هنرپيشگی يعنی بد شانسی
گفتگو با لیلا حاتمی
سینمای ما: كافهاي در ميانه شهر، داخل سالن سينما، نام "ليلا" كافيست تا اين كافه جان بگيرد. هنگامي كه ليلا با كودكي در آغوش، به همراه همسرش سر ميرسد، شادي، همه سالن را فرا ميگيرد. مادر ليلا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي هنرپيشه بوده و پدرش نويسنده و كارگردان. آنها هر دو به توليد فيلم اشتغال داشتند. ليلا پس از اخذ ديــپــلـــم بـــراي ادامـــه تــحــصــيـــل بــه سـويـيـس رفـت. مريضي پدر در ســال 1997 بــاعـث نـاتـمـام مـانـدن تحصيلات ليلا شد، چرا كه وي بــه ســرعــت بـه تهـران بـازگشـت. ليلا حاتمي وقت خود را آن گونه كـه مـيگـويد، تلف نميكند. در ابتدا كار خود را با ايفاي نقشهاي كــوچـكــي در فـيـلــمهـاي پـدرش شـروع كرد. با اين حال خانواده نميخواستند كه ليلا وارد اين كار شــود، ولــي خــود لـيــلا احـسـاس ميكرد كه پس از شروع به كار موجبات رضايت خانواده را فراهم ميكند. پيشنهاد داريوش مهرجويي رسيد تا ليلا در فيلم "ليلا" ايفاي نقش كند. اين فيلم با توجه و استقبال مـردمـي مـواجـه شـد ولـي در اثناي فيلمبرداري، پدر ليلا درگذشت. پيشنهادات زيادي به ليلا ارائه شد كه يكي پس از ديگري رد شدند."سينما هويت من است." من به دنبال كمال هستم و هرگز از هنرپيشگي به دنبال مال نبودم. پس از فيلم بسيار راضي و خشنود بودم و هيچ ترديدي در رد كردن پيشنهادات براي مدتي طولاني نكردم." اينها را ليلا حاتمي در مصاحبه اي با روزنامه گفته است: شايد دليل علاقه و موفقيت شما در سينما به كار با كارگرداني بزرگ از اولين روز بازگردد؟ اين واقعهاي بسيار مهم بود كه زندگي مرا تغيير داد. فـرود آمـدن مـعـمـولا بـسـيـار سـخت است. من از ابتدا و هنگامي كه پيشنهاد فيلم "ليلا" به من ارائه شد فهميدم كه اين نقش مال من است. با اينكه يك كارگردان معمولا با يك هنرپيشه دوبار كار نميكند ولي من همواره اميدوارم تا نقشي ديگر در فيلمي از مهرجويي ايفا كنم. هنوز نقش مناسب به من پيشنهاد نشده است. هنرپيشه با كارگردان تفاوت دارد. وقتي كار هنرپيشه به اتمام ميرسد در انتظار پيشنهاد جديد است. برخي از انسانها آفريده شدهاند تا بگيرند. برخي ديگر پيشنهاد داده و يا مينويسند، ولي من بـسـيـار مـنـفـي هـسـتـم و تـرجـيـح مـيدهم در انتظار بمانم. هنگامي كه به سالهاي زندگيات مينگري و ميبيني كه چند سال گذشته و هنوز هيچ نقشي ايفا نكرده يا طرحي نداري، احساس ناراحتي و اندوه ميكني، به خصوص اينكه ماجراي ترك تحصيل هنوز در دل من وجود دارد. خــوشـبـخـتــانــه هـمـسـر مـن (عـلـي مـصـفـا) نـيـز هـنـرپـيـشـه و كـــارگـــردان اســـت. وي هـمـــواره مـــرا تـشــويــق مــيكـنــد و ايدههايي پيشنهاد ميدهد. بدين گونه بود كه به ترجمه برخي آثار از فرانسوي به فارسي روي آوردم. هنرپيشگي در ايران براي شما چه مفهومي دارد؟ بد شانسي! در ايران امكان ندارد كه شما ستارهاي با مفهوم معمولي آن باشيد. امكان ندارد شما بتوانيد چهره خود را از يك فيلم به فيلم ديگر تغيير دهيد. ما بايد همواره به يك صورت باقي بمانيم. روابط با مردم نيز تفاوت دارد. من تجربهاي در خارج از ايران نداشتم، ولي در ايران به نظر ميرسد كه فاصله ميان مردم و هنرمند بسيار كم است. زنـدگـي هنـرمنـدان خيلـي شبيـه مـردم عـادي اسـت. شمـا ممكن است به راحتي در مترو با يك هنرمند روبرو شويد. ممكن است يك هنرمند در ايران به شكل واقعي مورد تقدير قرار نگيرد. از نظر مادي نيز يك ستاره، مانند يك مهندس درآمد دارد. هيچ چيز فوقالعادهاي وجود ندارد. آيا مردم شما را در مترو ميشناسند؟ از چهره برخي درمييابم كه مرا شناختهاند ولي قصد ندارند نشان دهند. حال يا ملاحظهاي دارند يا اينكه به شكل عمدي ميخواهند خود را بيتفاوت نشان دهند. شرايط در خارج از تهران كاملا فرق دارد. بسياري از مردم به سمت من آمده و با من سخن گفته و محبت خود را به سادگي نشان ميدهند. آيا شهرت شما از تلويزيون است؟ يا به اين دليل كه در فيلـمهاي مردمپسند و محبوب شركت كردهايد؟ اصولا فيلمهاي خود را چگونه ارزيابي ميكنيد؟ مـن بـا مهـرجـويـي، تبـريـزي، كيميـايـي و جيراني در فيلـمهـاي هنري و تجاري كار كردهام. آنچه كه در آثار مهـرجـويـي مرا برانگيخت اين است كه وي نويسنده و كارگردان، ولي در عين حال بسيار محبوب است. وي روش طبيعي و عادي خود را دارد كه مردم آن را خوب مـيشنـاسنـد. مهـرجـويـي داستـانـي كه ما بارها ديدهايم را به سادگي و بسيار ماهرانه روايت ميكند. بازي در سينماي تجـاري مـرا هـرگـز نـاراحـت نميكند، ولي خط قرمزي هست كه هرگز زير پا نميگذارم. من همواره با كساني كار ميكنم كه كار خود را بلد بوده يا حداقل دركي از هنر داشته و به فكر پيشرفت هستند. نسل زنان هنرپيشه در ايران را چگونه ميبينيد؟ بـــه مـــانـنـــد مـــردان. مـــا كـــارگــردانهــاي خــوبــي داريــم. بنـياعتماد، مانند مهرجويي است. دوربين وي در مكان مـنـــاســـب اســـت و بـــر فـيـلـــم، ســـايـــه نـمـــيانـــدازد. فـيـلـــمهـــاي بنياعتماد از ديگران بهتر و عميقتر است. در واقع سينماي ايـــران دچـــار دگـــرگـــونـــي شـــده و ديــگـــر شـــاهــد بــازيهــاي غيرواقعي نيستيم. با اين حال هنوز هم گاهي فيلمهايي را در جشنوارههاي مختلف ميبينم كه بسيار بد بوده و از دليل انتخاب اين فيلمها دچار حيرت ميشوم.شايد موضوع اين فيلمها جذاب است. آيـا مـعـتقديد كه اين موضوعها هستند كه براي غرب اهميت دارند؟ بله. برخي از موضوعها به اين خاطر كه از چارچوب تعريف شده غرب خارج هستند، بسيار جذابند. اينگونه فيلمها تفاوتهاي فرهنگي و برخي نكات ديگر را نشان ميدهند. حتي كارگردان زن نيز عامل مهمي براي جذب است. من به شخصه هنگامي كه فيلمهايي از فرهنگهاي مـتـفـاوت را مـيبـيـنـم اگـر كـارگردان آنها زن باشد، بيشتر جذب ميشوم. كارهاي تلويزيوني شما در ايران موفق بوده است. چه چيزي باعث شد تا در تلويزيون نيز فعاليت كنيد در حاليكه شما پيشنهادات سينمايي زيادي نيز داريد؟ تلويزيون قصد دارد كه تمامي سينما را به سمت خود جــذب كـنــد و ايـن كـاري اسـت كـه شـروع كـرده اسـت. هفت سال قبل و پس از بازي در فيلم دوم خود به مدت سـه سـال بـدون كـار بودم. تمامي داستانهايي كه به من پـيـشـنـهــاد مــيشــد، سـبــك و بــيارزش بـود. هنگـامـي كـه پـيـشـنـهـاد كـار تـلـويـزيـوني ارائه شد، بسيار خشنود شدم. داسـتــان آن فـيـلـمـنــامــه مــربــوط بــه دختري از دهه بيست قرن گذشته در ايران بود. تشويق شدم چرا كه لباسها متفاوت بود. با اين حال سه ماه ترديد داشتم. معتقد بودم كــــه هــنــــرپــيــشــــه ســيــنـمـــا نـبـــايـــد در تــلـــويـــزيـــون ظـــاهــر شــود. كــار در تــــــلــــــــــــويـــــــــــزيـــــــــــون