خط لوله نابوكو
قرارداد بزرگ و راهبردي انتقال گاز به اروپا موسوم به خط لوله نابوكو ديروز در شهر آنكاراي تركيه در شرايطي امضا شد كه يك غايب بزرگ داشت و اين غايب كسي نبود جز نماينده دومين دارنده ذخاير گازي دنيا يعني ايران. فارغ از اينكه از يك سو خط لوله نابوكو و از سوي ديگر قرارداد آنكارا از چه اهميتي براي اقتصاد و سياست جهاني و منطقهاي و حتي كشورهاي دخيل در آن برخوردار است، نفس غيبت ايران سؤالهاي زيادي را در ذهن كارشناسان و محافل سياسي و اقتصادي ايجاد كرده است. به راستي چرا ايران در اين مراسم كه ممكن است حتي جنبه نمادين هم داشته باشد و با قرارداد اجرايي فاصله، بايد غايب باشد؟ اين در حالي است كه كشورهايي چون عراق، سوريه و كشور روسيه كه خود هدف مقابل اين طرح است، در آن مشاركت داشتند. آيا براي اين غيبت بزرگ دليل قانعكنندهاي وجود دارد يا بايد متوسل به توجيهات تكراري و كليشهاي، تحليلها و آرزوهاي غيرواقعي و انتظار گذشت زمان شد؟ چرا بايد شرايط بهگونهاي باشد كه رئيس كشوري كه فقط در مسير انتقال گاز قرار دارد، در نقش محور پروژه قرار گيرد، مديريتكننده و ميزبان امضاي قرارداد باشد و از همه مهمتر براي دومين دارنده ذخاير گازي جهان يعني ايران دلسوزي كرده و از رايزني براي پذيرفتن ايران خبر دهد. البته اين حركت و اقدام، خود نماد ديپلماسي اقتصادي است. يعني اينكه كشوري مثل تركيه با كمترين منابع اقتصادي امروزه مثل بسياري ديگر از كشورها بيشترين بهرهبرداري اقتصادي را دارد. پاسخ اين سؤالات را بايد در يك واقعيت جستوجو كرد و آن بنبست در ديپلماسي اقتصادي است. بهنظر ميرسد در شرايط كنوني ديپلماسي اقتصادي عملا به فراموشي سپردهشده و كورسويي هم از آن ديده نميشود. داشتن ديپلماسي اقتصادي فعال و كارآمد صرفا در حد حرف و در ذهن محدود نميشود. اين ديپلماسي در حضور و مشاركت فعال و تعيينكننده در نشستهايي از اينگونه و داشتن ابتكار عمل، عينيت پيدا ميكند؛ مشاركت و ابتكار عملي كه دربردارنده منافع اقتصادي ملي باشد. كشوري چون ايران با داشتن ظرفيتهاي غني و منحصربهفرد اقتصادي سالهاست فرصتهاي بزرگ اقتصادي كه البته منافع آن محدود به اقتصاد نيست و چه بسا منافع سياسي و امنيتي آن بالاتر است را از دست داده است. طولانيشدن خط لوله گاز به جنوب آسيا و جداشدن هند از آن، احداث خط لوله نفتي باكو - جيحان، لغو قرارداد توسعه ميدان نفتي آزادگان با محوريت شركتهاي ژاپني، روي كاغذ ماندن تفاهمنامههاي صدور انرژي به شرق آسيا، حضور كمرنگ شركتهاي بزرگ و نامي در حوزه انرژي در صنعت نفت و گاز كشور و محدود شدن تعامل به شركتهاي دستچندم چيني و هندي تنها نمونهاي از اين شرايط است. البته اين به معناي از دست رفتن فرصت حضور ايران در اين طرح بزرگ بينالمللي نيست؛ چه اينكه وسعت و بزرگي طرح به اندازهاي است كه از يك سو امكان شروع عمليات اجرايي آن به سادگي و در كوتاهمدت آسان نيست و از سوي ديگر اين بزرگي انعطاف بالايي را در زمينه جذب عوامل ديگر ايجاد كرده است. بنابراين ايران بايد ديپلماسي فعالي را در زمينه بازكردن فضاي حضور آغاز كند و به مانند طرح بزرگ خط لوله نفتي باكو - جيحان با اين تصور و به عبارتي توجيه كه كشورهاي مجري سرانجام به دلايل اقتصادي، امنيتي و مسافتي ناچار به پذيرش مسير ايران هستند، فرصت ملي كشور را از دست ندهند تا نسلهاي آينده بهدليل چنين فرصتسوزي بزرگ در حسرت و تنگنا باشند؛ فرصتي كه تجديد آن بسيار پرهزينه و زمانبر خواهد بود. منبع:همشهری
