آينده روابط از مسير تحولات بينالمللي ميگذرد
گفتگو با رسول موحديان
ذهنيت تاريخي روابط تهران و لندن چندان براي ملت ايران دلچسب نيست چرا كه شواهد تاريخي بسياري از ظلم و بيعدالتي از سوي دولتمردان انگليسي نسبت به ايران وجود دارد. البته اين روند پس از پيروزي انقلاب اسلامي و احياي آنچه از آن به عزت، حكمت و مصلحت در روابط خارجي ياد ميشود، به شكل ديگري تغيير يافته است. همين امر باعث شده تا چالشهاي جدي ميان ايران و انگليس همچنان وجود داشته باشد كه مهمترين آن موضوع هستهاي ايران است. استرداد نصرتالله تاجيك ديپلمات سابق ايراني به آمريكا، حمايت آشكار از سازمانهاي تروريستي بهويژه منافقين، تحريم مؤسسات و بانكهاي ايراني و همچنين آزادي فوزيبداوينژاد كه نقش مستقيم در حمله به سفارت ايران در 11 ارديبهشت سال 59 و شهادت 2كارمند سفارت داشت، جديترين چالشهاي موجود در مسير روابط تهران و لندن است. گفتوگو با سفير ايران در لندن و طرح اين مسائل فرصت مغتنمي بود تا نماينده عالي جمهوري اسلامي ايران در انگليس به گوشهاي از فرازونشيبهاي سير روابط دوجانبه بپردازد. رسول موحديانعطار تنها چند روز پس از مصاحبه جفريآدامز همتاي انگليسي خود در تهران با يكي از مطبوعات داخلي كه اعلام كرده بود به آينده روابط تهران و لندن خوشبين است، در پاسخ تاكيد كرد كه به آينده روابط نه خوشبين و نه بدبين است بلكه به مديريت مناسبات اعتقاد دارد چرا كه اين مسير از ميان تحولات پر افتوخيز و گسترده منطقهاي و بينالمللي ميگذرد.متن كامل گفت و گوي همشهري با رسول موحديان را می خوانید. بهنظر ميرسد دولت فعلي انگليس در اتخاذ اقدامات تحريمي و سختگيرانه عليهايران، همراهي وسيعي با آمريكاييها از خود نشان داده و ميدهد. بهنظر شما تاثير تغييرات سياسي در انگليس بر روابط دوجانبه تهران و لندن در سال اخير به چه نحوي بوده است؟ شما حتماً واقفيد كه روابط 2كشور تحتتأثير يك ذهنيت تاريخي قرار دارد كه خواهينخواهي بر الگوهاي رفتاري و تعاملات فيمابين اثر ميگذارد. البته اين همه مطلب نيست و رويكردهاي سياسي در انگليس ميتواند به تصحيح اين ذهنيت تاريخي كمك كند. استمرار سياستها و فراز و نشيبهاي مناسبات، الگويي از روابط را بين ايران و انگليس رقم زده كه كمتر از تغييرات سياسي دولتها در لندن تاثيرپذير بوده است. اهداف راهبردي و همسويي لندن با واشنگتن بهويژه در دوره مابعد 11سپتامبر در سطح بينالمللي و منطقهاي و بيتوجهي به چارچوبهاي دوجانبه، مقوم اقدامات تحريميو سختگيرانه و به نوبهخود موجب استمرار اين ذهنيت تاريخي است. با توجه به اعمال فشارهاي سياسي از سوي دولت انگليس بر ايران در موضوعات مختلف، آينده تعاملات 2كشور را چگونه ارزيابي ميكنيد؟ بهنظر ميرسد چشمانداز روابط به سمت بهبودي بيشتر پيش نميرود. همانطور كه اشاره شد روابط ايران و انگليس الگوي خاص خود را دارد و با شاخصهاي مربوط بهخود سنجيده ميشود. ما در مقابل فشارهاي سياسي و يا تقاضاهاي غيرمنطقي بيتفاوت نيستيم. استمرار روابط ديپلماتيك بين 2كشور در سطح سفير، ظرفيت مناسبي را براي گفتوگو و مذاكره فراهم ميآورد و براي پيشبرد و تبيين نظراتمان و همچنين برقراري تماسها در سطوح دولتي نيز از اين ظرفيت جهت تفهيم و تفاهم استفاده ميكنيم. پيشرفت و پسرفت در مناسبات ايران و انگليس را بايد با توجه به الگوي خاص مناسبات مورد ارزيابي قرار داد و وجود افتراق نظرات و منافع در پارهاي از حوزهها و اشتراك در برخي ديگر ميتواند يك ديالوگ جدي و پويا بين ما شكل دهد. من به چشمانداز اين تعاملات فيمابين نه خوشبينم و نه بدبين، چرا كه مسير مناسبات فيمابين از ميان تحولات پر افت و خيز و گسترده منطقهاي و بينالمللي ميگذرد و بايد آن را مديريت كنيم. محورهاي اصلي گزارش شما به نمايندگان مجلس درباره روابط تهران- لندن چه بود؟ كميسيون سياست خارجي و امنيت ملي مجلس علاقهمند به نشست و تبادل نظر با سفراي كليدي كشورمان بوده و بهطور معمول دراين نشستها سؤالات و ابهامات نمايندگان مطرح ميشوند. در ديدار مشتركي كه داشتيم طيف مسائل مربوط به روابط فيمابين و مواضع انگليس در قبال كشورمان و منطقه مورد بحث و تبادل نظر قرارگرفت و نمايندگان نسبت به برخي از موضوعات از جمله گسترش تروريسم و موادمخدر در افغانستان و خارج كردن منافقين از فهرست تروريستي انگليس حساس بودند. اين موضوعات مورد توجه جدي دولت جمهوري اسلاميايران نيز هست و در مذاكرات با طرف انگليسي هم در دستور كار جاري قرار دارد. چه اقدامات عملي از سوي ايران در قبال سياستهاي مداخلهجويانه و غيردوستانه انگليس، بهويژه در موضوع پرونده هستهاي، صورت گرفته است؟ انگليس از زمان دولت هشتم در سال 1382، خود را درگير مذاكرات هستهاي ايران كرد. ديپلماسياين كشور اساساً مبتني بر برچيدن تاسيسات و ظرفيت هستهاي ايران شكل گرفت كه خود را هر از چندي در شكل پيشنهادات حاشيهاي و منصرفكننده نشان ميدهد. اين رويكرد عملاً در تعارض آشكار با حقوق مصرح كشورهاي عضو معاهده منع گسترش هستهاي (NPT) از جمله جمهوري اسلامي ايران براي برخورداري از فناوري صلحآميز هستهاي قرارميگيرد و بنابراين بهطور بالقوه و بالفعل مانعشونده محسوب ميشود. آنها در يكسري مذاكراتي كه بعداً به موافقتنامه پاريس منجر شد، ابتدا احساس ميكردند كه به موفقيتي براي منصرف كردن ايران از حقوق حقهاش دست يافتهاند، ليكن رويكرد منطقي و قاطع تهران در چند سال گذشته مرحله به مرحله مذاكرات فشردهاي را در سطوح دو جانبه و چند جانبه با انگليس به پيش برد و با ارائه پيشنهادات جدي و ابتكاري دراين زمينه و آمادگي براي انجام مذاكره براساس حقوق و تعهداتمان هماكنون به نقطهاي رسيدهايم كه رويكرد تهديد و تطميع آنها عملاً بلاتاثير شده و رو به افول گذارده است. زماني بود كه دولت انگليس منكر حق غنيسازي هستهاي ايران بهطور مطلق بود، ولي امروز آنها صحبت از انجماد و استمرار غنيسازي در سطح چندينهزار سانتريفيوژ موجود در ايران ميكنند. اين دستاورد مرحلهاي كه حتي برخي از نخبگان ابتدا با ناباوري به آن مينگريستند، به سادگي به دست نيامده و در جاي خود حاصل ترسزدايي از حوزه ديپلماسي و مديريت منطقي و مقتدرانه در عرصه عملي است. قطعنامه اخير 1835 شوراي امنيت سازمان ملل كه در حد يك بيانيه سياسي طراحي شد يك افت سياسي را در سطح تقاضاها نشان ميدهد و بيش از موضوع هستهاي ايران معطوف به نگرانيها در مورد اجماع بين كشورهاي 1+5 است. به بيان ديگر ميتوان اين سند ضعيف را نشانه ناكارآيي ديپلماسي دوسويه طرف مقابل و آغازي بر پايان آن تلقي كرد. از ديگر موضوعات محل چالش در روابط تهران و لندن پرونده استرداد ديپلمات سابق ايران به آمريكاست. در مورد پرونده آقاي تاجيك بهنظر ميرسد اختلاف نظري ميان برخي نهادهاي سياسي داخلي وجود داشته و دارد، آيا چنين گمانهاي صحت دارد؟ سفارت جمهوري اسلاميايران از ابتداي تشكيل اين پرونده همواره با جديت و با استفاده از همه ظرفيتها درگير حمايت و دفاع از حقوقاين شهروند كشورمان در جبهه خارجي بوده و چنين احساسي را نداشته است. آيا بهنظر شما اقدامات انجام گرفته در پرونده تاجيك با شكست مواجه شده است و وي به آمريكا مسترد خواهد شد؟ بايد تصريح كنم كه حمايت سياسي، حقوقي و مالي دولت نهم براي جلوگيري از استرداد يك شهروند ايراني و سفير سابق كشورمان در اردن، آقاي نصرت ا... تاجيك، به آمريكا براساس يك سياست اصولي، كاملاً همه جانبه و بينظير بوده است. اعزام هياتهاي سياسي از تهران به لندن در كنار مذاكرات مستمر و فشردهاي كه شخصاً با وزراي خارجه، كشور و دادگستري انگليس داشتهام و همچنين مذاكرات و مكاتبات وزراي امور خارجه 2كشور نشانه اهميت موضوع و جديت پرونده آقاي تاجيك براي ماست. در سطح حقوقي با بهكارگيري يك تيم زبده از وكلاي متخصص در حوزه استرداد و صرف هزينههاي ميليون دلاري، تاكنون از استرداد آقاي تاجيك به آمريكا ممانعت به عمل آوردهايم و اگر تلاشهاي مستمر و شبانه روزي ديپلماتهاي خدوم كشورمان در لندن در طول 2سال گذشته نبود، وي شايد تاكنون به آمريكا مسترد شده بود. در حال حاضر هم، امكان دادخواست در مقابل هر راي محتمل استرداد به آمريكا براي آقاي تاجيك وجود دارد و با توجه به روندهاي دادگاهي در انگليس بايد با حوصله و مراقبت پيش رفت. آقاي تاجيك در مكاتباتي با شما، از برخي ناهماهنگيها در ارتباط او با سفارت و شيوه پيگيري موضوع از سوي سفارت گلايه كرده است، ميتوانيد اقدامات سفارت در قبال اين پرونده را تشريح كنيد؟ درك شرايط جسمي و روحي آقاي تاجيك بسيار مهم است. وي از يك بيماري با سابقه قلبي خانوادگي رنج ميبرد و با توجه به شرايط آزادي به قرار وثيقه يك ميليون دلاري كه در طول 2سال گذشته براي وي فراهم آوردهايم تا بتواند در كنار خانوادهاش و در خارج از زندان زندگي كند، نيازمند مراقبتهاي ويژهاي است. شرايط روحي و رواني آقاي تاجيك تحت شرايط غيرقطعي ناشي از مطول شدن روند حقوقي پرونده وي مطلوب نيست و پزشكان جسميو روحي وي قوياً تجويز كردهاند كه از اشتغال ذهني مستمر و وضعيتهاي دلشورهزا قوياً اجتناب كند. در شرايط فعلي آقاي تاجيك موضوع يك پرونده سياسي - حقوقي است و سفارت جمهوري اسلاميايران براساس دستورالعمل وزارتامور خارجه حداكثر تلاش خود را براي آسايش وي انجام داده است. واكنشايران به اقدامات شيطنت آلود دولت لندن در مواردي نظير تلاش براي خروج منافقين از فهرست سازمانهاي تروريستي و همچنين آزادي فوزي بداوينژاد چه بوده است؟ ما با حساسيت بالا سياست مماشات انگليس در قبال تروريستها را دنبال ميكنيم و در هر مقطع نسبت به چنين اقداماتي واكنش نشان داده و اعتراض ميكنيم. دولت انگليس درخصوص گروه تروريستي منافقين كه هنوز در فهرست تروريسم آمريكا و اتحاديه اروپا قرار دارد، موضعدوگانهاي اتخاذ ميكند و خروج آنها از فهرست تروريسم را نتيجه روندي قضائي در دادگاهي در اين كشور معرفي ميكند. آنچه حائز اهميت است تعهد عملي دولت انگليس در قبال راي دادگاه اين كشور براي خارج كردن گروهك منافقين از فهرست تروريسم در قلمرو اين كشور است كه ناقض تعهدات بينالمللي اين كشور در قبال مبارزه با تروريسم قلمداد ميشود. من به آنها ميگويم شما نميتوانيد يك چيزي بگوييد و همزمان كار ديگري انجام دهيد. اين موضع براي ما قابلقبول نيست. آزادي فوزيبداوينژاد تنها تروريست باقي مانده كه در سال 1980 سفارت ما در لندن را مورد حمله قرار داد و منجر به شهادت 2ديپلمات كشورمان شد، در راستاي همين سياست انگليس قابل ارزيابي است. اطلاع داريد كه وزارت امورخارجه در تهران با فراخواندن سفير انگليس نسبت به اين اقدام واكنش نشان داد و ما نيز در لندن با ملاقات و ارسال يادداشت ديپلماتيك اعتراضيهاي رسمي به دولت اين كشور داديم. ما يك منطق شناخته شده دراين خصوص داريم و آن اينكه حقوق و احكام داخلي كشورها قابل تسري به حوزه مناسبات بينالمللي نيست و نميتواند دولتها را از مسئوليت بهويژه در جنگ عليه تروريسم كه انگليس بهخاطر آن به منطقه ما نيرو فرستاده است، مبري سازد. براي استرداد بداوينژاد به ايران آيا مذاكرهاي صورت گرفته است؟ مذاكرات معمولاً با دولت انگليس دراينگونه موارد انجام ميشود و آنها با اين مستمسك كه موازين حقوقي اجازه مداخله در امور قضائي را به دولت نميدهد سعي در رفع مسئوليت از خود دارند. با اين وجود ما موضوع را در عرصه بينالدولي كاملاً سياسي تلقي ميكنيم و از همه ظرفيتها براي متقاعد كردن آنها استفاده ميكنيم. منبع: همشهری
دیدگاه تان را بنویسید