برنامهریزی مدون، تنها راه کنترل حاشیهنشینی
اقدام پایهای در روستاها و شهرهای کوچک به منظور جلوگیری از جابهجایی جمعیت و سپس ایجاد کمربندی مستحکم در اطراف شهرهای بزرگ، تنها راه کنترل حاشیهنشینی است. برای رفع معضل حاشیهنشینی بازگشت به مبدأ و برطرف نمودن ریشهای، از عواملی است که منجر به کوچنشینی شده است.
اقدام پایهای در روستاها و شهرهای کوچک به منظور جلوگیری از جابهجایی جمعیت و سپس ایجاد کمربندی مستحکم در اطراف شهرهای بزرگ، تنها راه کنترل حاشیهنشینی است. دکتر بهرام بیات استاد جامعه شناسی در گفتوگو با «فردا» ضمن انتقاد از نگاه غیرکارشناسی به بحث حاشیهنشینی گفت: حاشیهنشینی مفهومی سیاسی، روانشناختی، اقتصادی و اجتماعی است. دور بودن از متن و بستر اصلی جامعه که شامل اجتماعات مختلفی همچون شهر، دوستان یا خانواده میباشد و عدم دخالت در فرآیند امور و تصمیمگیریها را در مفهوم کلی حاشیهنشینی گویند. وی همچنین با بیان این مطلب که در بحث کالبدی شهر، حاشیهنشینی به فرآیندی اطلاق میشود که متن اصلی شهر ظرفیت و گنجایش پذیرش برخی افراد را نداشته باشد. افزود: این افراد شامل گروههای مختلفی میباشند. گروه اول که به ویژه در ارتباط با حاشیهنشینان تهران صدق میکند، دربرگیرنده افرادی است که به هر دلیلی اعم از گرانی، جابهجایی جمعیت و غیره توان زیست داخل شهر را ندارند. گروه دوم که جابهجایی و حاشیهنشینی جمعیت زیادی در ایران و مخصوصاً تهران را در برمیگیرد. از دهه 40 آغاز و تا امروز روند رو به رشد آن ادامه داشته است.
شامل افرادی است که امکان تغذیه و جذب در روستا و شهرهای کوچک را به دلیل عدم مکانیزه شدن کشاورزی و نبود امکانات کار ندارند. گروه سوم و نسبتاً کوچکی از حاشیهنشینان به دلیل تغییر و تحولات اقلیمی و خشکسالی، امکان زیست اجتماعی در روستاها را از دست داده و مجبور به پذیرش کوچ به شهرهای بزرگ میشوند. گروه چهارم هم به واسطه تغییر و تحولات راهسازی و شهرسازی 30،40 سال اخیر و افزایش تضاد و نابرابری شهر و روستا، همچنین تبلیغاتی شدن این نابرابریها در رسانهها مخصوصاً سیما و سینما به این نتیجه رسیدند که تفاوت دو حوزه شهر و روستا بسیار زیاد و نیاز به کوچ است. لذا از آن جا که امکان جذب این افراد، در شهرها وجود نداشته، این گروهها به تصرف یا خرید زمین، حتی بدون سند اقدام و در کمربند ایمنی شهر و حاشیهها سکنی میگزینند. دکتر بیات با تأکید بر عدم کارشناسی بودن بحث مهاجرت معکوس ادامه داد: به دلیل سابقه تاریخی ایران و جهان، این بحث مگر در موارد استثناء غیرممکن است. برای رفع معضل حاشیهنشینی تنها اقدام موثر بازگشت به مبدأ و برطرف نمودن ریشهای، از عواملی است که منجر به کوچنشینی شده است. این استاد جامعه شناسی با ذکر کشور چین
به عنوان نمونه موفق کنترل حاشیهنشینی، گفت: با وجود یک میلیارد و اندی جمعیت رو به گسترش در چین، برنامههای پایهای گسترده از قبیل؛ مکانیزه کردن کشاورزی، ایجاد تعاونیهای کوچک تولید صنایع برای زنان خانهدار و مردان بدون شغل و نهایتاً ایجاد شهرکهایی بر اساس آمایشهای فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی برای اسکان جمعیت سرریز روستاها با نقاط مشترک و همچنین ایجاد کمربندی مستحکم در اطراف شهرهای بزرگ منجر به عدم جابهجایی افراد به شهرهای بزرگ و در نتیجه کنترل حاشیهنشینی شده است. استاد بیات در پایان با ابراز نگرانی از وضعیت رو به گسترش حاشیهنشینی در تهران و همچنین ارائه برنامههای غیرکارشناسی برای حل این معضل، خواستار دقت مسئولان در تنظیم برنامههای چندساله مدون، پایهای و کارشناسی شده به منظور رفع این مساله و جلوگیری از این معضل بزرگ شد.
دیدگاه تان را بنویسید