واكنش تهران به نهايي شدن قرارداد خط لوله صدور گاز آسيا به اروپا غزاله طايفه:قرارداد خط لوله گاز نابوكو در حالی روز دوشنبه در هتل ریکسوس با حضور مقامهاي عالي رتبه تركيه، بلغارستان، روماني، مجارستان و اتريش در آنكارا امضا شد که به اعتقاد تحلیلگران بعد از احداث این خط تركيه به مسير استراتژيك و مهميبراي انتقال انرژي آسياي مركزي به اروپا تبديل خواهد شد. در این پروژه گاز دو کشور ترکمنستان و آذربایجان از طریق یک خط لوله به ترکیه رسیده و از آنجا با عبور از کشورهای بلغارستان، رومانی، مجارستان و اتریش به اروپا خواهد رسید.اگر چه تنها 5درصد از نیاز 25درصدی گاز مصرفی اروپا به روسیه با اجرایی شدن پروژه نابوکو تامین ميشود، اما به اعتقاد کارشناسان این تدبیر دولت ترکیه است که توانسته با توجه به موقعیت ژئوپلیتیک منافع خود را در جهت رفع نیاز اروپا تامین کند. در واقع موقعیت ترکیه و اقدام این کشور در جهت ترانزیت گاز به اروپا موازنه تجارت این کشور را با سایر کشورهای اروپایی مثبت خواهد کرد و اگر ایران نیز بتواند گاز خود را از طریق این خط به اروپا صادر کند، همین اثر را خواهد داشت. «باکو-جیهان» هم اول رویایی بود در این میان «رجب طيب اردوغان»، نخست وزير ترکيه روز دوشنبه ابراز اميدواري کرد که با فراهم شدن شرايط، گاز ايران نيز از طريق خط لوله «نابوکو» به اروپا صادر شود. اردوغان اين مطلب را در نطق افتتاحيه نشست سران شش کشور براي امضاي موافقتنامه اجراي طرح نابوکو در آنکارا عنوان کرد. اردوغان با اشاره به اين که طرح نابوکو موجب ايجاد دوستيها و همکاريهاي منطقه اي ميشود، افزود : زماني اجراي طرح خط لوله نفتي باکو - تفليس - جيهان نيز رويايي بيش نبود، ولي اکنون همه کارآيي راهبردي اين طرح را ميبينند. قطر هم ميآید به گزارش ايرنا، اردوغان در اين مراسم با اشاره به اينکه براي مشارکت ايران در اين طرح بزرگ تلاش ميکنيم، در باره مشارکت روسيه در اين طرح نيز گفت: براين باورم که روزي گاز روسيه را نيز ميتوان از طريق اين خط به اروپا منتقل کرد.وي افزود: قطر نيز با احداث تاسيسات تبديل گاز طبيعي مايع شده به گاز طبيعي، گاز خود را از طريق اين خط به اروپا منتقل ميکند. وي گفت: قرارداد کشوري نابوکو مهمترين مرحله از طرح بزرگ نابوکو است که نشان دهنده عزم کشورهاي عضو براي جامه عمل پوشاندن به طرح است. حمایت اروپا اردوغان از حمايتهاي سياسي اتحاديه اروپا و آمريکا در به اجرا درآمدن طرح قدرداني کرد و گفت: خط لوله نابوکو طرحي خواهد بود که در وراي يک طرح انرژي رشته ارتباط بسيار مهميدر توسعه و تعميق روابط و گره خوردن منافع کشورها و توسعه و رفاه