شمس الواعظین: روسها قابل اعتماد نیستند
در روابط با روسيه دو نوع قرائت وجود دارد؛ يك قرائت كه به وقايع و سوابق تاريخي ايران و روسيه هم تكيه دارد اين است كه روسها براي ايران قابل اعتماد نيستند.
فارس: يك تحليلگر مسائل سياسي گفت: ترديدي وجود ندارد كه ايران در پرونده هستهاي ماهرانه عمل كرده است. به گزارش خبرنگار سياست خارجي خبرگزاري فارس، ماشاءالله شمس الواعظين روزنامهنگار و تحليلگر سياسي درباره تحولات اخير جهاني و حضور ايران در عرصه بينالمللي و تعامل با روسيه با اين خبرگزاري به گفتگو نشست. شمس الواعظين ضمن اينكه ميگويد: "ترديدي وجود ندارد كه ايران در پرونده هستهاي ماهرانه عمل كرده است" با انتقاد شديد از برخي روشنفكران و مفسران سياسي و بينالمللي كه خطر تهديد نظامي عليه ايران را بزرگنمايي ميكنند، تصريح ميكند: "آنها دو سال است كه نشستهاند و مدام ميگويند به ايران حمله خواهد شد در حالي كه چنين مساله اي وجود ندارد" . او در پايان با قاطعيت اعلام ميكند كه "ايران به زودي تبديل به قدرت بلامنازع منطقهاي خواهد شد" . متن كامل اين گفتگو را در ادامه ميخوانيد: ** در شرايط فعلي بايد به حمايتهاي حداقلي بينالمللي اكتفا كنيم * فارس: اخيرا شاهد صدور قطعنامه 1835 عليه برنامه هستهاي جمهوري اسلامي ايران در شوراي امنيت بوديم، روند تصويب اين قطعنامه با سه قطعنامه پيشين متفاوت بود و آمريكاييها به يك متن حداقلي اكتفا كردند، اين تفاوت را شما چگونه تحليل ميكنيد؟ - شمسالواعظين: پيشنهاد دهنده قطعنامه جديد عليه برنامه هستهاي ايران آمريكا و فرانسه بودند. روسيه در نشست نخست با اعمال تحريمهاي تازه مخالفت كرد، در نشست دوم روسيه پيشنهادي كرد مبني بر اينكه نسخه قبلي قطعنامه تعديل شود و در مورد ضرورت اجراي سه قطعنامه قبلي تاكيد شود. اين البته به معناي اين نيست كه روسيه با ايران مخالفت كرده است بلكه معنياش اين است كه روسها از پرونده هستهاي ايران به عنوان يك اهرم سياسي براي دو منظور استفاده ميكند؛ اول تامين منافع خود سپس ارسال پيام به ايران كه موضع جمهوري اسلامي در موضوع گرجستان مورد رضايت روسيه نيست. * فارس: ولي ايران از ابتداي آغاز بحران قفقاز با تقبيح دخالتهاي آمريكا و رژيم صهيونيستي خواهان پايان مسالمت آميز اين درگيري شده بود و روسها هم رضايت كاملي از موضع ما داشتند؟ - شمس الواعظين: در روزهاي نخست ايران بر حق روسيه براي جلوگيري از گسترش ناتو تاكيد كرد ولي در روزهاي بعد كه جدايي اوستياي جنوبي و آبخازيا از گرجستان اعلام شد و روسيه استقلال آنها را به رسميت شناخت، وزير امورخارجه كشورمان فرمول 1+2 را پيشنهاد كرد.ايران استقلال آبخازيا و اوستياي جنوبي را به رسميت نشناخت و سفر آقاي منوچهر متكي به گرجستان مورد ناخشنودي مسكو قرار گرفت. * فارس: پيش از بروز اين بحران و اين به اصطلاح ناخشنودي روسها از ايران، آنها سه بار به قطعنامههاي شوراي امنيت عليه ايران راي مثبت دادند، روسها همينطور در افتتاح نيروگاه بوشهر اتلاف وقت ميكنند. در مجموع الان افكار عمومي ايران نسبت به روسها بدبين شده است. - شمس الواعظين: در روابط با روسيه دو نوع قرائت وجود دارد؛ يك قرائت كه به وقايع و سوابق تاريخي ايران و روسيه هم تكيه دارد اين است كه روسها براي ايران قابل اعتماد نيستند. قرائت ديگري