گفتگو با سخنگویی كه ترجيح ميدهد بازی كند
شخصاً بيشتر ترجيح ميدهم بازي كنم تا تماشا. بازي خوب را از طرف هر تيمي كه باشد، تشويق ميكنم، البته نه در استاديوم بلكه از طريق تلويزيون.
فارس: سخنگوي سابق وزارت خارجه به جاي تماشاي بازي فوتبال ترجيح ميدهد خود يكي از بازيكنان ميدان باشد تا تماشاچي، اكنون هم آماده است در همه پستها بازي كند. نامش سيد محمدعلي حسيني است، 47 ساله و متولد خيابان «ايران» تهران و داراي سه فرزند. وي از سال 1385 تا 1387 به مدت دو سال پست سخنگويي وزارت خارجه را عهدهدار بود و اكنون معاون حقوقي و بينالمللي اين وزارتخانه است. حسيني كه داراي مدرك كارشناسي علوم پايه از دانشگاه بنگلور هندوستان و همچنين كارشناسي ارشد فيزيك است، سوابقي چون پژوهشگر مركز تحقيقات صنايع دفاع، كارشناس سياسي نهاد رياست جمهوري، معاون اداره امور نمايندگيهاي خارجي، كاردار سفارت جمهوري اسلامي ايران در اردن و همچنين در سوريه، معاون اداره اول خاورميانه عربي و شمال آفريقا، معاون كميته اقتصادي لبنان، دبير شوراي مشاورين وزير، كاردار سفارت جمهوري اسلامي ايران در ازبكستان، مديركل ارزيابي و نظارت و سرپرست معاونت آسيا و اقيانوسيه را در كارنامه 20 سال حضورش در اين وزارتخانه دارد. زماني كه براي انجام گفتگو به دفترش رفتم همچون گذشته با چهره خندان و محجوب حسيني مواجه شدم. به خاطر دارم در اين مدت دو سالي كه به عنوان سخنگوي وزارت خارجه فعاليت كرد، هيچگاه اخم و ترشرويي از وي نديدم. اصولاً اكثر ديپلماتها افرادي اخمو هستند ولي حسيني از اين قاعده مستثناست. زماني از نزديك با وي به گفتگو بنشيني اين حسن خلق را به عينه شاهد خواهي بود. خودش هم عنوان ميكند كه فضاي حاكم در دوران سخنگويياش با خبرنگاران كاملاً دوستانه و صميمانه بوده است. «عطايي» و «آجرلو» مسئولان دفتر حسيني نيز همچون وي هميشه با رويي باز به تماسهاي ما پاسخ ميدادند. حسيني جلساتي كه سؤالات چالشي از او به عنوان سخنگوي وزارت خارجه مطرح ميشد را جلسات جذابتري ميداند و استرس از نوع مثبت و در حد معقول را لازمه كار سخنگويي. چندين بار در پاسخ به اظهار لطف برخي از خبرنگاران كه از وي به عنوان «دكتر» نام ميبردند، ميگفت: من دكتر نيستم. «دكتر» من را بيندازيد ولي «سيد» من را نيندازيد. از حسيني پرسيدم آيا طي اين مدت زماني هم بود كه آرزو كنيد اي كاش سخنگو نبوديد؟ كه وي با قاطعيت پاسخ ميدهد: خير، هيچ وقت. البته قضاوت در خصوص عملكردش را به عهده ديگران ميگذارد. و اما گفتگوي خبرنگار سياست خارجي خبرگزاري فارس با سيد محمدعلي حسيني سخنگوي سابق وزارت خارجه درباره دو سال سخنگويياش. از وي ميپرسم كه آيا فكر ميكرديد يك زماني سخنگوي وزارت امور خارجه شويد و آيا برنامهاي در اين زمينه در دستور كار داشتيد؟ او قدري تامل ميكند و پاسخ ميدهد: خير؛ هيچگاه براي سخنگويي برنامه ريزي نكرده بودم و در ذهنم نيز هيچ وقت خطور نكرده بود كه روزي سخنگو شوم. بعد از كمي مكث ادامه ميدهد: البته گاهي اوقات برخي از دوستان چنين پيشنهادي را مطرح ميكردند، ولي من هيچ وقت آن را جدي نميگرفتم. حسيني انتخابش به عنوان سخنگوي وزارت امور خارجه را تصميم شخص وزير عنوان كرده و ميافزايد: ايشان از من خواستند تا اين مسئوليت را بپذيرم. زماني كه از آقاي متكي سؤال كردم، آيا فكر ميكنيد انتخابتان درست است، از روي لطفي كه به بنده داشتند، گفتند: بله ... و من نيز كار خود را آغاز كردم. وي با يادآوري اين نكته كه شخص و يا كشور خاصي به عنوان الگو در اين زمينه مدنظرش نبوده، ميگويد: البته يكسري معيارهايي براي من مهم بود كه تلاش كردم آنها را مدنظر قرار دهم. از جمله برقراري رابطه دوستانه و همراه با احترام با خبرنگاران. من هميشه سعي كردم كه در اين مدت به هيچ وجه به اين فضاي دوستانه خدشهاي وارد نشود. سخنگوي سابق دستگاه سياست خارجي كشورمان فضاي حاكم در دوران سخنگويياش را با خبرنگاران، دوستانه و صميمي توصيف كرده و خاطرنشان ميكند: از جمله معيارهايي كه در نظر داشتم، اين بود كه كسي كه در مقابل خبرنگاران مسئوليت و وظيفه پاسخگويي به سؤالات آنان را برعهده دارد، بايد بر اين باور باشد كه خبرنگار نيز داراي مسئوليت و وظيفه حرفهاي است و تلاش ميكند اين وظيفه را به نحو احسن انجام دهد و بايد به اين امر واقف باشد كه صحنه سخنگويي به نوعي صحنه رقابت نيز هست. خبرنگار در پي دريافت مطالب موردنظر خودش است و مسئول مورد نظر بايد از فرصت طرح سؤالات استفاده كرده، مطالبي كه اطلاع رساني آنها ضروري است، به نحو احسن به افكار عمومي، مخاطبين و خبرنگاران منتقل سازد. حسيني بر اين باور است كه كسي كه وارد عرصه سخنگويي ميشود بايد با احساس مسئوليت در مقابل سؤالات و ابهامات افكار عمومي و نقادي روزنامه نگاران خود را آماده كند. لذا طي دو سال فعاليت خود به عنوان سخنگوي وزارت امور خارجه، در همين راستا تلاش كرده و تا دستي براي پرسش بالا بود، هيچ وقت سالن سخنگويي را ترك نگفته است. واقعاً كه همين گونه بود؛ من كه خود هميشه در اين جلسات حضور داشتم گاهي اوقات از صبر و بردباري حسيني متعجب ميشدم و هميشه با خود ميگفتم كه او در قبال برخي از خبرنگاران «صبر ايوب» دارد. سخنگوي سابق وزارت خارجه درباره تعامل با رسانهها و كنار آمدن با آنها نيز با بيان اينكه مسائلي در رابطه با رسانهها وجود دارد كه تنها مختص رسانههاي داخل كشور نيست، بلكه در همه كشورها نيز مشهود است، ميگويد: مسئولين در همه كشورها با گروهي از رسانهها بهتر كنار ميآيند و تعامل دارند و برخي از رسانههاي خاص را مزاحم خود ميدانند. حسيني با يادآوري اينكه مسئوليت رسانه، اطلاع رساني به افكار عمومي است، ميافزايد: عليرغم اين مسئوليت سنگين، همگان واقفند كه برخي از رسانهها چندان به اين اصل پايبند نبوده و بعضا در پي دستيابي به اهداف و نيات جناحي خود هستند. او تاكيد دارد كه طي دو سالي كه رسالت سخنگويي دستگاه ديپلماسي كشور را بر دوش داشته، همواره دقت و ايجاز در سخن را مدنظر قرار داده و چه بسا براساس پيشبينيهاي مقدماتي، براي اعلام يك عبارت و پاسخ كوتاه، ساعتها مطالعه و كار كارشناسي قبلي انجام ميشده است. وي اضافه ميكند: البته هيچ ايرادي ندارد كه وقتي سؤالي از سخنگو پرسيده ميشود، به دليل اينكه پاسخ آن پرسش را نميداند، از خبرنگار بخواهد كه اجازه دهد موضوع را پيگيري كرده و بعداً پاسخ گويد. به باور سخنگوي سابق وزارت خارجه، توقع از سخنگو اين است كه نسبت به مسائلي كه با آن درگير است يا در حوزه وظايف آن است، مسلط باشد. بنابراين سخنگو بايد همواره آخرين تحولات سياسي بينالمللي و مسائل مهم داخلي، رويكردهاي مقامات و مسئولين عاليرتبه نظام و شرايط محيطي داخلي، منطقهاي و بينالمللي را از نزديك مورد