و ثبات سياسي و اقتصادي در منطقه خواهد بود. اردوغان اضافه کرد: امروز با امضاي توافقنامه زير بناي حقوقي اجراي طرح فراهم ميشود. نخست وزير ترکيه افزود: ترکيه در انتقال گاز حوزه خزر و خاورميانه به اروپا پلي بين توليدکنندگان و مصرفکنندگان خواهد بود. اردوغان سپس از بانک توسعه اروپا و بانک عمران و بازسازي اروپا که پروژه را تامين مالي خواهند کرد نيز تشکر کرد. 5 کشور اروپایی خواستار گاز ایران در این بین به نظر ميرسد که بعد از اجرایی شدن این خط ایران و روسیه نیز برای صادرات گاز خود به این خط وابسته شوند؛ به طوری که به گفته مقامات ایران در حال حاضر چند کشور اروپایی نیز خواستار گاز ایران هستند. بنا به اظهارات مدیر عامل شرکت ملی صادرات گاز ایران تاکنون شرکتهای مختلف اروپایی از آلمان، ترکیه، بلغارستان، ایتالیا و اتریش مذاکرههایی را برای خرید گاز ایران انجام دادهاند. نابوکو بدون ایران غیراقتصادی است اما انعقاد این توافقنامه بازتابهای داخلی و خارجی در ایران و منطقه داشت، به طوریكه مدیر عامل شرکت ملی صادرات گاز، این طرح را غیر اقتصادی خواند. وی ميگوید: هم اکنون سران کنسرسیوم نابوکو بر روی منابع گازی تکیه کردهاند که در آینده پاسخگوی نیازهای آنها نخواهد بود. وی در گفتوگو با مهر با تاکید بر اینکه ساخت خط لوله نابوکو هزینههای سرمایهگذاری سنگینی را به مشتریان خود تحمیل خواهد کرد، اظهار داشت: یکی از مهمترین مشکلات پیش روی اجرای خط لوله گاز نابوکو مساله بعد مسافت است که با قيمتهای پايین نفت خام اجرای آن در مسافتهای طولانی اصلا توجیه اقتصادی ندارد. تهران: امکان ندارد سید رضا کساییزاده با اشاره به این موضوع که هماکنون خریداران گاز نابوکو، ملاک قیمت را بهای گاز وارداتی اروپا در نظر ميگیرند، تبیین کرد: با در نظر گرفتن هزینههای سنگین تولید، انتقال، نگهداری خط لوله و ترانزیت گاز، فروشندگان در محل تحویل در مقایسه با قيمتهای وارداتی حتی نميتوانند هزینههای تولید خود را جبران کنند. وی در مورد انتقال گاز کشورهای حاشیه دریای خزر از مسیر خط لوله ترانس خزر نیز توضیح داد: با توجه به مخالفت برای ساخت خط لوله انتقال نفت و گاز از زیر بستر دریای خزر، امکان انتقال مستقیم گاز این کشورها به خط لوله نابوکو در آینده به وجود نميآید. کساییزاده تاکید کرد: برای تامین گاز مورد نیار نابوکو تنها منابع گازی نزدیک و البته غنی ميتوانند در بلند مدت امنیت عرضه را تامین کنند. تهران: توجیه ندارد این مقام مسوول در مورد صرفنظر كردن ترکیه از حق 15درصدی ترانزیت گاز نیز اعلام کرد: با این وجود بازهم با منابع فعلی تامین کننده گاز این خط لوله، اجرایی شدن آن توجیه اقتصادی نخواهد داشت. اولین انصرافی خبرگزاری فارس هم به نقل از رویترز در خصوص انصراف ترکیه از خرید 15درصد گاز نابوکو از زبان وزیر انرژی ترکیه گزارش داد: اين كشور از درخواست خود مبني بر خريد 15درصد گاز نابوكو منصرف شده ولي اين حق را دارد تا بخشي از 15ميليارد متر مكعب گاز صادر شده به اروپا از طريق خط لوله نابوكو را دريافت كند. تانر