نقدی بر نحوه انتقاد به مناسک عزاداري مردم

کد خبر: 71814

ابتكار: در فضاي اجتماعي و فرهنگي ايران فرا رسيدن ماه محرم مصادف است با مناسکي شدن گسترده فضاهاي عمومي مناسک عزاداري محرم به عنوان رکن مهمي از زندگي مردم شيعه است مناسکي شدن جامعه از طريق نمادهاي مادي از جمله علم و کتل ها قابل مشاهده است و امروزه عزاداري محرم مرکزي ترين مناسک در دينداري عامه مردم است گفتمان کربلا به عنوان محتواي مناسک محرم نفوذ عميقي در زندگي مردم دارد. براي مردم عادي، مناسک عزاداري يکي از ارکان اصلي دينداري محسوب مي شود ولي مناسک عزاداري براي نخبگان به عنوان يکي از مناسک حاشيه اي دين محسوب مي شود. به تعبير ديگر مناسک عزاداري براي توده مردم بخش اصلي حيات ديني آنها را شکل مي دهد به همين دليل هم تمام تلاش هاي نخبگان ديني و سياسي براي دخالت و نظارت بر اين مناسک بي فايده بوده چرا که اين مناسک آميختگي شديدي با «وجدان جمعي» آنها داشته است. بيشترين ميزان نمادهاي مقدس در فرهنگ مردم، ناشي از گفتمان کربلا هست. گفتمان کربلا در ساده ترين و در عين حال گسترده ترين وجه ممکن تقدس را به درون زندگي سرشار از فشار و ناکامي مردم تزريق مي کند به همان ميزان که مناسک عزاداري در لايه هاي ذهني مردم جريان دارد همواره دغدغه نخبگان از منظر آسيب شناسي بوده است. علما» و نخبگان که خود پيشرو در عزاداري هستند با بخشي از آنچه که محتواي مناسک عزاداري را تشکيل مي دهد و تحت عنوان «قمه زني» مشکل داشته اند و در مواردي اين مخالفت به صدور فتوا منجر شده است و «قمه زني» که در وجه عاميانه آن نشان دلدادگي است ولي در نگاه نخبگي اقدامي غيرمعقول تعريف مي شود و در وجه حکومتي آن موجب وهن به فرهنگ شيعه مي باشد چرا که دنيا با مشاهده صحنه «قمه زني» آن را نشان عقب ماندگي و ناقض حقوق انساني مي شمرد سبک هاي جديد مدا حي بر نقد علما و بر برآشفتگي دينداران سنتي افزوده است آنچه که اين روزها با عنوان هيات هاي پاپ شناخته مي شود از اين قبيل است رواج تصاوير امام حسين و ساير شهداي کربلا که چند سالي است به شدت رواج يافته بر گلايه و انتقاد علما و نخبگان جامعه افزوده است و موجب دخالت و برخورد نيروي انتظامي در جمع کردن تصاوير گرديده است. يکي از نکات مشترک نقدي هاي عزاداري مردم، غفلت از زمينه اجتماعي و تاريخي سنت هاي عزاداري و دلالت هاي فرهنگي، سياسي و اجتماعي آن در زندگي مردم مي باشد. دليل اصلي غفلت از ابعاد اجتماعي و فرهنگي و سياسي مناسک عزاداري در زندگي مردم، منطق گفتماني نخبگان است که همه آنها با رويکردي کلامي با موضوع نقد عزاداري ها و آسيب شناسي آن مواجه مي شوند در اين منطق موضوع بحث بر سر اصالت و برتري يک روايت گفتماني از حادثه کربلا و عزاداري هاست به عبارت ديگر ادعاي انحصار حقيقت که در نخبه هاي ديندار مبتني بر روايتي دين مدارانه از واقعه عاشورا و در نخبه هاي سکولار مبتني بر حقيقت عقل مدرن و تمايز و تقابل آن با امور سنتي و مذهبي است، سبب مي شود که نخبه ها از ساير ابعاد عزاداري ها براي مردم غفلت کنند و مهم تر از همه به چرايي شکل گيري اين سنت ها در مردم و دلايل و پيامدهاي آن براي مردم و کوتاهي خود نخبگان در وظايف شان در قبال مردم توجهي نکنند به هر حال محرم و مناسک عزاداري مهم ترين سهم مردم از دين مي باشد که به اين سادگي هم آن را به دست هر کس نمي سپارند هر چند وظيفه نخبگان در حيات مردم نوعي غنا و عمق بخشيدن به وجوه مختلف زندگي آنهاست. اما تيزي نقد وتمرکز انتقادات و هجوم آن به مردم در محرم که نقطه اوج احساسات عاطفي آنها مي باشد نه تنها تاثيرگذار نمي باشد که موجب فاصله گرفتن مردم از نخبگان مي باشد. اگر بناست آسيب شناسي صورت پذيرد ابتدا مي بايست از نقش نخبگان در باور مردم شروع کرد و انتقاد به توده مردم واردنيست مردم با اين باورها زندگي مي کنند و دست آوردهاي بسياري داشته و دارند آنکس که بايست نقد شود خود نخبگان مي باشند که چرا به وظيفه خود در قبال فرهنگ مذهبي مردم عمل نکرده اند و پژوهش کافي در باب مناسک عزاداري انجام نداده اند و .... بي رحمي در انتقاد به مردم در خصوص باورهاي مذهبي آنها موجب تشديد فاصله نخبگان و مردم خواهد شد. محمدعلي وكيلي

۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت