دریغ از یک لالایی کودکانه محلی!
ما آن شبکه استانی را که بیشتر به مسائل ملی میپردازد شبکه استانی موفقی نمیدانیم، چون از مدار وظیفه اصلی خودش خارج شده است. وظیفه اصلی شبکه استانی پرداختن به سنن، زبان، گویش و مسائل قومی همان استان است.
«ما آن شبکه استانی را که بیشتر به مسائل ملی میپردازد شبکه استانی موفقی نمیدانیم، چون از مدار وظیفه اصلی خودش خارج شده است. وظیفه اصلی شبکه استانی پرداختن به سنن، زبان، گویش و مسائل قومی همان استان است.» این بخشی از مصاحبه مهندس ضرغامی رئیس سازمان صدا و سیما در تاریخ هفتم تیر 1381 با شبکه یک سیما است. اما با گذشت چندین سال و افزایش شبکههای استانی به نحوی که در حال حاضر همه استانهای کشور شبکه مخصوص به خود را دارند، آیا این دغدغه رئیس سازمان صدا و سیما متحقق شده است؟ آیا شبکههای استانی توانسته مخاطبان بومی خود را مجاب نماید که در کنار شبکههای سراسری نیمنگاهی هم به برنامههای شبکه محلی خود داشته باشند؟ آیا در طول این چند سال که شبکههای استانی راهاندازی شده است، فرهنگ، سنن و آئینها و به ویژه گویشهای محلی در همان جغرافیای محلی توسعه یافته است؟ پاسخ به این سوالات قاعدتاً نیاز به بررسی دقیق و نظرخواهی از مخاطبان این شبکهها در استانهای مختلف دارد. با این حال نگاه به برخی مقالهها و اظهارات کارشناسان در رسانهها و حتی وبلاگها و سایتهای محلی به این امر رهنمون میسازد که انتظارها برآورده نشده و شبکههای استانی در ایفای نقش خود موفق نبودهاند. هر چند مدیران و مسئولان این مراکز از رشد کمی برنامههای خود آمار و ارقام مختلف و دهن پر کن ارائه دهند، اما آنچه مشهود است اینکه این شبکهها از جذب مخاطبان محلی عاجز ماندهاند. در اثبات این ادعا میتوان به این مورد اشاره کرد که خبرنگار سایت«فردا»، برای اظهارنظر با آنها تماس گرفته شد، تأکید داشتند که برنامههای استانی را دنبال نمیکنند لذا نمیتوانند ارزیابی درستی از کیفیت آنها داشته باشند! پر واضح است که مخاطبان برنامههای صدا و سیما طیفهای مختلفی را شامل میشوند که براساس دیدگاهها و انتظارات خود ارزیابی مثبت یا انتقادی نسبت به این برنامهها دارند. سایت اینترنتی نشریه فرهنگی اجتماعی "لر" در مطلبی با عنوان «شبکه افلاک در تهران مدیریت میشود» به برنامههای شبکه استانی لرستان اشاره کرده و مدعی شده که این شبکه به دست کسانی اداره میشود که شناخت و تعلق بسیار کمتری نسبت به فرهنگ بومی استان دارند. ابراهیم خدایی، نویسنده این گزارش با اشاره به عملکرد شبکههای استانی در 10 سال گذشته نوشته است: تنها تفاوتی که شبکههای استانی با شبکههای سراسری دارند، کمتر بودن کیفیت برنامهها و تقلید از شبکههای غولپیکر سراسری بوده است. وی به عنوان نمونه به بخش خبری ساعت 11 شبکه افلاک اشاره میکند که با کیفیتی نازلتر و شطرنجی کردن آرم شبکههای سراسری عملاً بازپخش همان اخبار است. خدایی در ادامه مینویسد: اگر قرار است در برنامههای ویژه کودک شبکه افلاک از کسانی برای مجریگری و ارتباط با کودکان استان استفاده شود که کمترین شباهت قیافهای، لهجهای و رفتاری با عموم مردم لرستان دارند و با تمام وجود از شبکههای سرتاسری تقلید ناشیانه میکنند و حسرت شنیدن یک لالایی مادرانه لری را به دل کودکان لر بگذارند، پس لطفاً اجازه بدهید کودکان ما با همان «عمو پورنگ» حال کنند که گاه از کلاه نمدی و لهجه لری ثلاث استفادههای پرانتقاد و موهن میکند! ادامه سخنان این هموطن لرستانی را میتوان از زبان یک هموطن دیگر در خطه سرسبز مازندران شنید. خانم معاش ثانی ساکن ساری هم از سطح نازل برنامههای شبکه استانی مازندران "طبرستان" انتقاد میکند و میگوید: برنامهها نسبت به دو سه سال پیش بهتر شده اما هنوز رضایتبخش نیست. کمیت و تعداد برنامه افزایش یافته اما کیفیت چه به لحاظ فنی و چه به لحاظ محتوا تغییری نیافته است. این کارشناس ارشد علوم سیاسی میگوید: از گویش محلی در برنامههای شبکه طبرستان استفاده میشود اما بیشتر در برنامههای سرگرمی و تفریحی نه در برنامههای رسمیتر و کارشناسی. وی به برنامهای که همین اواخر دیده اشاره میکند و میگوید: این برنامه توسط دو مجری اجرا میشد که یکی به گویش محلی صحبت میکرد و یکی با زبان فارسی. بیچاره میهمان برنامه که نمیدانست با چه زبانی صحبت کند! برنامههای مخصوص کودکان این شبکه هم به گفته خانم معاش ثانی کپیبرداری از شبکههای سراسری و به خصوص برنامه "خاله شادونه" است. هر چند خاله برنامه کودک شبکه طبرستان لباس محلی میپوشد، اما کم پیش میآید که به گویش محلی صحبت کند مگر بخواهد ضربالمثلی را به کودکان استان مازندران یادآوری کند! "مراد مسافری قمی" یکی دیگر از اهالی مازندران که در شهرستان بابل زندگی میکند، هم به گویش مختلط فارسی و محلی برنامههای این شبکه اشاره میکند اما در مجموع راضی به نظر میرسد. او از اینکه دوربینهای سیمای مرکز استان به نقاط مختلف استان به ویژه روستاها سر میزنند و برخی مسابقات محلی را پوشش میدهند نسبتاً راضی است. اما او هم پنهان نمیکند که خیلی برنامههای شبکه استانی را نگاه نمیکند. وضعیت شبکه استانی آذربایجان غربی هم به نظر میرسد خیلی تفاوتی با سایر استانها نداشته باشد. این استان البته دو مرکز یکی برای آذریهای ساکن استان و دیگری (مرکز مهاباد) برای هموطنان کرد دارد که بیشتر در جنوب استان زندگی میکنند. شبکه استانی آذربایجان غربی همانند سایر مراکزی که در نزدیکی مرزها فعالیت میکنند، علاوه بر شبکههای سراسری رقیب دیگری به نام شبکههای خارجی هممرز دارند که دشواری و حساسیت کار آنها را دوچندان میکند. "س ـ ف" ساکن بوکان از جمله هموطنانی است که وقتی از او میپرسم شبکه استانی شما برنامه کودک دارد یا نه؟ گوشی را نگه میدارد و از فرزندان به زبان کردی میپرسد. این هموطن کرد که ترجیح داد نامش برده نشود، میگوید: شبکه استانی آذربایجان غربی به زبان ترکی برنامه پخش میکند اما فرزندان من که کرد هستند نمیتوانند استفاده کنند. از طرفی برنامههای مرکز مهاباد هم که 55 کیلومتر با اینجا فاصله دارد پوشش داده نمیشود و قابل استفاده نیست. او که خود دبیر است میگوید سطح پائین برنامههای استانی باعث شده که تعداد کمی از مردم از این برنامهها استفاده کنند و بیشتر برنامههای شبکههای خارجی که در اینجا قابل دسترسی هستند را نگاه کنند. از او میپرسم آیا این شبکهها به مسائل و مشکلات روزمره مردم استان میپردازند؟ میگوید: من ندیدهام به مشکلات و سوالات و مسائل روز و جاری مردم توجه زیادی شود. برنامهها خیلی تولیدی نیست و برخی همان برنامههای شبکههای سراسری دوبله میشود و از این شبکه پخش میشود. شبکه استانی بوشهر هم در جذب مخاطب موفق عمل نکرده است. آقای "م "که خود از کارمندان این مرکز است، می گوید مردم اینجا بیشتر شبکه های عربی خارجی را می بینند. وی می گوید: حدود 20 درصد برنامه های شبکه بوشهر تولیدی است و 80 درصد بقیه هم تامینی است. برنامه های تامینی هم شامل بازپخش سریال ها و مستند هایی است که از شبکه های سراسری پخش شده است. در استان بوشهر سه گویش، عربی، فارسی و نزدیک به لری وجود دارد. مردم شمال و مرکزاستان با گویشی نزدیک به لری صحبت می کنند و شهر های جنوبی مثل دیر و کنگان گویش عربی دارند. شهرستان جم هم گویش سلیس فارسی دارد. با این حال در شبکه استانی بوشهر تنها در یک برنامه شبانه به نام " شو نشینی" گویندگان ملزم به رعایت گویش بومی و محلی هستند و در سایر برنامه های این شبکه گویش های محلی جایگاهی ندارد. عمق فاجعه آنجاست که مجری برنامه کودکان جنوبی در استان بوشهر، تهرانی است، به زبان فارسی صحبت می کند و در پوشش خود هم از لباس های محلی استفاده نمی کند. البته در جشنواره تولیدات مراکز استان که در استان فارس برگزار شد، گروه کودک استان بوشهر مقام اول را کسب کرده است، اما این مقام چه سودی برای بوشهری ها دارد که کودکانشان در سیمای استانی هم از دیدن لباس های محلی و شنیدن گویش بومی محروم اند و چه بسا چند صباحی دیگر نشانی از فرهنگ و آئین های محلی باقی نماند. «شبکه تهران به رغم آنکه برای ساخت سریال های مناسبتی بودجه به میزان شبکه های سراسری می گیرد، اما کیفیت سریال ها هم طراز سریال های شبکه های سراسری نیست.» این هم بخشی از توصیف شبکه تهران، توسط یک خبرنگار حوزه رسانه در یک خبرگزار داخلی است. آرزو فیروزفر معتقد است برنامه های شبکه تهران در حال حاضر دچار افت مشهودی به لحاظ کیفیت شده است. فیروز فر می گوید: شبکه تهران توجهی به گویش و آداب و رسوم تهرانی ندارد. مدیران مدعی اند که چون تهرانی اصیل خیلی کم وجود دارد لذا خیلی هم ضرورت ندارد که به مسائل خاص تهران به لحاظ فرهنگی بپردازیم. در حالی که به هر حال شبکه تهران یک شبکه استانی است و باید با شبکه های سراسری تفاوت داشته باشد. این خبرنگار حوزه رسانه ها می گوید: در حال حاضر هیچ تمایز محسوسی بین شبکه تهران و شبکه های سراسری دیده نمی شود. این درست نیست. چون به هر حال حفظ آئیین ها و برخی رسوم و حتی گویشهای تهرانی هم از اهمیت خاصی برخوردار است. با این حال وی برخی برنامه ها مثل"در شهر و در استان و تهران 20 " را نقاط قوت شبکه تهران می داند که به مسائل و مشکلات استان می پردازد. هر چند گزارش پیش رو توصیفی کاملا صحیح و مانع و جامع از وضعیت شبکه های استانی نیست، امیدوار است که حداقل تلنگری باشد برای مسئولان امر که فاصله وضعیت موجود با وضعیت مطلوب را ببینند. امید می رود معاونت استانهای صداو سیما به جای پاسخ واکنشی و ردیف کردن آمار و ارقام مختلف مبنی بر افزایش برنامه ها و تولیدات درشبکه های استانی، خود نیز اقدام به برسی و نظرسنجی در سطح استانها نماید تا میزان استقبال مردم از این شبکه های استانی مشخص شود.
دیدگاه تان را بنویسید