ييلديز تصريح كرد: تركيه از اين پس به مسير استراتژيك و مهميبراي انتقال انرژي آسياي مركزي به اروپا تبديل خواهد شد. از سوی دیگر معاون سرمایهگذاری شرکت ملی نفت نیز با بیان اینکه سرمایهگذاری در ساخت خط لوله نابوکو بدون منابع تامینکننده کافی گاز توجیه اقتصادی ندارد، گفت: ساخت این خط لوله زمانی از لحاظ اقتصادی منطقی است که ایران نیز یکی از تامینکنندگان گاز آن باشد. تحریم گاز ایران صحت ندارد از سوي ديگر حجتالله غنیميفرد نیز در گفتوگو با مهر در خصوص عدم تمایل شرکتهای اروپایی برای خرید گاز طبیعی ایران با تاکید بر اینکه تاکنون هیچ مقام مسوولی در اروپا به طور رسميدر مورد تحریم خرید گاز از ایران اظهار نظر نکرده است، گفت: ساخت خط لوله نابوکو زمانی منطق اقتصادی به همراه خواهد داشت که از منابع قابل توجهی برای تامین گاز در دراز مدت برخوردار باشد. معاون امور سرمایهگذاری شرکت ملی نفت ایران با اشاره به پیشبینی منابع گازی فعلی برای تامین گاز این خط لوله، تصریح کرد: قطعا بخش عمدهای از ظرفیت این خط لوله گازی در سالهای پس از بهرهبرداری آن بدون استفاده خواهد ماند.وی با بیان اینکه سرمايهگذاری در ساخت خط لوله نابوکو بدون منابع تامین کننده کافی گاز توجیه اقتصادی ندارد، بیان کرد: ساخت این خط لوله 3هزار و 300 کیلومتری به ارزش 8 ميليارد دلار زمانی منطقی است که ایران تامین کننده گاز آن باشد. ذخایر آذربایجان و ترکمنستان کافی نیست یک کارشناس موسسه مطالعات بینالمللی انرژی نیز معتقد است که ميزان ذخاير گاز جمهوري آذربايجان و تركمنستان در حدي نيست كه بتوانند براي بلند مدت تامين كننده گاز خط لوله نابوكو شوند. مرتضي بهروزيفر، عضو هيات علميموسسه مطالعات بينالمللي انرژي اظهار كرد: ميزان ذخاير اين كشورها قابل قياس با ذخاير ايران نيست و ايران به تنهايي بيش از مجموع اين كشورها ذخيره گاز دارد. وي در گفتوگو با ایسنا با تاكيد بر اينكه اروپا نميتواند اين روند را تحمل كند كه به چندين منبع تامينكننده گاز وابسته باشد، افزود: در اين زمينه مصر نيز صادرات زيادي از طريق خط لوله ندارد و بيشتر به دنبال صادرات از طريق ال.ان.جي است. وی با تشريح اين كه تا سال 2030ميزان واردات سالانه گاز كشورهاي اروپايي از حدود سالانه 241ميليارد متر مكعب كنوني به 477ميليارد متر مكعب در سال افزايش پيدا خواهد كرد، گفت: به اين ترتيب بايد اروپا 70درصد گاز مورد نياز خود را از طريق واردات تامين كند. مسیر دو طرفه بهروزيفر با بيان اينكه از طرف ديگر اروپاييها به اين نتيجه رسيدهاند كه مسير تامين گاز مورد نياز از روسيه و اوكراين چندان قابل اعتماد نيست، يادآوري كرد: اين مسير گاز تاكنون تنشزا بوده و مشكلات زيادي را ميتواند در آينده نيز ايجاد كند. وي با تاكيد بر اينكه اگر ميخواهيم در بازار گاز اروپا حاضر شويم، بايد سرمايهگذاري زيادي در بخش بالادست گاز انجام دهيم، تصريح كرد: تنها با سرمايهگذاري كلان در بخش توليد گاز (بالادست) ميتوان ايران را به قطب صادرات گاز تبديل كرد؛ البته در اين زمينه نياز اين است از