هم وجود دارد كه به اين موضوع به گونهاي ديگر نگاه ميكند - و من مدافع اين نوع نگاه هستم - اين است كه با توجه به خلاءهاي موجود در سياست خارجي ما در عرصه آرايش نيروهاي بينالمللي، ايران به حداقل پشتيباني كشورها بايد اكتفا كند و فعلا قرار نيست ضريب پشتيباني بينالمللي از مواضع ايران افزايش يابد. در اين شرايط، بر اساس اين فرضيه كه در سياست خارجي ما خلاءهاي زيادي وجود دارد - در آغاز موضع روسيه و سپس موضع چين - به صورت كاملا نسبي در مقايسه با موضع ساير كشورهاي عضو دائم شوراي امنيت براي ايران مفيد است. به اين دليل كه اول روسيه بعد چين در مواضع شان تاكنون استراتژي تعويق صدور قطعنامهها عليه ايران را دنبال كردند و بر ادامه مذاكرات براي يافتن راه حل پرونده هستهاي ايران تاكيد كردند. اين دو كشور البته اگر به هر دليلي با غرب به توافق رسيدند و از آنها امتياز گرفتند، در مقابل به شكلي لحن و ادبيات تحريمها و يا گستره آن را كاهش دادند. اگر وضعيت كشور به گونهاي بود كه مثل هندوستان فعلي اعضاي دائم شوراي امنيت موافق رويكردهاي آن هستند و آن را بزرگترين دموكراسي كره زمين ميدانند و به اعتقاد آنها رويكردهاي هستهاي هند شفاف است آن وقت وضع فرق ميكرد. ** ايران توانسته تمايلات بينالملللي روسيه و چين را به نفع خود كنترل كند * فارس: ولي اكنون موضوع قرارداد هستهاي هند و آمريكا با مخالفت بسياري از كشورها مواجه شده است. - شمس الواعظين: من منظورم اين است كه هند در ميان كشورهاي عضو دائم شوراي امنيت پشتيبانان بيشتري نسبت به ايران دارد. كشور ما از حداقل پشتيبانيها برخوردار است و چون اين يك واقعيت است بايد به حداقلها اميدوار باشد. تاكنون ايران در پرونده هستهاي ماهرانه عمل كرده است و در اين ترديدي وجود ندارد، من همواره بر اين نكته تاكيد كردهام كه مهارتي پس بازيگري ايران در عرصه برنامه اتمي و مذاكرات هستهاي چه در تيم قبلي و چه در تيم كنوني نهفته است. اين مهارت نه تنها در برخورد با آژانس و مذاكرات با گروه 1+5 ديده ميشود بلكه اين مهارت ارتقا پيدا كرده است و ايران در برخورد با روسيه و چين هم موفق شده اين كشورها را در يك وضعيت - نميگويم متمايل به ايران - ولي عدم تمايل مطلق به ايالات متحده قرار دهد؛ وقتي به صورت نسبي در سياست خارجي نگاه ميكنيم عدم تمايل مسكو و پكن به اجراي خواستهاي واشنگتن به سود ايران است. لذا اين كارنامه را چه از بعد مهارت ايران در بازيگري پرونده هستهاي، چه وادار كردن روسيه و چين به همراهي نكردن با آمريكا و افزايش ضريب پايداري اتمي ايران در مقابل قدرتهاي جهاني، موفق ميدانم. اين موفقيت به گونهاي است كه در اين عرصه سناريوهاي مخاطره آميز از قبيل سناريوي حمله نظامي ديده نميشود و اين مساله قابل توجه است. ** بازي چين و روسيه به نفع ايران جاي تشويق و كف زدن دارد روشنفكران و مفسران ما اين مساله را در نظر نميگيرند، آنها دو سال است كه نشستهاند و مدام ميگويند "به ايران حمله خواهد شد" و مدام تهديدهاي نظامي عليه ايران را بزرگنمايي ميكنند در حالي كه چنين مسالهاي وجود ندارد. يك جاهايي پايداري در سياست خارجي صرف نظر از عنصر پايدار كننده لازم است؛ حالا خاتمي باشد يا احمدي نژاد فرقي نميكند، وقتي من به منافع ملي ميهنم نگاه ميكنم، ميبينيم كه وقتي دارد ضريب امنيت