توقيف به مثابه نوعي روزنامهنگاری
ميخواهم درباره «توقيف مطبوعات» بنويسم اما از يك منظر متفاوت پديده ناشناختهاي نيست، كم يا بيش از گذشته تا حال و به احتمال نزديك به يقين در آينده، همواره بوده، هست و خواهد بود. تا چه وقت؟ نميدانم اما پس از كولاك هولناك «توقيف فلهاي» مطبوعات، خط توليد اين صنعت مترقي! رونق روزافزون يافت، البته در بخشي از دستگاه قضايي و سپس با ظهور دولت نهم، در وزارت ارشاد. مهم نيست كه با تابلوي «هيات نظارت» و با استنادهاي به اصطلاح قانوني و به ظاهر موجه، مثل آب خوردن بيانيه توقيف صادر ميشود؛ مهم نيست كه حتي بدون نياز به تشكيل جلسه حضوري گاه با يك هماهنگي تلفني رأي توقيف جمعآوري ميشود، مهم اين است كه اكنون خبر توقيف يك نشريه، تعجب كسي را بر نميانگيزد! خبري شده شبيه اخبار صفحه حوادث! تصادف در يك جاده، يك سانحه هوايي، مرگ يك مامور آتشنشاني، سقوط بهمن در كوهستان! «توقيف مطبوعات» اكنون بخشهايي از زندگي حرفه روزنامهنگاري مستقل در جامعه ما شده است. انگار نوعي سرگرمي تكراري و دمدستي! اينكه «توقيف مطبوعات» آنگونه كه در اين سالها شاهد بودهايم، خواه از نوع «موقت» كه انسان را به ياد «عقد موقت 99 ساله» مياندازد، خواه از نوع «لغو امتياز»،كه شباهت عجيبي به «تير خلاص» دارد، از چه توجيه حقوقي، فرهنگي، سياسي و ايدئولوژيك برخوردار است،موضوع اين نوشته نيست. اينكه چنين رويكردي تا چه حد از منظر شعارها و آرمانهاي اوليه انقلاب اسلامي و اصول قانون اساسي قابل خدشه و ناپذيرفتني است، نياز به مجال ديگر دارد. هر چند هيچ ترديدي در آن نيست، اما به باور من، جامعه ايران و بهويژه مشتريان و خوانندگان مطبوعات مستقل و غيردولتي و البته دستاندركاران اينگونه مطبوعات، اكنون با «چهرهاي متفاوت» از «توقيف» سركار دارند: «توقيف» بهعنوان نوعي «روزنامهنگاري»! تعجب ميكنيد؟ رك و پوستكنده مطلب اين است: «وقتي نميتواني با همه حمايتهاي مادي و سياسي و غيره، روزنامه يا مجلهاي جذاب و حرفهاي و به درد بخور و مخاطبپسند تحويل بدهي، وقتي كُميت شمارگان نشريهات با همه شگردهاي توزيع رايگان در ارگانها و نهادهاي دولتي و خطوط هواپيمايي لنگ است و وقتي از كمترين اعتناي قشرهاي فرهيخته و صاحبانديشه محروم ميماني و اصولا اين جماعت حتي رغبت ورق زدن سرسري نشريهات را ندارند - چون «روزنامه» نيستي، بلكه «توپخانه»اي، سادهترين شيوه «روزنامهنگاري» را برگزين كه حذف رقيب موفق و توانا و اثرگذار است. «توقيف»اش كن! اندكي به اين پرسش بسيار ساده انديشه كنيد. «چرا معمولا نشرياتي دچار توقيف ميشوند كه از نظر جلب مخاطب - و عموما مخاطب اهل فكر و چون و چرا - در نقطه مطلوب قرار گرفتهاند؟» اگر كسي حتي يك روز تجربه «روزنامهگرداني» داشته باشد ميداند كه رسيدن به مرحله ثبات در فعاليت مطبوعات فزآيندي توانفرسا و معجزهآساست. البته نه براي مطبوعات پشتگرم به سرمايههاي حكومتي و حمايتهاي همهجانبه غيبي! براي نشريات مستقل و غيردولتي، رسيدن به آستانه «آرامش» در انتشار، يعني گذر كردن از يك مسير ناهموار «سازماندهي نيروي انساني»، «يافتن شكل و محتواي مخاطبپسند»، «پشتسر گذاشتن دوران زياندهي» و رسيدن به نقطه تعادل اقتصادي (توازن هزينهها و درآمدها) اما درست در نخستين لحظههاي ناب رسيدن به همين «آستانه آرامش انتشار» ناگهان بلاي «توقيف» از راه ميرسد و روز از نو روزي از نو! بررسي توقيف نمونههاي مورد نظر، همچون «روزنامه شرق» يا «مجله هفت» يا «دنياي تصوير» و بهويژه هفتهنامه كمنظير «شهروندامروز» اين حقيقت را آشكار ميسازد كه آنچه درباره اين نشريات رخ داده «توقيف» به مفهوم نوعي «روزنامهنگاري» بوده است. براي اينكه صداي نارساي خود را به گوش مخاطب برساني اگر نميتواني سخن جذاب بگويي، اگر حرف حساب نداري، سادهترين راه اين است كه جلوي دهان رقيب پرآوازهات را بگيري. البته اين نوع توقيف، هر چند به مثابه حذف رقيب است اما لزوما از موضع دشمني يا احساس حقارت نيست. عموما از سر ناتواني و ناگزيريست. مضمون آن، البته در دستگاه ايدئولوژيك اقدامكنندگان، رعايت «مصلحت جامعه» است. به زبان عمل اعتراف ميكند كه: «چون نميتوانم در يك فرآيند منطقي و با رعايت آداب تضارب و تقاطي افكار، از پس پاسخگويي عالمانه به فلان نشريه برآيم و انتشار مطالب آن را از منظر اعتقادات ارزشي يا ديدگاههاي سياسي خود نادرست ميدانم، پس حق دارم از موضع قيموميت بر مصلحت جامعه، جلوي انتشار آن را بگيرم. چارهاي ندارم!» «توقيف ميكنم، پس هستم» اين است كليشه تمام نماي واقعيتي كه پيشروست. به باور من، اين شيوه توقيف را فقط و فقط بايد در فهرست «گونههاي روزنامهنگاري» طبقهبندي كرد و لاغير: «زندگي در سايه مرگ ديگري»، «انتشار خود به بهاي توقيف ديگري»! كار به جايي رسيده كه اكنون ديگر منتظر انتشار نشريه جديد هم نميشوند. درد حمل 9ماهه را نيز به دل نميكشند. در آستانه انتشار نشريه جديد، توقيفش ميكنند. انگار به زبان بيزباني ميخواهند بگويند: «هر نشريهاي كه قرار باشد «شماها» منتشر كنيد، بهطور مادرزادي مستحق توقيف است»! چرا؟ «چون ما نميتوانيم با وجود شما در يك رقابت حرفهاي، موفق باشيم. كسي ما را نميخواند!» ميخواهم نتيجه بگيرم كه اصحاب مطبوعات مستقل، حقوقدانان ارجمند و فعالان عرصه آزادي بيان و حقوقبشر، بيجهت خون خود را كثيف نكنند، براي خدشهدار شدن قانون و آزادي بيان و امنيت حرفهاي روزنامهنگاران لب به شكوه و اعتراض بگشايند، نگران بستهشدن فضا و گستردهشدن عرصه سانسور نباشند كه ما تا اطلاع ثانوي با «توقيف» به مفهوم نوعي «روزنامهنگاري» مواجهيم. ميدانيد چرا؟ چون متوليان مطبوعاتي وزارت مربوطه، از صدر تا ذيل خودشان سابقه روزنامهنگاري دارند، خودشان صاحب داعيهاند و چگونه ميتوانند شاهد فجايعي از جنس ظهور و گسترش و موفقيت روزافزون نشرياتي باشند كه مصلحت ايجاب ميكند توقيف شوند؟! اما اين سكه روي ديگري هم دارد. دستاندركاران نشريات توقيفي نيز بايد بپذيرند كه زندگي در «توقيف» نيز ميتواند نوعي «روزنامهنگاري» باشد. مگر هدف اصلي از تمام اين تلاشها، حقيقتجويي و انتشار حقيقت نيست؟ «توقيف» هر روز منتشر ميشود. احمد پورنجاتي منبع:كارگزاران
دیدگاه تان را بنویسید