در الخضراء چه گذشت؟

کد خبر: 67403

حامد صادقی

« اکنون، زمان رفتن از عراق نیست. تصمیم به خروج زودهنگام ارتش 160 هزار نفری پنتاگون، مخاطرات جدیدی برای امنیت و منافع آمریکا و منطقه به بار می‌آورد... » مدتی پس از اعلان و انتشار این جملات که به گزارش سوم پترائوس - کراکر مربوط می‌شود، موضوع امضای توافقنامه امنیتی ایالات متحده با همسایه غربی جمهوری اسلامی ایران مهم‌ترین بمب خبری سال جاری را در پرونده اشغال کشور عراق ایجاد کرد. این گزارش در روزهای نخست اردیبهشت ماه به کنگره آمریکا ارائه شد. مذاکرات سرخ در منطقه سبز! آغاز موج اخبار مربوط به توافقنامه امنیتی واشنگتن - بغداد به روزهای آغازین آذرماه سال گذشته و زمانی باز می‌گردد که سران کاخ سفید پیشنهادی را با مقامات ارشد دولت عراق در میان گذاشتند که برمبنای آن تهیه و تدوین توافقنامه‌ای بلندمدت میان دو کشور در دستور کار قرار می‌گرفت. درست دو هفته پس از این پیشنهاد، سازمان ملل متحد قطعنامه 1790 را به تصویب رساند که براساس آن سال 2008 میلادی، آخرین سال حضور نیروهای آمریکایی در عراق اعلام می‌شد. اندکی پس از تصویب این قطعنامه، بغداد در اقدامی غرمنتظره که به پاسخ قطعنامه مذکور می‌مانست، با ارسال نامه‌ای به شورای امنیت اعلام کرد به‌ زودی توافقنامه امنیتی بلندمدتی میان رؤسای جمهور عراق و آمریکا به امضا خواهد رسید که بر اساس آن چارچوب همکاری‌های امنیتی دو کشور مشخص خواهد شد. هنوز محتوای این توافقنامه برای افکار عمومی داخل عراق و کشورهای منطقه روشن نشده بود که در حدود سه ماه بعد از صدور قطعنامه شورای امنیت و ارسال نامه دولت عراق به سازمان ملل، جان نگرو پونته، رئیس سازمان اطلاعات آمریکا (CIA) عازم بغداد شد تا به این ترتیب نخستین گفتگوها درباره پیش‌نویس و چارچوب توافقنامه مورد اشاره شکل گیرد. هر چند سفر اعلام نشده کاندولیزا رایس به بغداد که چند روز پس از مذاکرات نگروپونته با مقامات عراقی صورت گرفت، ورود مذاکرات مربوط به این مسئله به فاز جدید را نشان می‌داد اما اخبار پراکنده و غیررسمی از فرایند مذاکراتی پرتنش با موانع بسیار در منطقه الخضرای پایتخت عراق حکایت داشت؛‌ مذاکراتی که به سبب حساسیت آن به «مذاکراتی سرخ» در «منطقه سبز» (الخضرا) قابل تشبیه است. نهایتا روند پر فراز و نشیب گفتگوهای مقامات آمریکایی با طرف‌های عراقی، به امضای تفاهم نامه همکاری و دوستی طولانی مدت بین نوری المالکی، نخست وزیر عراق و جورج بوش، رئیس جمهوری آمریکا در ماه نوامبر سال 2007 منجر شد؛ این تفاهم نامه شامل سه محور عمده مسائل سیاسی، اقتصادی و امنیتی بود که بر اساس مواضع طرف های عراقی و اخبار منتشر شده اختلافات اصلی دو طرف به بخش‌هایی از آن که به مسائلی چون مصونیت قضایى نظامیان و پیمانکاران ارتش آمریکا در عراق(کاپیتولاسیون)، زندانیان عراقى در بازداشتگاه‌هاى آمریکا و نیز موعد نهایى خروج اشغالگران از این کشور مربوط بود، ارتباط می یافت. پیچیدگی‌های معادله چند وجهی اما توجه و تحلیل ابعاد مختلف این توافقنامه و علل اهمیت آن برای کشورهای منطقه به وی‍ژه جمهوری اسلامی ایران از جمله مباحثی است که با توجه به تاکید دامنه دار واشنگتن بر لزوم نهایی سازی آن باید مورد بررسی و دقت بیشتری قرار گیرد. بدون شک باید دو قطب اصلی این جریان را ایالات متحده از سویی و دولت عراق از دیگر سو برشماریم که در قطب نخستین دو جریان جمهوری خواه و دموکرات و در قطب دیگر سه محور شیعیان، اهل سنت و اکراد ایفای نقش می‌نموده اند. شکی نیست که تعدد جریانات دخیل در این ماجرا بر پیچیدگی‌های متنی و حاشیه ای آن افزوده است اما در همین چارچوب نباید از یاد برد که بر خلاف جریانات تاثیرگذار بر شرایط قطب دوم (عراق)، در قطب نخست (ایالات متحده) بر سر اصل موضوع یعنی لزوم امضای توافقنامه امنیتی با بغداد نوعی "همپیمانی استراتژیک" وجود دارد که هر چند در مقطع کنونی دولت بوش در پی بهره‌برداری تاکتیکی از آن برآمده اما این