آيا تاريخ تكرار میشود؟
يكي از استادان علوم سياسي گفته است: «ديگر خبري از سياستمداران بزرگي كه در قرن گذشته ميشناختيم نيست و سياستمداران كنوني جهان غرب بيشتر به كوتولههاي سياسي ميمانند». ظاهرا اين نقل قول براي اقتصاددانان امروز جهان نيز صادق است. قرن بيستم، اعجوبههايي نظيرهايك و فريدمن را به جامعه جهاني اهدا كرد و هماكنون فقدان اين اقتصاددانان بهخوبي احساس ميشود. در ركود بزرگ دهه سي ميلادي جهانيان همچون غريقي بودند كه براي نجات خود به هر تخته پارهاي متوسل ميشدند و در همان زمان جان مينارد كينز در نقش نجات غريق ظاهر شد. ميدانيم در ابتدا هيچ دانشگاهي در انگلستان حاضر نبود كينز را پس از فارغالتحصيلي به عنوان عضو هيات علمياستخدام كند، ولي او با نفوذ پدرش و البته با اين شرط كه حقوقي دريافت نكند، وارد يكي از دانشگاهها شد. در آن زمان نه او و نه هيچ كس ديگري باور نميكرد كه روزي او علم اقتصاد را زير و رو كند. شرايط امروز جهان نيز شباهتهايي به آن دوران دارد. بحران اقتصادي كنوني جهان براي خيليها خوشايند نبود، اما براي آقاي پل كروگمن كه جايزه نوبل اقتصاد سال 2008 را براي او به ارمغان آورد، اينطور نيست. شنيدن اين خبر بيترديد او را در شامگاه دوشنبه اين هفته(سيزدهم اكتبر) شاد كرد. آكادميعلوم سلطنتي سوئد از كروگمن به دليل تنظيم نظريههاي جديد در پاسخ به پرسشهايي در مورد تجارت آزاد ستايش كرد. اين آكادمي در بيانيهاي، آورده است: اثرات تجارت آزاد و جهانيشدن چيست؟ نيروهاي هدايتگر در شهري شدن در سراسر جهان كدامند؟ پل كروگمن توانسته است نظريههاي جديدي را در پاسخ به اين پرسشها تنظيم كند. كروگمن در روزنامه نيويوركتايمز ستون ثابت دارد و بهطور منظم براي اين روزنامه يادداشت مينويسد. او يكي از منتقدان جدي دولت جورج بوش و حزب جمهوريخواه بهشمار ميرود و بارها در روزنامه نيويوركتايمز از دولت آمريكا و حزب جمهوريخواه انتقاد كرده است. كروگمن همزمان با اوجگيري بحران اقتصادي اخير در ايالات متحده به شدت از مواضع جان مككين، نامزد جمهوريخواهان در انتخابات رياستجمهوري آمريكا انتقاد كرد و در مورد او گفت: نامزد جمهوريخواهان اكنون بسيار وحشتناكتر از آن چيزي است كه قبلا به نظر ميرسيد. از نظر كروگمن حزب جمهوريخواه به حزب احمقها تبديل شده است. به نظر ميرسد اعطاي اين جايزه، نوعي كمك اروپا به حزب دموكرات آمريكا در انتخابات رياست جمهوري اين كشور باشد. البته معروفيت آقاي كروگمن بيشتر به دليل انتقادهاي شديد او از ميلتون فريدمن نابغه آمريكايي و نظام بازار آزاد بوده است. و البته انتقادهاي او از فريدمن سرانجام برايش سودمند افتاد. اما آيا اعطاي اين جايزه در سالهاي اخير به افرادي نظير استيگليتز و كروگمن به معني ناكارآمدي اقتصاد آزاد است؟ نگارنده در تاريخ چهارشنبه 22/1/86 در صفحه تحليل همين روزنامه به نقد برخي از عقايد كروگمن پرداخت. اما چيزي كه اضافه بر آن بايد گفت، پاسخ به اين سوال است كه آيا آموزههاي فريدمن كاملا اجرا شدند؟ جواب اين سوال قطعا منفي است. فريدمن به دو علت عمده، با بسياري از مالياتها مخالف بود (و بارها اين آموزه را تكرار كرد كه مالياتها را بايد تا آنجا كه ميشود، كاهش داد). علت اول، آن بود كه مردم با كارايي بسيار بيشتري پول خود را خرج ميكنند تا دولت. دليل دوم هم اين بود كه ماليات باعث افزايش هزينههاي دولت و فربه شدن آن ميشود و اصولا خاصيت دولت بزرگ تضعيف اقتصاد آزاد است. اگر به عملكرد اقتصادي دولت آمريكا از سال 1980 به اين سو نگاه كنيم، در مييابيم كه اين دولت، تحت تاثير آموزههاي فريدمن علت اول را تا حدودي جامه عمل پوشانده است. اما در خصوص بزرگ شدن دولت اين طور نيست. دولت آمريكا نه تنها كوچك نشد، بلكه با كمك فروش اوراق قرضه خود به كشورهاي ديگر، كاهشهاي مالياتي را جبران كرد و به رشد خود ادامه داد. در اثر همين سياست، هم اكنون كشور آمريكا مقروضترين كشور دنيا است. همين طور ميدانيم دخالتها و اعمال نفوذ برخي نمايندگان مجلس آمريكا در خصوص اعطاي وام مسكن به مردم، يكي از دلايل بروز بحران اخير بوده است. اما تاثير افزايش مداوم بودجه دولت آمريكا و گسترش دولت بر عملكرد نظام بازار و وقوع بحران ميتواند موضوع تحقيقات مفصلي در آينده باشد. اعطاي جايزه نوبل اقتصاد به آقاي پل كروگمن اين سوال را به ذهن ميآورد كه آيا تاريخ دوباره تكرار ميشود؟ مهران دبيرسپهري منبع: دنیای اقتصاد
دیدگاه تان را بنویسید