الويری: ميرحسين به درد زمان جنگ میخورد
جنگ ايران و عراق شرايطي را بوجود آورده بود که اقتصاد دولتي را به کشور تحميل ميکرد و اين فقط مختص کشور ما نبود و کشورهاي متفقين هم که معتقد به نظامهاي سرمايهداري بودند در دوران جنگ جهاني دوم به سمت کوپنيسم (نظام يارانهاي و کوپني) رفتند.
ايلنا: در ادامه کارگاههاي بررسي عملکرد دولتهاي پس از انقلاب اسلامي توسط کميته دانشجويي جبهه مشارکت حوزه اصفهان، کارگاه بررسي عملکرد دوران نخستوزيري مهندس ميرحسين موسوي با حضور مهندس مرتضي الويري در دفتر جبهه مشارکت حوزه اصفهان برگزار شد. الويري با بيان اينکه براي بررسي عملکرد مديريتي ميرحسين موسوي بايد چند پديده اثرگذار را در نظر گرفت، تصريح کرد: جنگ ايران و عراق شرايطي را بوجود آورده بود که اقتصاد دولتي را به کشور تحميل ميکرد و اين فقط مختص کشور ما نبود و کشورهاي متفقين هم که معتقد به نظامهاي سرمايهداري بودند در دوران جنگ جهاني دوم به سمت کوپنيسم (نظام يارانهاي و کوپني) رفتند. وي افزود: در انگلستان در زمان جنگ حتي سيب زميني هم کوپني شد زيرا در شرايط جنگي مواد مورد نياز مردم کم است و بايد دولت متولي توليد و توزيع و مصرف شود. پس در واقع عملکرد آقاي ميرحسين موسوي به شدت تحت تأثير جنگ بود و شايد ايشان امروز نظرات متفاوتي داشته باشند. شهردار اسبق تهران خاطرنشان ساخت: پيشتر در يک مصاحبه گفته بودم ميرحسين موسوي به درد زمان جنگ ميخورد که ايشان با دلخوري به من پاسخ دادند که عملکرد دوران نخست وزيري من متأثر از جنگ بود و ما حتي نسبت به متفقين خفيفتر عمل کرديم و در آن دوره اينگونه ايجاب ميکرد. الويري با اشاره به افکار سوسياليستي و ديدگاههاي مطرح در زمان انقلاب گفت: با پيروزي انقلاب بسياري معتقد بودند که سرمايهداري محکوم به زوال و نابودي است ولي اگر کمي عقبگرد تاريخي کنيم پيش از انقلاب کتابهاي اقتصاد اسلامي جز تعداد معدودي، متأثر از ديدگاه سوسياليستي و مارکسيستي بودند و نمونه آن اقتصاد به زبان ساده سازمان مجاهدين خلق بود که سرشار از ماترياليسم تاريخي مارکس بود. وي خاطرنشان ساخت: در دوران نخست وزيري مهندس موسوي، ديدگاه قابل فهم و مورد پذيرش مردم، فعال بودن اقتصاد دولتي و محدودتر بودن بخشخصوصي بود و به برخي اقدامات قبل از تشکيل مجلس اول از جمله مصادره اموال که آقاي خلخالي در آن نقش زيادي داشت و البته نظر مرحوم بازرگان مخالف آن بود به عنوان چيزي که به نفع کشور است دفاع ميکرديم و به آن به شدت به ديده تحسين نگاه ميکرديم. الويري خاطرنشان ساخت: ما در مجموع با ديدگاه دولتي کردن اقتصاد وارد مجلس شديم که در آن جا نيز صحبتهاي مختلفي وجود داشت، به عنوان مثال آقاي مهدوي کني به عنوان رئيس شوراي نگهبان با دولتي کردن تجارت خارجي به دليل مغايرت با اصل 44 قانون اساسي مخالف بود. وي با بيان اينکه مهندس موسوي با وجود ديدگاههاي مخالف بر روي سياست کوپنيسم که پايهگذار آن شهيد رجايي بود ايستاد، تصريح