در نــــــظـــــــــــر مـــــــــــن در رديف كارهاي تبليغاتي بود. با اين حال آنچه كه باعث شد تا در پذيرش آن پيشنهاد تشويق شوم، مـشــاركــت هـمسـرم و سنـاريـوي جالب آن و همچنين پيشنهاد مالي خوب بود. آن سريال بسيار موفق بود ولي با اين حال من زياد راضي نــــبــــــودم و احـــســــــاس خـــجــــــالــــــت مــــيكــــردم بــــه طــــوري كـــه حــتـــي نـمــيتــوانـسـتــم در بــرابــر خــانــواده خود ظاهر شوم. ولـي بـا ايـن حال پيشنهاد جـديـدي در تلـويزيون را قبول كرديد. سناريوي آن مرا جذب كرد. داستان زندگي زني در دهه بيست و سي عمرش بود. قرارداد را امضا كردم و پس از تصويربرداري نيمي از قسمتها آن اتفاقي كه نميخواستم رخ داد. سناريو تغيير كرده بود. در عين حال در آن سريال مجبور به ازدواج با كسي شدم كه "شخص منفي" بود و تمامي نگاههاي عاشقانه حذف شد، حتي در صحنههايي كه با هـمـســـرم در آن بـــازي مـــيكــرديــم، ولــي هـيــچ راهــي بــراي بازگشت نبود. من از شدت ناراحتي گريه ميكردم و با مسئول برنامه صحبت ميكردم ولي آنها فقط وعدههاي بيثمر ميدادند و نميدانم چرا مردم اين سريال را دنبال ميكردند. شما به همراه همسر خود، سالن سينما و كافهاي را در تهران اداره ميكنيد كه از طرف مردم به شدت مورد استقبال قرار گرفته است. شرايط سينما در تهران چگونه است؟ من و پدرم اين سينما را پانزده سال قبل در اختيار گرفتيم و من اين سينما را از پدرم به ارث بردم. در واقع حضور ما در دنــــيــــــــاي ســــيــــنــــمــــــــا بــــــــه مــــفـــهـــــــوم تـــــــوانـــــــايـــــــي مـــــــا در اداره مـــنـــــــاســـــــب يك سالن سينما نيست. اين موضوع بسيار مشكل است به خصوص اينكه سالن سينماي مذكور در منطقه ديگري قـرار دارد كـه كـامـلا تـجـاري شـده اسـت. گمان كرديم كه با برگزاري مراسمي، دانشجويان و بخش خاصي از مردم را جذب كنيم. در اين كافه هم قصد نداشتم مكاني شيك براي طبقهاي خاص ايجاد كنم، بلكه قصد داشتم يك مكان طبيعي، ساده و شاعرانه فراهم كنم كه هر كسي گمان كند در خانه خود حضور دارد. كافه، مفهوم خود را در فرهنگ كنوني ما از دست داده است. من تنها خواستم اين مفهوم را بازگردانم. آيا در ايران امكان دارد يك مكان فرهنگي را به يك مكان تجاري تبديل كرد؟ شما اكنون در محاصره تجار قرار داريد. آيا دولت از شما حمايت ميكند؟ سالن سينما مانند طلاست، ولي امكان فروش آن بـراي مـا وجـود نـدارد مـگـر ايـنـكـه سـالـن ديـگري در مكان ديگري بنا نهيم. آيا اين موضوع شما را تشويق ميكند؟ من با گذشته به شكل جدي در ارتباط هستم. من تنها دختر خانواده هستم و هنگامي كه پدرم را از دست دادم، همه را از استفاده از وسايل شخصي او منع كردم. مادرم بـرخـلاف مـن روحـيـهاي مـاجـراجـويـانـه دارد. وي تـمـام مايملك ما را به فروش رسانده و حتي قصد داشت سالن سينما را نيز به فروش برساند. من از وي خواستم تا زمان بزرگ شدن فرزند من صبر كند. بسيار عاطفي هستم و به اين سالن سينما عشق ميورزم. صندلي پدرم را به اينجا آورده و بسيار شاد ميشوم وقتي ميبينم كه همه چيز زنده است نه اينكه بخشي از يك موزه باشد. گمان ميكردم كه بتوانم شرايطم را پس از تولد فرزندم تغيير دهم و زمان بيشتري براي سالن سينما و كافه بگذارم ولي اينگونه نشد.
دیدگاه تان را بنویسید