گفتمان زیست مسلمانی بر پایه عقلانیت جمعی توحیدی

کد خبر: 65762

تلاش‌ها و مجاهدت‌های نخبگان و دلسوزان این مرز و بوم، نشان از کوشش‌های مکرر برای ساماندهی آشفتگی‌های موجود در حيات جمعی و زندگی فردی دارد. انقلاب اسلامی به عنوان تحولی بی سابقه در تاریخ جامعه ما، بی تردید شاخص ترین پدیده تاریخی - اجتماعی ایران معاصر است که در همین راستا شکل گرفته است که تداوم آن نیازمند عبرت‌آموزی از تجربه‌های گذشته و اتخاذ رویکرد‌های متناسب با زمانه است. دستیابی به چنین رویکردهایی، شکل گیری شیوه‌های جدید مشارکت اجتماعی را اقتضا می‌کند. هر "جامعه پس از انقلاب" می تواند در معرض آفات دامنگیر جنبش ها و تحولات اجتماعی - تاریخی قرار گیرد. در شمار این درس ها، باید از غیبت ارتباط مستمر و سازنده میان عمل و نظر، و نیز عدم درک صحیح ماهیت و کارکرد گفتمانی جنبش های اجتماعی، نام برد. وجود ابهامات گسترده در چیستی اهداف بلند مدت نظام که در عدم شکل گیری برنامه عمل در دوره های مختلف ریاست جمهوری نمایان گشته، ریشه در فقدان تبیین مستدل از "وضع موجود" و ترسیم مدبرانه "وضع مطلوب"، که متکی بر تحلیلی واقع بینانه از گذشته و نیز راهنمای تحول از حال به آینده باشد دارد. در نتیجه، اینک با گذشت سی سال از آغاز شکل گیری نظام نوپای جمهوری اسلامی، کارآمدسازی آن نیازمند تغییراتی بنیادین است: هدف گفتمان زیست مسلمانی، ارایه یک بسته نظری و عملی برای مشارکت، تکامل، تبیین و پیشبرد چنین تغییراتی است. تحلیلی منصفانه از آنچه در سالهای نخستین پس از پیروزی انقلاب انجام شد نشان از هوشمندی و درایت و مدیریت حکیمانة رهبری آن با پشتوانه تلاشهای مخلصانه نخبگان و فعالان و حضور آگاهانة تودة مردم دارد. با این همه، هیچ نهضت اجتماعی و هیچ حرکت اصلاحگرانه ای بی نیاز از ارزیابی مستمر کارنامة گذشته، درک تحولات درونی و دگرگونی های بیرونی دنیای معاصر و معماری مداوم راه آینده نیست. در این راستاست که ارزیابی نقادانه کارنامة انقلاب، بهره گیری از یافته های دانش بشری در درک بهتر و ژرف تر از وضعیت موجود و گشودن میدانی فراگیر برای ترسیم وضعیت مطلوب به شیوه ای که مشارکت، تعامل و همفکری میان همة کسانی که دغدغة پاسداری از دستاوردهای این انقلاب را دارند را میسر سازد، ضرورتی آنی می گردد. بررسی فرابخشی و بر مبنای تجزیه و تحلیل روندهای کلی در جمهوری اسلامی نشانگر این واقعیت است که پس از پایه گذاری و تثبیت نظام در طی در دوره اول، در دورة دوم تاریخ این نظام شاهد شکل گیری تدریجی نهادین شدن چالش بین اسلامیت و جمهوریت نظام بوده ایم. حال اگر تداوم حیات این حرکت اجتماعی به مثابه خواست عمومی مردم ایران را بتوان بعنوان هدف کلی ای در نظر گرفت که همة نیروهای درون نظام و اقشار گوناگون در آن اشتراک نظر دارند، در دورة سوم، یافتن راهی برای حل این معضل و زمینه سازی برای همنشینی پایدار این دو عنصر بنیادین انقلاب و نظام اجتماعی که دستاورد آن بشمار می رود، ضرورتی آشکار و نیازمند تلاشی همه جانبه و فراگیر است. چنین تلاشی باید از منظری فراتر از رقابت های جاری در میدان سیاست ورزی و با عطف نظر به مصالح کلی، منافع ملی، فرایندهای جهانی و آرمان های اصیل نظام صورت گیرد تا بتواند فراهم کنندة زمینة اجماع پذیری برای همة کسانی باشد که: - این انقلاب و نظام برآمده از آن را نتیجة تلاش ها و مجاهدت های بی دریغ مردم ایران برای تحقق جامعه ای آزاد، آباد، عادل، مستقل و پیشرو می دانند - به نقش اندیشه‌‌های راهگشا و راهبری‌های خردمندانة متکی بر پشتوانة مردمی امام خمینی در براندازی نظام کهن و برپایی