کرد: البته که حمايتهاي مرحوم امام در فضايي که برنامهريزي را رد و معتقد به فعاليت بر اساس رساله توضيحالمسائل بود، بينهايت در اجراي برنامه مهندس موسوي ياريرسان بود و اولين برنامه توسعه در حالي که به اقتضاي شرايط آمار و ارقام آن مخدوش بوده و اميد نبود راه به جايي برد به مجلس اول تقديم شد و در مجلس دوم نيز دوباره مطرح شد که بسياري افراد با آن مخالفت کردند اما بعد از قطعنامه و روانه شدن بسياري از نمايندهها به سمت جبههها، آقاي هاشمي تکليف کردند که پيگيري شود و بالاخره برنامه تصويب شد. الويري وجود احتمال تحريم نفت ايران در آن زمان را يکي از پديدههاي تأثيرگذار در رفتار اقتصادي دولت توصيف دانست و افزود: در وضعيت بد جنگي و در شرايط کاهش درآمد دولت به 7 ميليارد دلار در حالي که هزينه جنگ 3 ميليارد دلار بوده و هزينه کالاهاي ضروري هم 3 ميليارد بود و مبلغ باقيمانده براي سرمايهگذاري کفاف نميداد، احتمال تحريم نفت ايران داده ميشد که در اين شرايط بهترين راهي که به نظر ميرسيد بستن تنگه هرمز بود تا به اين طريق از صدور نفت کشورهاي عربي هم جلوگيري شود که براي اين منظور برنامه شرايط بحران تدوين شد با اين ملاحظه که اگر تنگه هرمز بسته شود، مملکت چگونه اداره شود. وي به حضور همه جناحها در کابينه مهندس موسوي اشاره کرد و افزود: در کابينه مهندس موسوي در کنار افرادي مانند بهزاد نبوي و توسلي، افرادي مانند حجتالاسلام ناطق نوري، توکلي و عسگراولادي هم حضور داشتند و مهندس موسوي با وجود تنوع کابينه در مسائل اساسي قاطع و مصمم بود و عقبنشيني نميکرد. الويري در ادامه به بررسي فضاي مجلس در آن دوران پرداخت و افزود: به جرات ميتوان گفت مجلس اول متنوعترين و قويترين مجلس، بود و اگر يک منحني از مجالس ترسيم شود، اين مجلس در بالاترين وضعيت منحني قرار دارد سپس منحني سير نزولي مييابد تا در مجلس ششم يک جهش ميبينيم و دوباره اين سير نزولي ميشود. وي با اشاره به شرايط مجلس در دوران مهندس موسوي، افزود: در آن زمان در مجلس يک فراکسيون 36 نفره از ليبرالها مثل مهندس بازرگان، دکتر سحابي، دکتر سامي، غضنفر پور و سلامتيان هم حضور داشتند و از نظر مبادله آرا بسيار آزاد بوده و شامل اعمال نظرهاي تنگنظرانه شوراي نگهبان هم نشده بود و اين مجلس در افزايش بازده دولت بسيار تاثيرگذار بود. وي خاطرنشان ساخت: آيتالله خامنهاي در مرحله اول دکتر ولايتي را به عنوان نخست وزير معرفي کردند که مجلس نپذيرفت و در پيشنهاد بعدي مهندس موسوي مطرح شد که توسط مجلس پذيرفته شد و در مرحله دوم آيتالله خامنهاي تصميم به انتخاب فرد ديگري داشتند که امام به مجلس ضرورت حضور آقاي موسوي را پيغام دادند ولي عليرغم اين پيغام امام، 99 نفر راي ديگري دادند که عدهاي آن را به عنوان تخطي از نظر امام تلقي ميکنند و عدهاي به عنوان ارزش قلمداد ميکنند که البته من جز دسته دوم هستم چراکه معتقدم در هر حال مجلس بايد جايگاه خود را حفظ کند و بر مبناي تشخيص خود رفتار