توجه قرار داده و همچنين بازخوردهاي ناشي از سخنگويي را كنترل كند. حسيني قضاوت در خصوص عملكردش را به عهده ديگران ميگذارد و درباره برنامههايي كه طي اين مدت (دوران سخنگويي) در ذهن داشته و آنها را عملي ساخته، به بازديد از مراكز رسانهها (اعم از صدا و سيما، خبرگزاريها و روزنامهها) اشاره كرده و ميافزايد: اين گونه تعامل و بازديدها ميتواند به ايجاد تفاهم بيشتر كمك كند. سخنگوي سابق وزارت خارجه نگاه دستگاه سياست خارجي كشور به رسانهها را نگاهي ملي كه از منافع ملي سرچشمه گرفته خوانده و ميگويد: سياست خارجي در همين حوزه قابل تعريف است و نوع تعامل ما با رسانهها صرفنظر از گرايشات سياسي آنها بوده است. حسيني حضور در دانشگاههاي مختلف چه در تهران و چه در شهرستانها را از ديگر اقدامات خود در دوران سخنگويي عنوان ميكند و ميگويد: بنده تا آنجا كه فرصت اجازه ميداد در دانشگاهها حضور مييافتم و تلاشم بر اين بود كه در تمامي اين حضورها كمتر صحبت كرده و بيشتر به سؤالات و ابهامات دانشجويان پاسخ گويم و از نقطه نظرات و پيشنهادات سازنده آنها بهرهمند شوم. از حسيني پرسيدم آيا طي اين مدت زماني هم بود كه آرزو كنيد اي كاش سخنگو نبوديد؟ كه وي با قاطعيت پاسخ ميدهد: خير، هيچ وقت. سخنگوي سابق دستگاه ديپلماسي با يادآوري اينكه طي دوران تصدي سمت سخنگويي حتي در جلساتي كه موضوع هستهاي و يا سؤالات پي در پي و چالشي مطرح ميشد، هيچ وقت از هيچ خبرنگاري رنجيده خاطر نشده، خاطرنشان ميكند: اين موارد نبايد منجر به رنجش خاطر شخص سخنگو شود. سخنگو بايد اين حق را براي خبرنگار قائل باشد كه او نيز به دنبال انجام وظايف خودش است. او در توضيح بيشتر ميگويد: سخنگو ميتواند با توضيح مختصري درباره طرح سؤال تكراري و يا تكرار پاسخ قبلي، خبرنگار را به اين نتيجه برساند كه سؤال وي بيش از اين پاسخي ندارد و نيازي به اخم و پرخاش هم نيست. سخنگوي سابق وزارت امور خارجه جلساتي كه سؤالات چالشي مطرح ميشد را جلسات جذابتري ميداند. حسيني با بيان اينكه در اين مدت سؤالات غيرمنتظره به ندرت مطرح ميشد، ميافزايد: همه سؤالات احتمالي مدنظر قرار ميگرفت و در قبال آنها اتخاذ موضع ميشد. وي ادامه ميدهد: بر اساس پيش بيني سؤالات، با مسئولان ذيربط همواره رايزنيهايي را انجام ميدادم. يكي از كساني كه در مورد مسائل هستهاي با ايشان در تماس و ارتباط بودم، آقاي مهندس آقازاده معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان انرژي اتمي بود و لذا اعلام مواضع درخصوص موضوع هستهاي كاملا مستند و دقيق بود. حسيني در پاسخ به اين سؤال كه سخنگويي دولت كار دشوارتري است يا سخنگويي وزارت خارجه، ميگويد: كار سخنگويي في نفسه كار سخت و حساسي است و هر يك در جاي خودش قابل تفسير و توصيف است. هر زمان كه براي نشست هفتگي به وزارت امور خارجه ميرفتم شاهد بودم كه حسيني همچون حميدرضا آصفي (سخنگوي اسبق) با وضو جلسه را آغاز ميكرد، به همين منظور از وي پرسيدم: آيا در مدت نيم ساعتي كه به سؤالات پاسخ ميداديد، استرس هم داشتيد؟ كه وي در پاسخ، استرس از نوع مثبت و در حد معقول را لازمه كار سخنگويي برشمرده و ميگويد: زماني كه استرس نداشته باشيد، دچار بي تفاوتي ميشويد و لذا قضايا را خوب پيگيري نميكنيد. استرس به شما كمك ميكند كه موضوعات را به طور دقيق مورد پيگيري قرار دهيد. حسيني هميشه با دست نوشتههايش پشت تريبون سخنگويي قرار ميگرفت. از او سؤال كردم كه اين دست نوشتهها چه بود؟ و وي در پاسخ ميگويد: برخي از سؤالاتي بود كه به ذهنم ميرسيد و پاسخ آن را از قبل آماده كرده بودم. از سخنگوي سابق درباره شايعات مطرح شده طي دوران سخنگويياش در خصوص استعفاي وزير امور خارجه و تاثير آن بر كار سخنگويي سؤال كردم كه وي پاسخ ميدهد: يك زمان شايعه استعفا تقويت و حتي در مجلس و رسانهها نيز مطرح شد و شايعه بسيار سنگيني بود كه حتي من هم به شك افتادم كه از شخص آقاي وزير پرسيدم كه ايشان تكذيب كردند. البته اين قبيل شايعات بر كار سخنگو هيچ تاثيري نبايد داشته باشد و نداشت. از معاون حقوقي و بينالملل وزارت خارجه پرسيدم آيا مسئوليت جديد سختتر است يا دوران سخنگويي؟ وي پاسخ ميدهد: در حال حاضر گستردگي و حجم كار بيشتر است ولي استرس كمتري دارد. البته موضوع هستهاي و حقوق بشر كه دو موضوع بسيار مهم هستند، كماكان در حوزه كاري بنده قرار دارند. * خانواده كاملاً همراه حسيني در ادامه اين گفتگو از خانواده خود به عنوان «يك خانواده كاملاً همراه» ياد ميكند و ميگويد: در دوره تصدي سمت سخنگويي كه مجبور بودم وقت زيادي را در اداره و منزل صرف كار كنم، همسر و فرزندانم هيچ گاه اعتراضي نكردند و هميشه همراه من بودند. وي كه قبل از انتصابش به عنوان سخنگوي وزارت خارجه، مديركل ارزيابي و نظارت وزارت امور خارجه بود، در خصوص تفاوت آن دوران با دوران مسئوليت خود به عنوان سخنگو اظهار ميدارد: در آن دوران با بيرون از وزارت امور خارجه تماس زيادي نداشتم زيرا آن اداره كل در درون مجموعه بود، اما يك دفعه از آن فضا وارد فضايي متفاوت (يعني رسانهها و خبرنگاران) شدم. وي ادامه ميدهد: در دوران سخنگويي با همكاران كاملا تعامل داشتم و الحمدلله در نتيجه اين تعاملات، در مجموع كار قابل قبولي ارائه شد. سخنگوي سابق وزارت خارجه درباره انتصابش به سمت معاونت حقوقي و بين المللي و شايعاتي كه در زمان تغيير پست ايشان وجود داشت مبني بر اينكه او از اين تصميم گلهمند است، پاسخ ميدهد: نه من گلايهاي داشتم كه سخنگويي را رها كنم و نه كسي - چه در داخل وزارت و چه خارج از آن - به دنبال كنار گذاشتن من بود. به دليل حساسيت حوزه حقوقي و بينالملل، بنده شخصاً عنوان كردم كه حوزه سخنگويي با يك معاونت سياسي قابل تجميع نيست. آقاي متكي هيچگاه به من نگفتند كه از سمت سخنگويي كنار بروم. من خودم از ايشان خواستم كه تنها در يك پست - معاونت حقوقي و بين المللي - به كار خود ادامه دهم. * بيشتر ترجيح ميدهم بازي كنم تا تماشا براي حسن ختام و به مزاح از حسيني پرسيدم: آقاي آصفي «استقلالي تير» بود و طرفدار رنگ آبي، شما چه رنگي هستيد؟ با لبخند جواب ميدهد: نه، من از رنگ خاصي كه بيانگر «تير بودن» است، طرفداري نميكنم، البته شخصاً بيشتر ترجيح ميدهم بازي كنم تا تماشا. بازي خوب را از طرف هر تيمي كه باشد، تشويق ميكنم، البته نه در استاديوم بلكه از طريق تلويزيون. پرسيدم: بازي شما چطور است؟ ميخندد و ميگويد: آنها كه ديدهاند ميگويند خوب است. من بدون اينكه موضوع را رها كنم، ميپرسم در كدام پست بازي كردهايد؟ و او ميگويد: زماني كه بازي ميكردم در همه پستها بازي ميكردم حتي گاهي اوقات درون دروازه هم ميايستادم. وي با خنده ادامه ميدهد حالا هم آمادگي دارم در همه پستها بازي كنم.
دیدگاه تان را بنویسید