ملي افزايش ميبايد و در برابر زورگوئيهاي منظومه غربي پايداري از خود نشان ميدهند من ناگزيرم از اين كه براي بازيگران اين عرصه كف بزنم آنها دارند خوب بازي ميكنند و بازي خوب هم نياز به تشويق دارد. * فارس: برخي اعتقاد شما را ندارند. - شمسالواعظين: من هم اكنون بازيگران سياست خارجي را تشويق ميكنم. آنها بازي خوبي انجام دادهاند و تاكنون موضع چين و روسيه، موضع نسبتا قابل قبولي بوده است. اصولا انتظارات ايران از مسكو و پكن بايد در حد ظرفيتهاي اين دو كشور براي چالش با غرب برابر با ظرفيتهاي آنها باشد. * فارس: در مورد بحران گرچستان چطور؟ - شمس الواعظين: بحرانهايي كه در عرصه بينالمللي بوجود ميآيد شانس اضافهاي براي ايران ايجاد ميكند كه بتواند برنامههاي خود را در ارتباط با پرونده هستهاي با سلامت و ضريب ايمني بيشتر به پيش ببرد. ايالات متحده به رقم نشستهاي دوگانه واشنگتن موفق نشد قطعنامهاي حاوي تحريمهاي بيشتر عليه ايران را به تصويب برساند و اين قطعنامه به نسبت تلاشهاي گذشته عليه ايران و قطعنامههاي قبلي در اين مورد نشاندهنده ناكامي آمريكاست. * فارس: برخي تحليلگران بعد از بالا گرفتن بحران قفقاز نسبت به شكاف ميان روسيه و ايالات متحده اميدوار بودند، همين مساله باعث بروز خوشبيني نسبت به مواضع آتي روسيه در قبال ايران شد؟ - شمس الواعظين: اين خوشبيني تا حدودي مفرط بود و برخي اين اعتقاد را پيدا كردند كه شكاف ميان ايالات متحده و روسيه به حدي زياد است كه ديگر قطعنامهاي عليه ايران در شوراي امنيت به تصويب نخواهد رسيد و اگر قطعنامه چهارم صادر شد به همين دليل بود. ايران در اين مساله دچار اشتباه محاسباتي شد و اين شكاف را به مثابه شكاف استراتژيك ميان روسيه و آمريكا ارزيابي كرد، ما بايد درك كنيم كه روسيه فعلا تصميم به از سرگيري جنگ سرد با ايالات متحده ندارد. ** روسيه در حال تجديد عظمت خود است اما هنوز تمايلي به آغاز جنگ سرد جديد ندارد * فارس: اين موضوعي است كه در روزهاي اوج بحران قفقاز زياد در مورد آن صحبت ميشد و همه سخن از آغاز جنگ سرد جديدي ميگفتند؟ - شمس الواعظين: بله، ولي روندهاي اوليه بروز يك جنگ سرد جديد ميان دو قدرت به نظر ميرسد كه شروع شده است. * فارس: شما هم چنين اعتقادي داريد؟ - شمس الواعظين: من مفصلا اعتقاد دارم كه چنين ميلي به ويژه در روسيه وجود دارد، شما ببينيد روسيه دارد شكوه و عظمت دوران تزار را بازسازي ميكند. * فارس: حتي اين تمايل براي بازسازي عناصري از دوران شوروي نيز به چشم ميآيد؟ - شمس الواعظين: بله، روسيه در «عنصر قدرت» حتي دوران جمهوري شوروي را بازسازي ميكند. شاخصهاي تمدنهاي بزرگ سه چيز است: عنصر قدرت، اتكا به شكوه و پيشينه تمدني و سومين عنصر صنعت پيشرفته است. روسيه از دو عنصر سه پايهاي تمدن بيدار و هوشيار برخوردار است يك عنصر قدرت كه نيروي هستهاي آن با ايالات متحده برابري ميكند دوم عنصر مربوط به پيشنه تاريخي كه بر شكوه و عظمت گذشته تكيه دارد لذا به نظر ميرسد روندهاي جدايي روسيه از ايالات متحده بر سر تقسيم بندي جهاني آغاز شده است ولي هم اكنون به آرامي در حال ظهور است و نشانههاي آن قابل مشاهده ميباشد. ** آمريكا به چيزي كمتر از توسعه ناتو به قلمروهاي حياتي روسيه رضايت نميدهد * فارس: ولي آمريكا در اين راه مانع تراشي خواهد كرد؟ - شمس الواعظين: نبايد يادمان برود كه ايالات متحده آمريكا به چيزي كمتر از گسترش ناتو به قلمروهاي حياتي و استراتژيكي روسيه رضايت نخواهد داد و از آن سو نيز روسيه هم به آمريكا اجازه تعرض به اين قلمرو را نخواهد داد بلكه روسيه گامي فراتر گذاشته است و رفت و در آشيانه ايالات متحده آمريكا در ونزوئلا، آمريكاي لاتين و درياي كارائيب ايستگاه دريايي داير كرده است براي اينكه به ايالات متحده بگويد موازنههاي نظامي اكنون ديگر مقياسي جهاني دارد و محلي و منطقهاي نيست. اولا بايد توجه كرد كه فعلا جنگ سردي وجود ندارد و لااقل روسها فعلا تمايلي ندارند كه چنين موضعي در رابطه با آمريكا داشته باشند. روندهاي چنين جنگ سردي شروع شده است اما اكنون به يك جنگ سرد ديگري منجر نخواهد شد. به دليل اينكه هنوز موازنهاي در همه عناصر قدرت بين ايالات متحده آمريكا و روسيه به وجود نيامده است اكنون روسيه علاقهمند به ورود به چالشهاي آشكار و علني با ايالات متحده آمريكا كه به مرز جنگ سرد برسد، نيست. ** ايران به زودي به عنوان يك قطب منطقهاي ظهور ميكند * فارس: در اين موازنه قدرت جديد كه در حال شكل گيري است جايگاه ايران چيست؟ - شمسالواعظين: در جهاني كه قطب بنديهاي جديد شكل بگيرد و قطب يگانه قدرت يعني امريكا به هر دليلي اعم از بحران اقتصادي، ضعف در مديريت بر جهان، ناتواني در كنترل بحرانهاي بينالمللي و عدم توانايي براي تقسيم قدرت نظامي در كانونهاي بحران افول كند به همه اين دلايل وقتي قدرتها و قطب بنديهاي جديد جهاني بروز ميكند، به ترتيب نامزدهاي موجود در صف ورود به قطب بنديهاي بينالمللي قدرت بيشتري پيدا ميكنند و نامزدهاي ورود به جرگه قدرتهاي منطقهاي ظهور قدرتمندانهاي خواهند داشت. در عرصه بينالمللي روسيه و چين آماده ورود به قطب بنديهاي بينالمللي خواهند شد و ايران با توجه به اهميت و اقتداري كه دارد به عنوان قطب منطقهاي آماده ورود به بازيگري منطقهاي خواهد شد. الان نشانههاي اين مساله دارد پيدا ميشود؛ من در اين حرف مبالغه نميكنم و نگاهي خيلي واقعي دارم. بازيگري ايران در منطقه تقريبا قطعي است و در نظر گرفتن ايران در شكل گيري هرگونه نظام منطقهاي در آينده قطعي است. ** پايداري در مقابل آمريكا به تبديل شدن ايران به قدرت منطقهاي كمك كرده است * فارس: در اين شرايط مواجه ايران با آمريكا چگونه خواهد بود؟ - شمسالواعظين: اين مساله حتي از ديد ايالات متحده آمريكا هم قطعي است و ايران با ثبات و قدرتمند به سوي قطب بنديهاي جديد بينالمللي در حال حركت است و نه ايالات متحده آمريكا و نه روسيه در جهت تضعيف قدرت منطقهاي ايران نخواهند بود و اين حرفهايي كه آمريكا و اسرائيل ميزنند در چارچوب آزمون ارادهها قابل ارزيابي است و آنها ميخواهند اراده رهبران ايران را مورد آزمون قرار دهند. پايداري ايران در مواجه با آمريكا هم اتفاقا به اين مساله كمك كرده و ميكند. در پاسخ به سوالتان بايد بگويم ايران در آينده به عنوان نيروي بلامنازع منطقهاي ظهور خواهد كرد به شرط آنكه ايران بتواند با دولتها و جريانهاي قدرتمند منطقهاي چتر جمعي براي حفاظت از نظام منطقهاي ايجاد كند و به صورت تكروانه خود را به قطبهاي كوچك منطقهاي تحميل نكند. بايد همگرايي به سوي محوريت ايران در ساختار آينده نظام منطقهاي وجود داشته باشد.
دیدگاه تان را بنویسید