کند. وي با بيان اينکه جريان چپ و اصلاحطلب در آن زمان که مهندس موسوي نيز يکي از آنان محسوب ميشود امروز دچار تحول شده است، خاطر نشان، ساخت: اين تحولات به گونهاي است که در برخي موارد موضعگيريهاي آن روز را اشتباه ميداند به عنوان نمونه شخص من نظري که در خصوص 99 نفر دارم حاصل همين تحولات است و البته من نميدانم مهندس موسوي چه قدر تحت تاثير اين تحولات قرار گرفته است. الويري در ادامه به مقايسه افکار اصلاحطلبان امروز و چپهاي فعال در زمان نخستوزيري مهندس موسوي پرداخت و افزود: در آن زمان چپها با در نظر گرفتن فاکتور جنگ، معتقد به دولتي عمل کردن بودند و امروز اصلاح طلبان معتقد به خصوصيسازي هستند. به عنوان نمونه تغييرات مرحوم نوربخش در دوران جنگ اعتقاد به دولتي کردن داشت اما در مجلس سوم به تصويب برنامه توسعه کمک کرد البته اين خصوصيسازي امروز شعار همه جناحها شده و همهگير شده است اما آن چه دولت با نام خصوصيسازي انجام ميدهد جاي انتقاد زيادي داشته و اساسا از اين دست به آن دست کردن است. وي دومين تفاوت چپهاي دوران مهندس موسوي و اصلاحطلبان امروز را در اعتقاد به اقتصاد يارانهاي دانست و افزود: چپهاي آن دوره معتقد به اقتصاد يارانهاي بودند و معتقد بودند اقشار کمدرآمد که جنگ را اداره ميکنند، نبايد تحت فشار باشند اما امروز اصلاحطلبان معتقدند يارانهها راه به جايي نميبرد و بايد قيمتها واقعي شده و با در نظر گرفتن قيمت واقعي، اقتصاد را سامان داد. الويري با اشاره به سومين تفاوت اصلاحطلبان امروز و چپهاي ديروز، گفت: در آن زمان دو جناح چپ و راست در خصوص اميد نداشتن به مجامع بينالمللي اشتراک فکري داشتند اما پس از قطعنامه بيشتر جناحها معتقد شدند که ما براي اخذ حقوق متوسل به مجامع بينالملل شويم. وي يکي ديگر از تفاوتهاي کلي مشترک بين دو جناح کشور در زمان فعلي و دوران نخستوزيري مهندس موسوي را مواضع دو جناح در خصوص سرمايهگذاري خارجي دانست و افزود: در دوران نخستوزيري مهندس موسوي افراد معتقد بودند که سرمايهگذاري خارجي به هيچ وجه قابل قبول نيست و با اصل 81 قانون اساسي در تضاد است ولي امروز به اين نتيجه رسيدهاند که سرمايهگذاري خارجي لازم بوده و نشان وابستگي نيست و به دنبال آن هستند. الويري در پايان يکي از نکات مثبت دوره مهندس موسوي را شکلگيري مجمع تشخيص مصلحت نظام دانست و افزود: در زمان مهندس موسوي شوراي نگهبان عاملي بازدارنده و دردسرساز براي مصوبات مجلس بود که معمولاً آن را خلاف شرع و قانون اساسي ميدانست و حتي اين عمل امام که گفتند کسب دو سوم آراي مجلس براي تصويب قانون کافي است هم جوابگو نبود. بنابراين کاري که حضرت امام(ره) به لحاظ تئوريک انجام دادند اين بود که گفتند احکام مستحدثه ميتواند به تناسب مکان و شرايط احکام اوليه را تغيير دهد که در مساله افزايش جمعيت، نامه امام به محمد علي انصاري و ابلاغ وزير بهداشت به کابينه، به عنوان لايحه تصويب شد که جمعيت کنترل شود و آن موضعگيري