نظام نوین اعتقاد و اذعان دارند - اسلام را آیینی انسان ساز و توانا به راهنمایی عمل فردی و اجتماعی در دنیای معاصر می شمرند - هویت ایرانی ـ اسلامی را پیوندی ریشه دار و سرمایه ای گرانبها دانسته - قانون اساسی را بعنوان میثاق ملی و چارچوب هرگونه فعالیت اجتماعی پذیرفته - و راه برون رفت از انسدادهای پیشامده را در یافتن راهکارهای تغییر و تدبیر تحول آفرین جستجو می کنند. تلاشی که در جمعیت توحید و تعاون طی سال های اخیر به منظور ارایة یک الگوی نظری- عملی بنام گفتمان زیست مسلمانی بر پایة عقلانیت جمعی توحیدی صورت پذیرفته در همین راستاست و با انگیزة ایفای سهم و انجام وظیفه در پاسخ به چنین ضرورتی انجام گرفته است. آنچه ما و همة دیگر کسانی که چنین الگویی را به مثابه مبنایی برای اجماع و وفاق اجتماعی می یابند به یکدیگر پیوند می زند، - ایمان به اسلام (در کنار ایمان به رسالت همة ادیان توحیدی دیگر) به عنوان مکتب راهنمای عمل انسان برای رسیدن به سعادت، - اعتقاد به کارآمدی الگویی متکی بر مؤلفه هایی نظیر اسلامیت و جمهوریت، اخلاق و سیاست، عقلانیت و دیانت، آزادی و عدالت، پیشرفت و مشارکت، - و باور به بنیان های نظری منبعث از اندیشة معماران و بنیانگذاران آن است. از این منظر، شاید بتوان گفت که هدف این گفتمان، یافتن راه روشنی برای دستیابی پیوند میان اسلامییت و جمهوریت از طریق عقلانیت جمعی توحیدی است. به بیانی دیگر، مخاطبان این گفتمان همة کسانی هستند که با ارایة پرسش های جدید به منظومة تعالیم اسلامی به تلاش برای پاسخ یابی از طریق توسل و تمسک به محکمات و بینات کتاب و سنت و بازتفسیر میراث گرانبهای معرفت و تجربة دینی پرداخته و به بازتعریف الگوی اجتماعی آن یعنی عقلانیت جمعی توحیدی به مثابه یک گفتمان، به شیوه ای که به استحکام، رشد و کارآمدی از طریق نقد مشفقانه و اصلاح مداوم کاستی های آن یاری رساند، اعتقاد دارند. باید توجه داشت که متنی که در این سال‌ها با تحقیق، تامل و گفتگو تهیه شده و بزودی بصورت عمومی ارایه خواهد شد، ماهیتا مخاطبتی است و نه خطابتی و به بیانی دیگر، مشارکت و بازیگری همه کسانی که دغدغه هایی مشابه دارند، به تبیین شفاف تر، استحکام بیشتر و انسجام فراگیرتر آن خواهد انجامید و از این روست که خود را در ابتدای این راه می داند و ادعایی در گفتن سخن آخر ندارد. نکته آخر اینکه اگرچه ورود به مرحلة اجتماعی کردن گفتمان زیست مسلمانی با شکل گیری فضای انتخاباتی همزمان شده، از آنجا که تحقق آن ضرورتا منوط و مشروط به کسب اقتدار نیست، و از آنجا که انگیزه ای جز یاری رساندن به ساماندهی ابهام و آشفتگی موجود در ساختارهای اساسی جامعه ندارد، این گفتمان از منظری بنیادی تر و فراتر از تحولات سیاسی روزمره به این مسئله نگاه کرده و در عین اذعان به اتخاذ جهتگیری های مشخص و شفاف، بعنوان تلاشی مستقل و مشفقانه، سعی می کند با همه کسانی که دارای دغدغه های مشابه دارند به تعامل سازنده بنشینند. از خداوند دانا و حکیم می خواهیم که ما را از هرگونه گرایش به آنچه غیر اوست بازدارد؛ چنانچه وعده داده است، راههای خویش را بنمایاند؛ و در پیمودن این راه دشوار و پیچاپیچ، در پرتو لطف و عنایت خویش، استواریمان بخشد. و دست یاری بسوی همة کسانی که گفتمان زیست مسلمانی بر پایة عقلانیت جمعی توحیدی را ایده ای عملی می یابند می گشاییم، که نه تنها از اصلاح و ارشاد حرکتی که آغاز شده است دریغ نورزند، که آن را در این راه همدلانه همراهی کنند. کارگروه تدوین گفتمان زیست مسلمانی جمعیت توحید و تعاون آبانماه 1387

۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت