30 سال مجلس قدسی
نقش مجلسِ خبرگان هر چند در فعاليتهاى خُرد كشور، محسوس نيست، ولى حضور فعّال آن، پشتوانه اطمينان بخشى در جهت صيانتِ نظام است. اين مجلس، از بحران خلأ رهبرى در نظام پيشگيرى مىكند و نگاه هوشمندانهاش بر شيوه اداره كشور، سلامت نظام را تأمين مىكند.
23 تیر روزی است که اولین دوره مجلس خبرگان رهبری بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تشکیل شده و از آن روز با توجه به اهمیت اش مسائل زیادی را گذرانده است. با تأسيس نظام جمهورى اسلامى ايران در سال 1357، گرايش و توجّه محققّان و انديشوران حوزه مطالعات سياسى - اجتماعى به ابعاد اين حوزههاى مطالعاتى و نقش آن در عرصههاى حكومت و اداره جامعه بيشتر شد؛ اما شرايطى كه در سالهاى آغازين انقلاب و سپس شروع جنگ تحميلى بر كشور تحميل شد، مجال تحقيقات نظرى و كاربردى عميق و بلند مدت را از محققين گرفت. تا اين كه در تيرماه 1362 مجلس خبرگان رهبرى، آغاز به كار كرد كه بىشك يكى از اركان مهم و حساس نظام در مقابله با هجوم بى شائبه دشمنان نظام اسلامى است. به مناسبت سالروز این رویداد، سرویس سیاسی «فردا» به بررسی گذرای این مجلس، تاریخچه، اهمیت و فعالیت های آن می پردازد. بر اساس اصل 107 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، «پس از رهبر کبیر انقلاب جهانی اسلام و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیتاللهالعظمی امام خمینی (قدس سرهالشریف) که از طرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شدند، تعیین رهبر به عهده خبرگان
منتخب مردم است. خبرگان رهبری درباره همه فقهاء واجد شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم بررسی و مشورت میکنند هر گاه یکی از آنان را اعلم به احکام و موضوعات فقهی یا مسائل سیاسی و اجتماعی یا دارای مقبولیت عامه یا واجد برجستگی خاص در یکی از صفات مذکور در اصل یکصد و نهم تشخیص دهند او را به رهبری انتخاب میکنند و در غیر این صورت یکی از آنان را به عنوان رهبر انتخاب و معرفی مینمایند. رهبر منتخب خبرگان، ولایت امر و همه مسوولیتهای ناشی از آن را بر عهده خواهد داشت. رهبر در برابر قوانین با سایر افراد کشور مساوی است.» بر اساس اصل ۱۰۸ قانون اساسی «قانون مربوط به تعداد و شرایط خبرگان، کیفیت انتخاب آنها و آییننامه داخلی جلسات آنان برای نخستین دوره باید به وسیله فقهاء اولین شورای نگهبان تهیه و با اکثریت آراء آنان تصویب شود و به تصویب نهایی رهبر انقلاب برسد. از آن پس هر گونه تغییر و تجدید نظر در این قانون و تصویب سایر مقررات مربوط به وظایف خبرگان و صلاحیت خود آنان است.» پس از برگزارى انتخابات مجلس خبرگان، نخستين جلسه در هر دوره، با حضور حدّاقل دو سوم نمايندگان، رسميّت مىيابد. برگزارى نخستين جلسه هر دوره، با همآهنگى
دبيرخانه مجلس خبرگان، بر عهده شوراى نگهبان است. جلسه افتتاحيّه، با استقرار هيئترئيسه سِنّى در جايگاه و استماع سرود جمهورى اسلامى و قرائت قرآن، شروع مىشود. بعد از انجام مراسم تحليف، هيئترئيسه دائم مجلس خبرگان براى مدّت دو سال، انتخاب مىشود. بدين ترتيب، در طىِّ هشت سال نمايندگى اعضاى خبرگان - كه بيشترين مدّت نمايندگى در ايران است - چهار بار انتخابات هيئترئيسه دائم، تجديد مىگردد. مجلس خبرگان نيز در ماده ۱ و ۲ آييننامهٔ داخلى اين نهاد، تعداد خبرگان را ۸۶ نفر اعلام كرده است. مهمترین وظیفه مجلس خبرگان رهبری، انتخاب، نظارت و یا در صورت لزوم عزل رهبری نظام می باشد؛ از این رو بدلیل ارتباط مستقیم این مجلس با عالی ترین مقام کشور، این نهاد حساسیت و اهمیتی فراتر از دیگر نهادهای نظام پیدا کرده است. اولین دوره مجلس خبرگان رهبری همزمان با شرایط جنگی کشور در حالی برگزار شد که ملت ایران در تاریخ 19 آذر 1362 با حضور 18 میلیونی خود، 75 نماینده را در دور اول و بقیه نمایندگان را در دور دوم انتخاب کرد. اولین جلسه مجلس خبرگان رهبری که دومین مجلس خبرگان نظام جمهوری اسلامی ایران بعد از مجلس خبرگان قانون اساسی بوده است، با
پیام امام خمینی (ره) در ساعت 9:10 دقیقه تشکیل شد.
بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران در پیامی خطاب به خبرگان منتخب ملت در باب اهمیت مجلس خبرگان فرمودند:« مجلسى كه براى ادامه نظام جمهورى اسلامى و شرعيّت بخشيدن به آن، نقش اساسى را دارد؛ مجلسى كه علاقهمندان به اسلام و جمهورى اسلامى، دل بدان بسته و مخالفان و دشمنان آن، چشم به آن دوختهاند. آنان، دل بستهاند كه منتخبين آنها - كه از علماى متعهد و آگاه به مصالح و مفاسدند - با رأى مبارك خود، شايستهترين و آگاهترين و متعهدترين فقيه يا فقها را براى اين مقام - كه صيانت نظام جمهورى اسلامى و هدايت آن بهطور شايسته و موافق با شريعت مطهره، بستگى به آن دارد - با اعتقاد به حضور خداوند متعال - جلّ و على - و نظارت او بر آرا و اعمال و احوال آنان، تعيين نمايند و رضاى او را بر رضاى خود و ديگران مقدّم دارند. و اينان چشم طمع دوختهاند كه شايد به وسيله ايادى خود بتوانند لغزشى، خداى نخواسته، ايجاد كنند كه در آتيهاى ولو دراز مدت، نظام اسلامى را به انحراف كشانند.» ایشان در ادامه آوردند:« شما برگزيدگان مستضعفان، مىدانيد كه با كوتاه شدن دست ابرقدرتهاى چپاولگر از كشور اسلامى شما، آنان و وابستگان به آنها، ماهيّت اسلام و قدرت الهى
آن را لمس نمودند و چون افعى زخم خورده در كمين نشستهاند كه از هر راهى بتوانند خود يا به وسيله پيروان از خدا بى خبر خود، اين نظام الهى را از مسير خود منحرف نمايند. و بالاترين انحراف - كه منجر به انحراف تمام اركانها مىشود - انحراف رهبرى است كه امروز شما نقش اوّل آن را داريد» حساس ترین زمان مجلس خبرگان رهبری زمانی بود که در 14 خرداد 1368 با رحلت جانسوز امام (ره) روبرو گردید و لذا مجبور شد تا اساسی ترین نقش خود را در آن برهه حساس ایفا نماید. این مجلس توانست حضرت آیت الله سید علی خامنه ای را با اکثریت آراء که در آن زمان رئیس جمهور کشور بودند را بعنوان رهبر انقلاب و جانشین امام (ره) انتخاب نمایند. به عقیده قاطبه مردم، این انتخاب را باید بهترین، دقیق ترین و واقع گرایانه ترین انتخاب مجلس خبرگان رهبری دانست که تا امروز نیز بازها این امر اثبات شده است. با این حال، پس از انتخاب رهبری می توان «نظارت بر کار رهبری» را مهم ترین ماموریت این مجلس دانست. در اصل 111 قانون اساسی آمده است:«هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود، یا فاقد یکی از شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم گردد، یا معلوم شود از آغاز فاقد
بعضی از شرایط بودهاست، از مقام خود برکنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یکصد و هشتم میباشد. در صورت فوت یا کناره گیری یا عزل رهبر، خبرگان موظفند، در اسرع وقت نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام نمایند.» به منظور اجرای اصل یکصد و یازدهم قانون اساسی و برای نظارت بر استمرار شرایطی که در اصل پنجم و یکصدونهم قانون اساسی برای رهبری ذکر شدهاست و تصمیمگیری در موارد فقدان آن، تشکیل میشود. تحقیقات و مذاکرات این کمیسیون، محرمانهاست. مجلس خبرگان، به وسیله این کمیسیون، موضوع نظارت بر رهبری را به اجرا میگذارد. این کمیسیون، باید هرگونه اطّلاعات لازم را در رابطه با اصل صدویازده، در محدوده قوانین و موازین شرعی، تحصیل کند و نسبت به صحّت و سُقْم گزارشهای مربوطه، بررسی لازم را به عمل آورد. سایر اعضای خبرگان نیز، اطّلاعات خود را در باره اصل صدویازده، در اختیار این کمیسیون قرار میدهند. کمیسیون، بعد از بررسی و تحقیق، در صورتی که مطالب مذکور را برای تشکیل اجلاس خبرگان، کافی نداند، موضوع را با عضو یا اعضای خبرگان که اطّلاعات را در اختیار گذاردهاند، در میان میگذارد و توضیحات خود را ارائه
میکند و در صورتی که آنان قانع نشدند، اگر اکثریّت نمایندگان، تقاضای تشکیل جلسه فوقالعاده را کنند، اجلاسیّه مجلس خبرگان، برگزار میشود. رهبر عالی قدر انقلاب نیز همچون بنیان گذار نظام جمهوری اسلامی به اهمیت این مجلس به خوبی واقف هستند و در پیام خویش به سومین دوره مجلس خبرگان رهبری فرمودند:« از آنجا كه جايگاه والاى اين مجلسِ معظّم در حفظ تداوم و سلامت نظام اسلامى، برتر از همه مجالس و مراكز تصميمگيرى در اين نظام است، دشمنان اسلام و ايران سعى خود را بر اين متمركز كرده بودند كه با تبليغات مسموم و شبهه افكنىهاى انبوه، اراده ملت ايران را در برگزارى با شكوه انتخاباتِ آن سست كنند و اين مجلس را از پشتوانه آراى مردم، محروم سازند.»
نقش مجلسِ خبرگان هر چند در فعاليتهاى خُرد كشور، محسوس نيست، ولى حضور فعّال آن، پشتوانه اطمينان بخشى در جهت صيانتِ نظام است. اين مجلس، از بحران خلأ رهبرى در نظام پيشگيرى مىكند و نگاه هوشمندانهاش بر شيوه اداره كشور، سلامت نظام را تأمين مىكند. رسم است که در هر یک از اجلاسیه های عادی این مجلس، مقامات کشوری از جمله روسای قوا به ارائه گزارش یکساله می پردازند.
دیدگاه تان را بنویسید