تكنولوژيهاي روز دنيا استفاده شود. وی ارتباط بين اروپا و ايران را دو طرفه دانست و گفت: از يك طرف اروپاييها به گاز ايران نياز دارند و از طرف ديگر ايران به تكنولوژي و سرمايهگذاري آنها نياز دارد. رییس جمهور ترکمنستان: گاز ما کافی است با وجود اینکه کارشناسان عنوان ميکنند که ميزان ذخاير گاز جمهوري آذربايجان و تركمنستان در حدي نيست كه بتوانند براي بلند مدت تامين كننده گاز خط لوله نابوكو شوند، رييس جمهور تركمنستان با تاكيد بر اين كه ذخاير گازي اين كشور براي حضور در نابوكو كافي است، گفت: ترکمنستان ميتواند در پروژه نابوکو شرکت کند. به گزارش ایسنا قربانقلي بردي محمدوف، رييسجمهور ترکمنستان معتقد است که ذخاير گازي کشورش براي تحقق پروژه نابوکو که عرضه گاز طبيعي از حوزه درياي خزر به اروپا با دور زدن روسيه را در نظر دارد نيز کافي است. به گفته وي برخلاف ادعاي برخي كارشناسان خارجي، ارزيابيهاي مستقل از ذخاير گاز ترکمنستان که سال گذشته انجام شدند و آخرين کشفهاي زمين شناسان نشان ميدهند که اين کشور داراي ذخاير عظيم گاز طبيعي است. در عين حال بردي محمدوف خاطر نشان كرد که در حال حاضر در ترکمنستان گاز مازاد بسياري انباشته شده است و تاکيد ويژهاي کرد که اين گاز ميتواند به مصرف کنندگان در مرز اين کشور فروخته شود. نبود ایران بی معنا است در این میان «وولفگانگ روتن استورفر» مدیر اجرایی شرکت «او.ام.وی» اتریش نیز که یکی از اعضای کنسرسیوم خط لوله نابوکو است، گفته بود: ایران دومین ذخایر بزرگ گاز دنیا را در اختیار دارد و این که بگوییم نباید گاز ایران از طریق این خط لوله منتقل شود، بی معناست. وی تاکید کرده بود که ارتباط با کشورهای حوزه دریای خزر همچون آذربایجان و ترکمنستان به عنوان تامینکنندگان گاز نابوکو برای ما اولویت دارد، اما ایران همچنان به عنوان گزینه بلندمدت تامین گاز این پروژه باقی ميماند. در حالی که مقامات ارشد نفتی عنوان ميکنند که ایران یکی از منابع مطمئن و بلند مدت تامین گاز مورد نیاز اروپا در سالهای آینده ميتواند باشد و اجرای خط لوله نابوکو بدون حضور ایران اقتصادی نیست، نماينده ويژه آمريكا در امور انرژي اوراسيا بار ديگر بر مخالفت واشنگتن با مشاركت و حضور ايران در پروژه خط لوله نابوكو تاكيد كرد. روسیه آزاد است ريچارد مونينگستار تصريح كرد: روسيه آزاد است تا گاز خود را به خط لوله نابوكو عرضه كند، ولي ساير كشورهاي مشاركت كننده در اين پروژه بايد روسيه را نيز به عنوان شريك بپذيرند. به گزارش فارس به نقل از رويترز وي در ادامه ضمن مخالفت مجدد با حضور ايران در اين پروژه گفت: آمريكا مخالف استفاده احتمالي از منابع گاز ايران در خط لوله نابوكو است. اين در حالي است كه وزير انرژي تركيه پيش از اين اعلام كرد، احتمال دارد از گاز ايران براي صادرات به بازارهاي اروپا استفاده شود. البته اين به تصميم كشورهاي مشاركت كننده در اين پروژه بستگي دارد كه روسيه را به عنوان شريك بپذيرند. تانر ييلديز وزير انرژي تركيه نيز تاكيد كرد، روسيه ميتواند در صورتي كه خط لوله نابوكو را سودآور تلقي كند، به اين پروژه بپيوندد. نمایندگان پنج کشور ترکیه، اتریش، مجارستان، بلغارستان و رومانی روز گذشته در آنکارا توافقنامه احداث خط لوله انتقال گاز از آسیای میانه و خاورمیانه به اروپا موسوم به «نابوکو» را به امضا رساندند. این سند به امضای نمایندگان ترکیه، اتریش، مجارستان، بلغارستان و رومانی رسید. آلمان نیز در مراسم امضای این سند حضور داشت، اما به دلیل آنکه خط لوله نابوکو از این کشور عبور نميکند، سند یاد شده را امضا نکرد. در مراسم امضا قرارداد نابوکو «ميخائيل ساآکاشويلي» رييس جمهوري گرجستان، «اميل بوچ» نخست وزير روماني، «ورنر فيمن» نخست وزير اتريش، «سرگئي استانيشف» نخست وزير بلغارستان، «گوردون باژنايي» نخست وزير مجارستان، «نوري المالکي» نخست وزير عراق و «خوزه مانوئل باروسو» رييس کميسيون اروپا حضور داشتند. «ناطق علي اف» وزير انرژي جمهوري آذربايجان، سناتور «ريچارد لوگار» رييس کميته روابط خارجي سناي آمريکا، مقامات بلند پايه برخي کشورهاي اروپايي، مصر و سوريه نيز در اين مراسم شرکت کردند.زمان بهرهبرداري از اين طرح که حدود 8ميليارد دلار هزينه دارد، سال 2014 ميلادي پيش بيني شده است. دوهزار کيلومتر از اين خط لوله گازي 3300 کيلومتري در خاک ترکيه احداث خواهد شد. منبع: دنیای اقتصاد
راه دشوار پروژه ناباکوبالاخره پس از کش و قوس های فراوان، قرارداد احداث خط لوله گاز نوباکو با حضور نمایندگان کشورهای ذی نفع در آنکارا به امضا رسید. امضای این قرارداد برای اروپایی که سال ها به انرژی روسیه وابسته بوده و همواره به دنبال راهی برای کاهش آن وابستگی بود، گام بلندی به شمار می رود. طی چند سال اخیر اروپا دوبار به عمق وابستگی خود به انرژی روسیه پی برد. اختلافات روسیه و اوکراین بر سر بهای گاز صادراتی و بدهی های گازی کی یف به مسکو منجر به قطع گاز صادراتی روسیه به اروپا در سرمای شدید زمستان امسال و سال 2007 شد. حوزه مانوئل باروسو رئیس کمیسیون اروپا پس از امضای قرارداد نوباکو گفت: «ما قصد داریم این پروژه را هر چه زودتر به اجرا درآوریم.» اما برخی تحلیلگران می پرسند، آیا خط لوله نوباکو اروپا را از سلطه روسیه بیرون خواهد آورد؟به گزارش سایت کریستین ساینس مانیتور امضای قرارداد نوباکو برای اروپای محتاج انرژی یک نقطه عطف به شمار می رود. اما در این بازی ژئوپلتیکی که بر سر تصاحب انرژی منطقه قفقاز و آسیای میانه به راه افتاده، نقاط عطف دیگری وجود دارد، به ویژه آنکه کشورهای مناطق فوق خود به نوعی به روسیه وابسته هستند. پیش از این مقام های روس واکنش های مختلفی در قبال پروژه نوباکو از خود نشان داده اند. پوتین نخست وزیر روسیه جایی گفته بود روسیه از تامین انرژی مورد نیاز اروپا از منابع مختلف حمایت می کند. او همچنین گفته بود مسکو هیچ مخالفتی با اجرای پروژه نوباکو ندارد. سرگئی اشماتکو وزیر انرژی روسیه گفته بود، پروژه نوباکو غیرعملی است و هیچ گاه به اجرا درنخواهد آمد. اما کنستانتین سیمونوف رئیس صندوق ملی امنیت انرژی در واکنشی تندتر، قرارداد نوباکو را «تنها یک تکه کاغذ پاره» نامیده بود. سیمونوف در مصاحبه ای گفت: «آقای باروسو می خواهد به کشورهای اروپایی نشان دهد در تحقق پروژه به اصطلاح «امنیت انرژی اروپا» بسیار فعال و کوشاست. او می خواهد به نخست وزیر ما (پوتین) بگوید که ببین، بالاخره پروژه را شروع کردیم، و اینکه اروپا روسیه را وارد بازی خطرناکی کرده است.» باوجود اظهارات مختلف، کارشناسان انرژی می گویند: «در مواجهه با مسکو، یک خط لوله رقابتی به اندازه یک ابزار استراتژیک سیاسی همچون منابع انرژی مفید است. این ابزار می تواند مسکو و کی یف را وادار به کنار گذاشتن اختلافات کند.» موضوع دیگری که کارشناسان به آن اشاره می کنند، موفقیت تجاری نوباکو است. به گفته آنها، موفقیت تجاری این پروژه بسیار شکننده است و احتمالاً به حمایت های آمریکا و اتحادیه اروپا محتاج خواهد بود. منبع: سرمایه
تلاش براي مشارکت ايران در طرح «نابوکو»قرارداد کشوري طرح خط لوله گاز «نابوکو» که کارشناسان از آن به عنوان نقطه عطفي در زمينه انرژي ياد ميکنند، روز گذشته در آنکارا طي مراسمي از سوي «رجب طيب اردوغان» نخستوزير ترکيه و نخستوزيران کشورهاي بلغارستان، روماني، مجارستان و اتريش به امضا رسيد. «خوزه مانوئل باروسو» رئيس کميسيون اروپا نيز قرارداد مزبور را امضا کرد. در مراسم امضاي اين قرارداد، علاوه بر نخستوزير ترکيه، «ميخائيل ساکاشويلی» رئيسجمهوري گرجستان، «اميل بوک» نخستوزير روماني، «ورنر فيمان» نخستوزير اتريش، «سرگئي استانيشو» نخستوزير بلغارستان، «گوردن باژناي» نخستوزير مجارستان، «نوري المالکي» نخستوزير عراق و «خوزه مانوئل باروسو» رئيس کميسيون اروپا حضور داشتند. به گزارش ایرنا در مراسم امضاي اين قرارداد همچنين وزراي انرژي 18 کشور منطقه و اروپا، نماينده ويژه آمريکا در امور انرژي حوزه درياي خزر، رئيس کميسيون روابط خارجي سناي آمريکا و نمايندگاني از بانک سرمايهگذاري و عمران و توسعه اروپا به عنوان تامينکنندگان مالي پروژه نيز شرکت داشتند. اردوغان در اين مراسم با اشاره به اينکه براي مشارکت ايران در اين طرح بزرگ تلاش ميکنيم، درباره مشارکت روسيه در اين طرح نيز گفت: براين باورم که روزي گاز روسيه را نيز ميتوان از طريق اين خط لوله به اروپا منتقل کرد. دعوت نشدن جمهوري اسلامي ايران به مراسم امضاي قرارداد کشوري نابوکو، موضوعي است که توجه محافل سياسي و خبري را به خود جلب کرده و به عنوان مهمترين مساله مورد بحث در اين مراسم بود. عدم حضور ايران پس از گذشت مدتهاي زياد در بلاتکليفي طرح نابوکو، سوالاتي را برانگيخته که در صدر آن اين نگراني را به وجود آورده است که چگونه ميتوان گاز اين خط لوله را تامين کرد. به عبارت ديگر ناظران آگاه معتقدند نبود ايران در اين طرح به معناي آن است که «گازي براي تزريق به خط لوله نابوکو وجود ندارد ». محافل سياسي دعوت نشدن ايران به اين مراسم را ناشي از ملاحظات سياسي اتحاديه اروپایی ارزيابي ميکنند. «تانريلديز»، وزير انرژي و منابع طبيعي ترکيه پيشتر گفته بود که «ايران يکي از کشورهاي تامينکننده گاز براي خط لوله گاز نابوکو خواهد بود». طول خط لوله 3 هزار و 300 کيلومتر است که نزديک به 2 هزار کيلومتر آن از قلمروی ترکيه عبور خواهد کرد و اين نقش تعيينکننده ترکيه در اين طرح بزرگ را مشخص میکند. این خط لوله قرار است در سال 2010 با ظرفيت انتقال سالانه 31 ميليارد مترمکعب فعال شود.