موضوع نمی‌تواند، اصل مورد اتفاق جریانات داخل آمریکا در این خصوص را خدشه دار نماید. بر این اساس جورج بوش که حضور مجدد دوستان جمهوری خواه خود در کاخ سفید را حداقل تا دوران اثبات ناکارآمدی اوباما (که به احتمال قوی بیش از 4 سال به طور می انجامد) تحلیل نمی کند، بهترین گزینه پیش روی خود برای ساماندهی یکی از اصلی ترین مشکلات کشورش که به طور مستقیم به موضوع اشغال عراق مربوط می‌شود را امضای توافقنامه ای امنیتی با بغداد می‌دانسته که در صورت امضای نهایی، به خوبی قابلیت ایجاد انسجام ولو در ابعاد شکلی را برای شرایط آشفته آمریکا در خاورمیانه در بر خواهد داشت. طبعا این وضعیت، شرایطی نه مطلوب که حداقل خنثی را برای انتقال تاکتیکی قدرت به دموکرات ها فراهم می کند. بر این اساس کاملا مشخص بود که تیم امنیتی - سیاسی بوش در ماه‌ها و حتی هفته‌های آخر حضورشان در پنتاگون، سازمان سیا و کاخ سفید، نوک پیکان فشارهای خود را جهت امضای سریع و البته با کمترین تغییر توافقنامه مذکور بر مقامات عراقی متمرکز خواهند ساخت. در این میان البته بدیهی بود که دولت عراق ناگزیر از امضای این توافقنامه است اما در همین چارچوب نیز حاکمان فعلی کشورعراق با علم به پیچیدگی‌های ویژه و عواقب بی پایان امضای متن مورد نظر واشنگتن در ابعاد ملی، تمام تلاش خود برای مقابله یا حتی تعدیل این توافقنامه در برابر فشار بی امان اشغالگران کشورشان به کار گرفتند. تنش های دامنه دار در فضای پارلمان این کشور، تناقضات نهفته در مواضع برخی مقامات عراقی، راهپیمایی های گسترده مردمی، مواضع مکرر مراجع تقلید و نهایتا فشارهای سنگین واشنگتن بر محور عراقی این ماجرا تنها گوشه هایی از ابعاد پیچیده آن را نمایان می سازد. به هر تقدیر همانگونه که پیش از این نیز ذکر شد، تنها شیعیان و دولت مالکی محور یگانه تعیین سیاست‌های فعلی بغداد را نه تنها در این موضوع که در بسیاری موارد دیگر تشکیل نمی‌دهند بلکه باید جناح‌های موسوم به اهل سنت و همچنین اکراد را نیز به جریان سازان طرف عراقی افزود که وابستگی‌های برخی از آن ها به کشورهای خارجی یا جریانات افراطی نیل به توافقی همه جانبه در فضای داخلی عراق را بسیار دشوار و شاید غیرممکن می‌ ساخته است. با توجه به این نکته که هر گونه توافقنامه امضا شده از سوی دولت عراق با طرف های خارجی باید برای اجرا به تصویب پارلمان این کشور می رسید، باید مواضع جریانات حاکم در پارلمان کنونی عراق را به عنوان رویکرد نمایندگان سه محور جریان ساز در این کشور، مورد بررسی قرار داد. هر چند که برخی جریانات مهم سنی در پارلمان عراق به صراحت بر مخالفت با توافقنامه امنیتی تاکید کرده و لزوم رای ندادن به آن را مورد اشاره قرار دادند اما نباید از یاد برد که برخی جریانات اهل سنت هم، همکاری مشروط با اشغالگران با هدف مهار نسبی شیعیان را لازم و حتی ضروری دانسته و در همین چارچوب با امضای مشروط توافقنامه امنیتی موافق بوده اند. همین موضع دوگانه که به نوعی برآیند تضاد بین منافع ملی و منافع حزبی گروه‌های اهل سنت عراقی است، موجبات ایجاد نوعی تضاد در مواضع این محور مهم جریان ساز در تحولات عراق را فراهم آورد. به طور قطع باید بین سه محور مورد اشاره، اکراد را تنها جریانی محسوب کرد که در مقایسه با دو جریان دیگر بدون درگیری با تضادها یا تعارضات برآمده از رویکردهای ملی یا مذهبی، بیشترین و به بیانی علنی ترین موافقت را با امضای توافقنامه مورد اشاره با امریکایی‌ها داشته است؛ کردهای عراق در مقایسه با اعراب سنی و شیعیان این کشور، اصرار کمتری برای خروج نیروهای آمریکایی از کشورشان داشته اند چرا که حضور مستقیم اهرمی خارجی در معادلات داخلی کشورشان را نه تنها وسیله‌ای مفید برای کنترل جریانات افراطی همچون القاعده و برخی گروه‌های منسوب به شیعیان دانسته بلکه آن را به عنوان ایجاد کننده نوعی توازن قوا میان سه محور مذکور نیز می‌انگارند.

۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت