبي داريم كه كافي است آنها را دراماتيزه كنيم. اگر كسي در اثر مطالعات مستمر، با اين آثار انس پيدا كند، خود به خود در آثارش مي آيند. ما تاريخ پرفراز و نشيبي داريم. هشت سال كشور ما درگير جنگ بوده و سواي خود جنگ كه داستانهاي فراوان و جذاب را مي توان از آن استخراج كرد در مورد تك تك تبعات اجتماعي آن هم ميشود تحقيق كرد و نوشت. دانشجويان فعلي من اكثرا در دوره جنگ به دنيا آمده اند و با يك بررسي اجمالي ميشود كاملا مشاهده كرد كه نسل پرخاشگري هستند. فيلمنامهنويسان ما به اين موضوعات ناب توجه ندارند و خدا نكند كه يك نفر در اين آشفته بازار بتواند به يكي از واقعيتهاي اجتماعي نزديك شود و آن را خوب پرداخت كند ناگهان صدها نسخه پيش پا افتاده از آن ساخته ميشود. * چرا فيلمنامههاي انتقادي مخاطب ندارند؟ - مثلا كدام فيلمنامه؟ - مثلا «خون بازي» كه فيلمنامه درستي دارد و روي موضوع مهمي هم انگشت گذاشته است... - فيلمنامه اين فيلم از لحاظ محتوايي بسيار كم نقص است ولي اشكال ساختاري دارد. از اول تا آخر فيلم يك مادر و دختر در يك ماشين اين طرف و آن طرف ميروند. مخاطب خسته ميشود. ساختار آن فيلم به شكلي بود كه مخاطب را عصبي ميكرد. يك حالت مستندگونه داشت. مردم ما داستان را به مستند ترجيح ميدهند. فيلم «من ترانه پانزده سال دارم» را در نظر بگيريد. يك قصه بسيار معمولي از دختري است كه نمي خواهد جنين خود را بيندازد. به قدري خوب اين قصه طراحي شده كه انسان در تمام لحظات با آن دختر، همراهي و همدلي ميكند. *باتوجه به صحبتهاي شما، آينده فيلمنامهنويسي خودتان را چگونه ميبينيد؟ - هميشه از خدا خواستهام كه اين حرفه اصلي من نباشد. * چرا؟ به خاطر معاش؟ - نه به خاطر اين كه نوشتن سفارشي مطابق سليقه و ميل من نيست. دلم ميخواهد كاملا آزادانه و با طيب خاطر بنويسم و از ديدن لبخندهاي تصنعتي بر چهره كساني كه از كارت تعريف مي كنند اما پشت لبخندشان اثر تو را مثل يك كالاي مصرفي ارزيابي ميكنند دلزده و خسته شده ام. دوست دارم فيلمنامهاي كه با عشق و با دل نوشته ميشود با همان عشق و دل هم پذيرفته و ساخته شود. * الان با تلويزيون همكاري ميكنيد؟ - اتفاقا سريال «بهار قبل و بعد» را نوشتم كه شاهد احمدلو آن را ساخته و خوب هم سا خته منتهي چون در آن اشارهاي به پيوند اعضا هست و مقارن شده با حلقه سبز كه ظاهرا در اين زمينه تأثير خوبي نداشته از پخش آن خودداري كردهاند. «پنجاهمين نفر» را براي شبكه 5 نوشتم كه به زودي پخش خواهد شد و باز ميبينم كه شرف دارد به فيلمهايي كه تهيهكنندگان سينما سفارش ميدهند چون به قول شما تكليف آدم در تلويزيون روشن تر است. هميشه موقع نوشتن يك مطالب به ياد اين شعر حافظ مي افتم كه: دلنشان شد پختم تا تو قبولش كردي/ آري آري سخن عشق نشاني دارد اگر اثري صادقانه و عاشقانه نوشته شود جواب ميگيرد. در سريال تلويزيوني وقتي انسان قسمت اول را ميبيند بايد رغبت پيدا كند كه قسمت آخر را ببيند. مردم ما نشانهشناسهاي خوبي هستند. من در مجموع مشكل فيلمنامه نويسي را متوجه تهيه كننده ها مي بينم. آنها هم خيلي راحت مي اندازند گردن سياستگذاران فرهنگي و ميگويند كه آنها از ما حمايت نميكنند! * اين حرف چقدر درست است؟ - در كشوري كه ساخت فيلم با ريسك بالايي همراه است تهيه كنندگان هم تا حدي حق دارند اما مشكل اينجاست كه سليقه هايشان عقب مانده است. شايد بترسند فيلم هنري بسازند ولي سليقههايشان هم بالا نيست. من تهيه كنندهاي را ميشناسم كه پمپ بنزين داشته و كارش اين بوده. من چه انتظاري ميتوانم از او داشته باشم كه كار فرهنگي كند؟ چنين فردي نخستين كاري كه مي كند تحقير من نوعي به عنوان فيلمنامه نويس و نويسنده است. تحقيرمان مي كند تا بفهمد كه آيا ميرزابنويس او هستيم يا نه؟ * اين تحقيري كه مي گوييد به چه شكل است؟ - به اين شكل كه اينقدر به تو پول مي دهم در اقساط هم ميدهم و بايد طبق سليقه من هم بنويسي. كارگري را هم كه شب عيد ميآوري خانهات را تميز كند، اگر دائما به او امر و نهي كني كه اول كابينت، بعد ديوار و.... ميرود، تحمل نميكند و ميگويد 20سال است دوست دارم و اين كار را ميكنم. تو بلدي يا من؟ فيلمنامه نويس در اين حد هم حق اعتراض ندارد. تهيه كننده فيلمنامهتان را ميگيرد و چكي را ميدهد و ميگويد فيلمنامهات را ميخوانم، اگر پسنديدم 10 روز ديگر پولش را ميريزم به حساب اگر نپسنديدم پولش را نمي دهم. در چنين وضعيتي به هيچ وجه نميشود از سليقه و شعور خودت دفاع كني. اگر هم قبول كند تازه گرفتن قسط هاي بعدي براي خودش ماجرايي است و معمولا بايد از خير آنها گذشت. من زخم خورده اين مسئله هستم در حالي كه پول بازيگرها را همان موقع مي دهند. بعد از اين همه ماجرا تازه وقتي تيتراژ سريال يا فيلم را مي بيني، متوجه ميشوي كه اسم خودش را جاي فيلمنامهنويس زده! تا به حال چندين بار اين اتفاق افتاده است. * باز شما جزو استثناهايي هستيد كه هنوز براي فيلمنامه به شما مراجعه مي كنند. در ساير موارد، كارگردانها خودشان فيلمنامه مينويسند. - تهيه كنندهها هم اين كار را ميكنند و احتمالا هر كسي كه گمان ميكند كار ساده است. موقعي كه ميخواهند درباره زن يا مقولههاي روانشناسي بنويسند، ميآيند سراغ من، اما در نخستين قدم ميگويند ببين اين كار را دانشجوي تو با يك دهم اين قيمت هم انجام ميدهد زود هم تحويل ميدهد خيلي هم از شما خلاق تر است ولي ما اسم شما را مي خواهيم. در مورد اعتصاب فيلمنامهنويسان آمريكا هنرپيشههاي مشهورشان حمايت كردند و گفتند كه اگر خواسته هاي اينها محقق نشود سر فيلم فلان كارگردان نميرويم. اينجا بازيگر ميآيد اين كار را بكند؟ هرگز! حرف فيلمنامه نويس هم كه به جايي نميرسد و حتي در موردي كه اسم خودشان را روي اثر تو ميزنند، شكايتت به جايي نميرسد و تنها چيزي كه باقي ميماند يك تصوير معترض و متخاصم از توست. * بنابراين ظاهرا همان نوشتن و ترجمه و شعر سرودن، بي دردسر و آرامتر است. - من خيلي خوشحالم كه رشته تحصيليام روانشناسي است. نمايشنامهنويسي هم كه حكايتي است. من كه چند تا كتاب چاپ كرده ام و به هر حال شهرتي دارم تقريبا بالاترين دستمزد را براي نمايشنامه ميگيرم منتهي در چهار پنج قسط به فاصله سه سال! *الان داريد چه ميكنيد؟ - يك تله فيلم براي شبكه سه مينويسم به نام «زني از خوشه خورشيد» كه بر اساس يكي از كتابهاي من، «من آنا كارنينا نيستم» نوشته شده است. تهيه كننده اين قصه را خوانده و خوشش آمده بود كه تصويب هم شد.
دیدگاه تان را بنویسید