مطهری: دولت ايده‌‏آل نداشتيم

کد خبر: 74879

در دوره سازندگي بيشتر به توسعه توجه شد و در دوره اصلاحات بيشتري توجه به مساله آزادي بود. در دوره فعلي نيز به مساله عدالت، بيش از همه توجه مي‌‏شود. البته در همه اين دوره‌‏ها، دولت‌‏ها يک بعدي و تک ساحتي شدند .

مطهری: دولت ايده‌‏آل نداشتيم

ایلنا: فرزند شهيد مطهري، منافقين، جنگ، اصلاح‌‏طلبان ساختارشکن، را از جمله مهمترين بحران‌‏ها و چالش‌‏هايي مي‌‏داند که در طول سي سال گذشته، بروز و ظهور يافته‌‏اند. اما اعتماد مردم به نظام و ايمان و عقيده آن‌‏ها به اسلام و اصل ولايت‌‏فقيه منجر به دفع اين بحران‌‏ها شده است. علي مطهري در آستانه چهارمين دهه از پيروزي انقلاب داشت، بر لزوم تقويت ارتباط ايران با کشورهاي اسلامي در اين دهه، تاکيد کرد و افزود: بايد به فکر ايجاد اتحاد جماهير اسلامي، ايجاد ارتش مشترک اسلامي و به عبارتي ناتوي اسلامي باشيم تا جهان اسلام تا اين حد در مقابل اسرائيل و آمريکا خوار نباشد. وي در بررسي عملکرد دولت‌‏هاي نه گانه پس از انقلاب و انطباق آنها با اهداف انقلاب و آرمان‌‏هاي امام، گفت: در همه اين دوره‌‏ها، دولت‌‏ها يک بعدي و تک ساحتي شدند و از ساير ارزش‌‏ها بازماندند و هيچ کدام نتوانستند ارزش‌‏ها را به طور هماهنگ پيش ببرند. از اين رو نمي‌‏توان گفت که آن‌‏ها دولت‌‏هاي ايده‌‏آلي بوده‌‏اند. فرزند شهيد مطهري هم عرض با تقسيم بندي دوران‌‏هاي پس از انقلاب به دوران "جنگ تحميلي"، "سازندگي"، "اصلاحات" و "عدالت محور" و... تقسيم بندي ديگري هم براي سال‌‏هاي بعد از انقلاب در نظر دارد وي اين دوران را به "دوره قبل از شهادت استاد مطهري" و دوره "پس از شهادت ايشان"تقسيم مي‌كند. وي اين تقسيم بندي را بر اساس نقش تاثير گذار شهيد مطهري در انقلاب ارائه مي‌‏دهد و مي‌‏گويد: ايشان بعد از امام خميني (ره) دومين نقش را در پيروزي انقلاب داشتند. مطمئنا اگر ايشان به شهادت نمي‌‏رسيدند بسياري از حوادث انقلاب به شکل ديگري رقم مي‌‏خورد. اين نماينده تهران در واکنش به تئوري اين‌‏که «انقلاب فرزندان خود را مي‌خورد»، مي‌گويد: اين يک اصل کلي نيست. اگر رهبران يک انقلاب از رخنه افراد فرصت‌‏طلب جلوگيري کنند، اين اصل مصداق پيدا نمي‌‏کند. اما اگر غفلت نمايند، اين اصل تحقق پيدا مي‌‏کند.گاهي مخالفان يک حرکت اجتماعي يا فکري، نقاب و ماسک آن حرکت را، به چهره مي‌‏زنند و پست‌‏هاي حساس را در اختيار مي‌‏گيرند و انقلابيون واقعي را به حاشيه مي‌‏رانند. وظيفه رهبران آن حرکت، آن است که از اين امر جلوگيري کنند. در انقلاب ما تا حد کمي اين امر تحقق يافته و افرادي که جسورتر و زرنگ‌‏ترند گاهي حق افراد اصلح را ضايع کرده‌‏اند. مشروح گفت‌‏وگو با وي را در ادامه مي‌‏خوانيد: *به نظر شما بزرگترين هدف امام خميني(ره) در رهبري انقلاب اسلامي چه بود؟ مردم با چه نگرشي و انگيزه‌‏اي از ايشان حمايت کردند؟ بزرگترين هدف امام خميني(ره) مبارزه با استبداد داخلي، استعمار خارجي و ايجاد حکومت اسلامي بود. مردم به عنوان انجام تکليف شرعي و به انگيزه نجات اسلام، از ايشان حمايت کردند. عواملي مانند محروميت مادي و فقدان آزادي در حرکت مردم موثر بوده است. اما تاثير اساسي و خيزش عمومي زماني آغاز شد که مردم احساس کردند رژيم شاه با ترويج فساد و فحشا و با تبديل تاريخ اسلامي به تاريخ شاهنشاهي، قصد نابودي اسلام را دارد و مي‌‏خواهد کشور را به ايران قبل از اسلام بازگرداند. اين‌‏جا بود که نداي امام خميني را به عنوان مرجع تقليد و رهبر خود، صدايي آشنا احساس کردند و به سرعت به آن پاسخ مثبت دادند. * موثرترين اقشار کشور در پيروزي انقلاب (اعم از دانشگاهيان، روحانيان، نخبگان و روشنفکران، زنان و ...) چه گروه‌‏هايي بودند؟ سهم اين اقشار در پيروزي انقلاب چه بود؟ موثرترين اقشار، توده مردم بودند. البته نقش روحانيت آگاه در بسيج آن‌‏ها، نقشي اساسي بود. ناگفته نماند که پيوستن قشر تحصيلکرده به انقلاب اسلامي نيز، به انقلاب سرعت بخشيد. اين امر نتيجه تلاش چندين ساله افرادي مانند استاد مطهري و مهندس بازرگان بود. به نظر من يکي از نقص‌‏هاي قيام 15 خرداد اين بود که قشر تحصيلکرده در آن شرکت نداشت. اين نقص را استاد مطهري به خوبي متوجه شد و تلاش زيادي براي رفع آن انجام داد. ايشان مي‌‏گفتند: فرضا اگر قيام 15 خرداد به پيروزي مي‌رسيد، ما کادر لازم براي اداره کشور را در اختيار نداشتيم. *تشکل‌‏هاي سياسي فعال پيش از انقلاب، اعم از نهضت آزادي و ملي و مذهبي‌‏ها، جامعه روحانيت، سازمان مجاهدين و... چه نقشي در پيروزي انقلاب داشتند؟ کدام يک از اين گروه‌‏ها نقش بيشتري در تهييج مردم از يکسو و هماهنگي ميان مردم و رهبر انقلاب از سوي ديگر را داشتند؟ نهضت آزادي تا مرحله پيروزي انقلاب نقش خوبي داشت. اگر چه اين تشکل معتقد به برکناري شاه نبود و مي‌‏گفت که شاه بايد سلطنت کند نه حکومت. به عبارت ديگر نهضت آزادي، برکناري شاه را امکان‌‏پذير نمي‌‏دانست. ولي بعد از پيروزي انقلاب و در دست گرفتن دولت موقت، نهضت آزادي همراهي لازم را با امام نداشت. جامعه روحانيت مبارز نقش اساسي در پيروزي انقلاب اسلامي داشت و بازوي امام خميني(ره) به شمار مي‌‏رفت. سازمان مجاهدين خلق و به طريق اولي، حزب توده به خاطر پذيرفتن مارکسيسم به عنوان الم مبارزه، اگر چه در ظاهر ممکن است، شوري به نهضت انقلاب داده باشند؛ ولي در واقع نقش منفي و بازدارنده‌‏اي در اين انقلاب داشتند. زيرا مردم تصور مي‌‏کردند که بناست افکار مارکيسيستي با حضور آن‌‏ها بر کشور حاکم شود؛ از اين‌‏رو قدم‌‏هاي مردم به جاي آن‌‏که تقويت شود سست مي‌‏شد. *اين گروه‌‏ها پس از انقلاب چگونه به همکاري خود با انقلاب ادامه دادند؟ نسبت حضور آنها در دولت‌‏ها و مجالس مختلف متناسب با نقش آنان در پيروزي انقلاب بود يا نه؟ روشن است که مجاهدين خلق و توده‌‏اي‌‏ها همان طور که انتظار مي‌‏رفت، به انقلاب خيانت کردند. نهضت آزادي، نشيب و فرازهايي داشت و در مجموع قابل جذب است. اما درباره نسبت حضور آنها در دولت‌‏ها و مجالس بايد عرض کنم که چون در انقلاب ما، نقش اول را مردم داشتند، اساسا صحبت از سهم‌‏خواهي و سهميه‌‏بندي غنايم انقلاب براي افراد و گروه‌‏ها از ابتداي پيروزي انقلاب معني نداشت. *برخي بر مبني تئوري‌‏اي که معتقد است، "انقلاب، فرزندان خود را مي‌‏خورد"، قائل به حذف تدريجي برخي حاميان انقلاب‌‏ها در اعصار مختلف پس از آن هستند. به نظر شما آيا انقلاب اسلامي ايران نيز مشمول اين قاعده بوده است؟ اين‌‏که «انقلاب فرزندخور است»، يک اصل کلي نيست. اگر رهبران يک انقلاب از رخنه افراد فرصت‌‏طلب جلوگيري کنند، اين اصل مصداق پيدا نمي‌‏کند. اما اگر غفلت نمايند، اين اصل تحقق پيدا مي‌‏کند. گاهي مخالفان يک حرکت اجتماعي يا فکري، نقاب و ماسک آن حرکت را، به چهره مي‌‏زنند و پست‌‏هاي حساس را در اختيار مي‌‏گيرند و انقلابيون واقعي را به حاشيه مي‌‏رانند. وظيفه رهبران آن حرکت، آن است که از اين امر جلوگيري کنند. در انقلاب ما تا حد کمي اين امر تحقق يافته و افرادي که جسورتر و زرنگ‌‏ترند گاهي حق افراد اصلح را ضايع کرده‌‏اند. *اساسا از منظر جامعه‌‏شناسي سياسي، وجوه تشابه و افتراق انقلاب ايران با ديگر انقلاب‌‏هاي قرن اخير در دنيا در چه چيزهايي بوده است؟ چه مواردي منجر به ممتاز بودن انقلاب اسلامي ايران شده است؟ وجه تشابه انقلاب اسلامي ما با انقلاب کبير فرانسه در اين بود که هر دو بر مساله آزادي و حقوق مردم تاکيد داشتند. اما وجه افتراق آن‌‏ها، اين است که اولا اهداف انقلاب ما منحصر به آزادي و احترام حقوق مردم نبوده و ثانيا آزادي و حقوق مردم را در قالب مفاهيم اسلامي مطرح کرده است. همين‌‏طور وجه تشابه انقلاب ما با انقلاب اکتبر روسيه در اين بود که هر دو بر عدالت اجتماعي تاکيد داشته‌‏اند ولي اولا اهداف انقلاب ما منحصر به عدالت نبود و ثانيا عدالت را در غالب اسلامي آن ديده است نه به شکل سوسياليستي. با توجه به جامعيت انقلاب ما و خاستگاه و اهداف آن، اين انقلاب فقط قابل تشبيه به انقلاب صدر اسلام است. * از ابتداي انقلاب امام خميني (ره)، بحث "صدور انقلاب" را مطرح کردند. به نظر شما منظور و خواسته ايشان از صدور انقلاب ايران به سراسر جهان چه بود؟ مقصود امام از صدور انقلاب، رساندن پيام اسلام به جهان بود. اين يک اصل اسلامي است. زيرا اسلام داعيه جهاني دارد و هيچ مرز جغرافيايي و نژادي و زباني نمي‌‏شناسد. اسلام براي بشريت آمده است و اين پيام بايد به همه انسان‌‏ها ابلاغ شود و چون در ذات خود زيبا و منطقي است. اگر همان‌‏گونه که هست، ابلاغ شود مردم به سائقه فطرت زيبايي‌‏دوستي خود، به آن جذب خواهند شد دولت نهم نيز اين مساله را خوب مطرح کرده است. * برخي سه دهه گذشته از تارخ کشور را به دوران‌‏هايي نظير "سازندگي، اصلاحات و.." و يا "دوران‌‏هاي پيش و پس از رحلت امام خميني (ره)" تقسيم مي‌‏کنند. شما دوران‌‏هاي مختلف تاريخ 30 ساله انقلاب اسلامي ايران را به چه دوران‌‏هايي تقسيم‌‏بندي مي‌‏کنيد. مهمترين ويژگي‌‏هاي هر يک از اين دوران‌‏ها چيست؟ همين تقسيم‌‏بندي دوره جنگ، دوره سازندگي، دوره اصلاحات و دوره عدالت‌‏خواهي تقسيم‌‏بندي خوبي است. طبيعي است که در دوره جنگ، همه توجهات به جنگ بود. در دوره سازندگي بيشتر به توسعه توجه شد و در دوره اصلاحات بيشتري توجه به مساله آزادي بود. در دوره فعلي نيز به مساله عدالت، بيش از همه توجه مي‌‏شود. البته در همه اين دوره‌‏ها، دولت‌‏ها يک بعدي و تک ساحتي شدند و از ساير ارزش‌‏ها بازماندند و هيچ کدام نتوانستند ارزش‌‏ها را به طور هماهنگ پيش ببرند. البته من دوره انقلاب را به گونه‌‏ ديگري نيز تقسيم‌‏بندي مي‌‏کنم. و آن دوره قبل از شهادت استاد مطهري و دوره پس از شهادت ايشان. چون معتقدم ايشان تاثير اساسي در انقلاب داشتند و بعد از امام خميني (ره) دومين نقش را در پيروزي انقلاب داشتند. مطمئنا اگر ايشان به شهادت نمي‌‏رسيدند بسياري از حوادث انقلاب به شکل ديگري رقم مي‌‏خورد. *از ابتداي انقلاب تا کنون، شاهد حضور 9 دولت در نظام جمهوري اسلامي ايران بوده و هستيم. به نظر شما کدام يک از اين دولت‌‏ها بر اساس اهداف انقلاب عمل کرده و نزديکي بيشتري با انديشه‌‏هاي امام خميني (ره) داشته است؟ اين سوال ارزيابي مفصلي را مي‌‏طلبد. اجمالا همان طور که عرض کردم، اين دولت‌‏ها يک بعدي بوده و جامع نبودند. در نتيجه نمي‌‏توان گفت که آن‌‏ها دولت‌‏هاي ايده‌‏آلي بوده‌‏اند. البته در يک سطح هم نيستند بايد در تک تک اهداف انقلاب،مانند عدالت، آزادي، استقلال سياسي، اقتصادي، فرهنگي، اخلاق و معنويت به بررسي وضعيت اين دولت‌‏ها پرداخت. *هر انقلابي دوران درخششي دارد. به نظر شما انقلاب اسلامي ايران طي سال‌‏هاي گذشته تا چه ميزان به دوران درخشش خود نزديک شده است؟ چگونه مي‌‏توان در نقطه تمرکز درخشش انقلاب ماند؟ به نظر من از نظر تاثير خارجي، اکنون انقلاب ما در دوران درخشش خود به سر مي‌‏برد. تاثيري که انقلاب ما بر مسايل جهاني و منطقه‌‏اي دارد، بر کسي پوشيده نيست. ايران بر مسايل خاورميانه، جهان اسلام، منطقه قفقاز و آمريکاي لاتين تاثير اساسي دارد و مي‌‏توان گفت که ايران تنها کشور در جهان است که از نظر سياسي و اقتصادي و فرهنگي، خودش براي خود تصميم مي‌‏گيرد و استقلال به معني واقعي کلمه را داراست. *برخي صاحبنظران سياسي به بروز آفت‌‏هايي در برابر انقلاب‌‏ها اشاره دارند. به نظر شما بزرگترين آفت‌‏هايي که ممکن است انقلاب ما را تهديد کند، چيست؟ چگونه مي‌‏توان از ميانه اين آفات، جان سالم به در برد و همچنان انقلاب اسلامي را شاداب و سالم نگه داشت؟ چون انقلاب ما يک انقلاب مذهبي است، بزرگترين آفت آن، کم شدن خلوص نيت‌‏هاست. در يک انقلاب غيرمذهبي که از ابتدا ادعاي خدا و پيغمبر و اخلاص نداشته است، کم شدن معنويت و خلوص نيت‌‏ها، آسيب جدي به آن نمي‌‏زند. ولي انقلاب مذهبي در مقابل اين آفت که مهمترين مظهر آن قدرت‌‏پرستي و انحصارطلبي است، کم دوام است. استاد مطهري آفات ديگري نيز براي نهضت اسلامي برشمردند. مانند نفوذ انديشه‌‏هاي بيگانه، تجددگرايي افراطي و رخنه فرصت‌‏طلبان. انقلاب ما با اين آفات نيز مواجه است. اگر اسلام را معيار و مقياس قرار دهيم، از اين آفات مصون خواهيم ماند. *به نظر شما مهمترين چالش‌‏هايي که انقلاب اسلامي پشت سر گذاشته است، چه بحران‌‏هايي بوده و اتخاذ چه تدابيري منجر به دفع آنها شده است؟ بحران منافقين، بحران جنگ، بحران اصلاح‌‏طلبان ساختارشکن، مهمترين بحران‌‏ها و چالش‌‏هايي بوده‌‏اند که در طول سي سال گذشته، بروز و ظهور يافته‌‏اند. اعتماد مردم به نظام و ايمان و عقيده آن‌‏ها به اسلام و اصل ولايت‌‏فقيه منجر به دفع اين بحران‌‏ها شده است. *در حال حاضر چه تهديداتي در کمين انقلاب ما نشسته‌‏اند و پيشنهاد جنابعالي براي خنثي کردن آن چيست؟ کم‌‏توجهي به مسايل فرهنگي و کم‌‏توجهي به حقوق مردم و پنهان کردن برخي تفکرات مسوولان به بهانه حفظ نظام، اطلاع‌‏رساني ناقص در کشور از تهديداتي است که در کمين انقلاب است. راه خنثي کردن اين تهديدات روشن است. گام اول اين است که اهميت اين مسايل براي ما ثابت باشد و گام دوم، کنار گذاشتن ملاحظات و رودربايستي‌‏هاست. *بزرگترين دستاوردهاي انقلاب اسلامي در سه دهه اخير چه بوده است؟اين دستاوردها مرهون اقدامات دولت‌‏ها بوده‌‏اند يا عوامل ديگري در آن سهيم بوده و هستند؟ آيا مي‌‏توان اين دستاوردها را به نام شخص خاصي ثبت کرد؟ بزرگترين دستاورد انقلاب اسلامي ايران اين بوده که مردم ما شخصيت اسلامي و ملي خود را باز يافته‌‏اند و از حالت خودباختگي نسبت به غربي‌‏ها بيرون آمده‌‏اند و احساس شخصيت مي‌‏کنند. براي يک ملت، بزرگترين سرمايه همين احساس شخصيت است اگر ملتي همه چيز داشته باشد اما شخصيت نداشته باشد، هيچ‌‏چيز ندارد و اگر ملتي هيچ چيز نداشته باشد ولي شخصيت داشته باشد، يعني همه چيز دارد. دستاورد ديگر انقلاب اسلامي، استقلال سياسي کشور است. دستاورد ديگر، آزادي مردم ايران، اخلاق و معنويت است. ملت ايران اين دستاوردها را بيشتر از اسلام و رهبري اسلامي دريافت کرده‌‏اند و البته دولت‌‏ها در حفظ آن کوشا بودند. *چشم‌‏انداز آينده نظام جمهوري اسلامي ايران را چگونه مي‌‏بينيد؟ ايران در آينده معادلات سياسي منطقه و جهان چه سهمي خواهد داشت و چگونه مي‌‏تواند به تقويت جايگاه خود بپردازد؟ چشم‌‏انداز آينده نظام را خوب مي‌‏بينم. البته آينده نظام بستگي به عملکرد ما دارد. به نظر من ايران در آينده معادلات سياسي جهان به ويژه در منطقه خاورميانه، سهم قابل توجهي خواهد داشت. البته ما تنها نبايد بر منافع ملي تاکيد داشته باشيم، بلکه بايد بر منافع و مصالح اسلامي تاکيد کنيم براي اين منظور ارتباط ما با کشورهاي اسلامي بايد قوي‌‏تر شود از اين رو بايد به فکر ايجاد اتحاد جماهير اسلامي، ايجاد ارتش مشترک اسلامي و به عبارتي ناتوي اسلامي باشيم تا جهان اسلام تا اين حد در مقابل اسرائيل و آمريکا خوار نباشد.

۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت