دانشگاه تمدن ساز تمدن نوين اسلامى ايرانى
دكتر محمدباقر خرمشاد، معاون فرهنگى اجتماعى وزير علوم
لازمه سخن گفتن از مفهوم «دانشگاه تمدن ساز» يافتن پاسخ درخور به سلسله سؤال هايى است كه در پرتو آن
بتوان به برداشت درست و شفافى از اين واژه تركيبى دست يافت. اين سؤال ها مى تواند از قرار ذيل باشد: تمدن چيست آيا تمدن به خودى خود ساخته مى شود يا اين كه آن را مى سازند آيا ساختن تمدن براساس طرح از پيش تعيين شده اى صورت مى گيرد يا اين كه بدون برنامه قبلى و به تدريج ساخته شده شكل مى گيرد به تعبير ديگر آيا شكل گيرى تمدن يك پروژه است يا يك پروسه آيا مى توان از دستگاه ها، مؤسسات، ساختارها و نهادهاى تمدن ساز سخن گفت در اين ميان نسبت و رابطه دانشگاه و تمدن سازى چه مى تواند باشد آيا دانشگاه مى تواند تمدن ساز باشد آيا تمدن سازى نياز به نيروهاى پيشرو (Avant- garde) دارد تمدن سازى دانشگاه چگونه است سهم دانشگاه از تمدن سازى چقدر و چگونه مى تواند باشد. در تلاش براى ارائه تصويرى از تمدن مى توان گفت كه تمدن پديده اى چند ضلعى در زندگى اجتماعى انسان محسوب مى شود كه اضلاع مختلف آن را دين، علم، اخلاق، فلسفه، حقوق، ادبيات، معرفت شناسى، زيبايى شناسى،
معمارى، هنر، فن، اقتصاد و سياست تشكيل مى دهد. تمدن برآيند همه اينها در زندگى روبه تحول و تكامل انسان است. تمدن در همه اينها تجلى مى يابد و اينها همه سازنده بناى عظيم و حجيم تمدن هستند. لذا هنگامى كه از يك تمدن مشخص سخن گفته مى شود، اين معنا از پيش مفروض گرفته شده است كه در آن تمدن ما با مجموعه هاى همگن، همساز، هم سنخ و منسجم از اجزاى مختلف سخت افزارى و نرم افزارى زندگى جمعى انسان رو به رو هستيم. مجموعه اى كه در آن باور عقيده ، علم ، اخلاق ، دين ، هنر ، فلسفه ، حقوق و ادبيات ، اقتصاد و سياست در همخوانى، همگرايى و تعامل با يكديگر ساختمان معنايى واحدى را شكل مى دهد. امروزه اهميت دانشگاه در تأثيرگذارى بر تمدن ها تا بدان حد است كه مى توان به جرأت ادعا كرد كه بدون دانشگاه هيچ تمدنى ره به جايى نخواهد برد و دانشگاه هاى امروز از ستون هاى برپادارنده تمدن ها به شمار مى آيند. دانشگاه به طور مستقيم و غير مستقيم تأثيرگذار بر هنر ، فن ، اقتصاد ، سياست ، ادبيات ، فلسفه و اخلاق و دين و بالاخره علم در مفهوم خاص آن است و اين يعنى حضور دانشگاه در همه اجزاى يك تمدن. دانشگاه كانون انباشت علم براى تمدن سازى محسوب مى شود و صد
البته هر علمى را توان تمدن سازى نخواهد بود. ساخت تمدن را علمى تمدن ساز لازم است. دانش تمدن ساز از ضروريات دانشگاه تمدن ساز و آن نيز از لوازم تمدن سازى است. البته روشن است كه دانشگاه تنها مؤسسه تأثيرگذار بر تمدن و شكل گيرى آن محسوب نمى شود. نهادها، مؤسسات و دستگاه هاى ديگر اجتماعى، فرهنگى و علمى نيز در شكل گيرى و رشد و نمود و تعالى تمدن ها تعيين كننده اند. با ظهور انقلاب مبتنى بر اسلام در ايران سال هاى ۵۶ و ۵۷ بار ديگر كشور در شكل دهى و احياى «جامعه اسلامى» همان تمدن اسلامى- ايرانى پيشقدم شده است . همچون چهارده قرن قبل، زمينه هاى شكل گيرى تمدن نوينى پديد مى آيد كه در آن فرهنگ و تمدن ايرانى يكى از پايه هاى اصلى است. ايران امروز چه به لحاظ داخلى و چه به لحاظ بين المللى در شرايطى قرار گرفته است كه چاره اى جز تمدن سازى ندارد. ايران امروز در شرايطى قرار گرفته است كه از عوامل شش گانه مؤثر در ساختمان هر فرهنگ و تمدن يعنى روش هاى معيشتى، شرايط اقليمى، نژاد، روش هاى سياسى، تأثير پذيرى يا رخنه تمدن هاى پيروز اكثريت قريب به اتفاق آنها را داراست. اگر عامل دين و عامل انسانى را به اين عوامل بيفزاييم، آنگاه ايران در
شرايط برجسته تر و حساس ترى قرار مى گيرد. امروزه اسلام احيا شده و نخبگان مصمم و روابط اجتماعى مستعد، شرايط تاريخى فوق العاده اى را براى احياى تمدن ايرانى- اسلامى آفريده است. بويژه اگر اين سخن « توين بى» را بپذيريم كه «ظهور تمدن، مرهون مشكلات و سختى هاست، نه نتيجه رفاه و آسانى». ايران امروز به علت دشمنى سرسختانه تمدن غالب غرب در يكى از سخت ترين شرايط و با دنيايى از مشكلات زنجيره اى آفريده شده در برابر خود قرار دارد. ايران خواسته يا ناخواسته وارد عرصه اى شده است كه يا تمدن مى سازد و مى ماند و يا زير فشار تمدن غالب غرب از پا درمى آيد. ساخت تمدن نوين ايرانى- اسلامى ضرورت ايران امروز است. واژه «دانشگاه تمدن ساز» مفهوم اختيار شده براى نماياندن تمام عيار الزامات سند چشم انداز بيست ساله جمهورى اسلامى ايران در حوزه آموزش عالى كشور، بويژه در عرصه فرهنگ است. به عبارت ديگر، اصطلاح دانشگاه تمدن ساز ترجمان ايران ۱۴۰۴ در آموزش عالى است كه در آن جمهورى اسلامى ايران بايد الهام بخش براى جهان اسلام بوده و به لحاظ علمى و اقتصادى رتبه اول را در منطقه از آن خود سازد. اگر اين هدف داراى الزاماتى در حوزه هاى مختلف كشور باشد، در
حوزه علوم، تحقيقات و فناورى بهره مند شدن از دانشگاهى تمدن ساز را مى طلبد كه بتواند با مشاركت در ساخت تمدن نوين ايرانى- اسلامى هدف سند چشم انداز در اين حوزه را محقق سازد. «دانشگاه تمدن ساز» يعنى هدف غايى و بستر حركت دانشگاه هاى ايران در ۲۰ سال آينده. منبع: روزنامه ایران
دیدگاه تان را بنویسید