تئوريک امام چيزي نبود که بعضيها منحصر به شطرنج و موسيقي ميکنند. وي ابراز عقيده کرد: نکته مثبت بازنگري قانون اساسي که شخصاً به آن راي منفي دادم و معتقدم در مجموع نسبت به متن اوليه دچار شرايط بدتري شد، شکلگيري مجمع تشخيص مصلحت نظام بود. الويري در پايان تصريح کرد: در مجموع با در نظر گرفتن افت توليد ناخالص داخلي و درگيري 7 استان کشور با جنگ و مخالفتهاي فقها با دولت، دولت مهندس موسوي عملکرد مثبتي داشت. الويري در پايان جلسه به پرسشهاي دانشجويان حاضر در جلسه پاسخ داد. وي در پاسخ به پرسشي در خصوص نقش اتاق بازرگاني در آن دوران تصريح کرد: در آن دوران مراکز تهيه و توزيع که براي رساندن حداقلهاي مورد نياز مردم شکل گرفته بودند با اتاق بازرگاني که ادعا ميکرد مسؤوليت اين کار را بر عهده دارد درگير بودند. آقاي عسگراولادي به عنوان وزير بازرگاني بر سر ماجراي برنج استيضاح شد و آقاي جعفري به جاي ايشان آمد و در نهايت اتاق بازرگاني به رياست آقاي خاموشي در دوران ميرحسين خاموش ماند. الويري در پاسخ به پرسشي در مورد تصويب قانون کار و حمايت دولت از کارگران، گفت: در اوايل دوره مهندس موسوي، آقاي ميرمحمد صادقي که وابسته به جناح چپ بود وزير کار بود و جريان چپ هم هميشه مدافع حقوق کارگري است و فضاي سياسي آن موقع هم همين را ميطلبيد و ما در مقابل مارکسيستها هم پيامبر را به عنوان الگوي بهتر مدافع زحمتکشان مطرح کرديم و اينکه اقتصاد اسلامي به فکر کارگران است و تحت تأثير اين نظرات قانون کار نوشته شد. اما با اجراي آن خيلي کارگرها به نوعي تغيير رفتار پيدا کردند و کاري که با 15 تا کارگر ميتوانست انجام شود مثلا با23-22 نفر انجام ميشد و طبيعتاً بهرهوري پايين آمد و تا به امروز هر چه کردند که قانون کار را اصلاح کنند به دليل فضاي سياسي امکانپذير نشد. وي افزود: البته در مناطق آزاد آن را لغو و بر طبق موازين بين الملل قرار داديم اما به نظرم مهمترين کار آينده همين اصلاح قانون کار است و بدون ملاحظات سياسي بايد به خود کارگر تفهيم شود که اين قانون در پرداخت دستمزدها به ضرر کارگر است. الويري در پاسخ به پرسشي در خصوص وقايع اخير و احتمال حضور ميرحسين موسوي در انتخابات سال 88 تصريح کرد: در سال 76 نيز خيلي افراد براي دعوت به کانديداتوري از مهندس موسوي دعوت کردند ولي ايشان معتقد است در آن زمان احساس مسؤوليتي براي آمدن نميکردم و هر کس رأي ميآورد، فرقي نميکرد. وي افزود: مهندس موسوي وضعيت امروز کشور را وضعيت مناسبي نميبيند و معتقد است که دلارهاي نفتي براي مردم مثل مسکني است که درد بيمديريتي را احساس نکنند ولي وقتي اثرش تمام شد، مردم درد را ميفهمند و خطرات زيادي کشور را تهديد ميکند. الويري در پايان تصريح کرد: از نزديکان آقاي موسوي شنيدهام که اگر خاتمي در صحنه باشد، ايشان وارد صحنه نخواهد شد و ايشان تنها در صورتي وارد صحنه انتخابات ميشوند که به هر دليل حضور سيد محمد خاتمي منتفي شود.
دیدگاه تان را بنویسید