به هر حال قرارداد کشوري نابوکو که کارشناسان از آن به عنوان نقطه عطفي در تحقق روياي «پروژه عصر» ياد ميکنند، در شرايطي با حضور مقامات بلندپايهاي از اتحاديه اروپایی، آمريکا و کشورهاي در مسير و برخي از کشورهاي تامينکننده احتمالي گاز براي اين خطلوله امضا شد که در واقع «گاز»ي در ميان نيست. بحث اساسي در اجرايي شدن نابوکو اينجاست که مقدار گاز ذکر شده در قرارداد را به جز جمهوري اسلامي ايران هيچ کشور ديگري به تنهايي قادر نيست تامين کند و همه کشورهاي اروپايي نيز ميدانند که همه راهها براي اجرايي شدن نابوکو در نهايت به ايران ختم خواهد شد. جمهوري آذربايجان به علت قراردادهايي که با روسيه منعقد کرده و اختلافاتي که با ترکيه درباره انعقاد يک قرارداد جديد 30 ساله دارد، هنوز بهطور جدي وارد گفتوگو با طرفهاي ذيربط به عنوان کشور تامينکننده گاز براي نابوکو نشده است. اين کشور همچنين تمام گاز توليدي خود را به تازگي به روسيه فروخته است و اين سوال مطرح است که باکو از کدام منبع خواهد توانست گاز مورد نياز نابوکو را تامين کند؟ موقعيت ترکمنستان نيز به دليل روشن نبودن مسير انتقال گاز آن به ترکيه هنوز در هالهاي از ابهام است. گاز ترکمنستان يا بايد از طريق قلمروی جمهوري اسلامي ايران به ترکيه منتقل شود که البته نزديکترين، امنترين و کمهزينهترين راه است يا بايد از طريق زير درياي خزر به جمهوري آذربايجان و سپس به گرجستان رفته و بعد وارد خاک ترکيه شود که اين مسير به علت روشن نبودن وضعيت رژيم حقوقي درياي خزر و اختلافات ترکمنستان، جمهوري آذربايجان و گرجستان راه بسيار دشواري ديده ميشود. مسير ايران نيز مسيري است که به موضعگيري کلي اروپا در قبال گاز ايران بستگي دارد و لابد تهران بدون حضور فعال در اين پروژه تمايل چنداني به ترانزيت گاز ترکمنستان از طريق خاک خود نخواهد داشت. ضمن آنکه هزينه ترانزيت بالاي گاز از ايران نيز ميتواند مطرح شود که در آن صورت قيمت تمام شده گاز تزريقي ترکمنستان به خط لوله نابوکو نيز مشکلي بر سر راه اين کشور آسياي مرکزي خواهد بود. گاز عراق نيز موضوعي است که در دوره جديد با تشويقهاي آمريکا مورد توجه قرار گرفته است. البته کشف نشدن منابع گاز و وضعيت کردهاي عراقي و دولت مرکزي و ملاحظاتي که ترکيه در برخورد با شمال عراق دارد، موانع مهم بر سر راه گاز عراق است که در ميانمدت جامه عمل پوشيدن آن دشوار به نظر ميرسد. با این حال راهبرد ايران در اینباره هنوز به کسي اعلام نشده است. برخي کارشناسان اعتقاد دارند، جمهوري اسلامي ايران با داشتن برگ اصلي و برنده اين بازي بزرگ، تمايل دارد تمامي بازيگران بازي خود را در اين عرصه به نمايش گذاشته و سپس با کمترين ريسک و آن هم با نرخي که براي برگهاي برنده ارائه ميکند، وارد بازي شود . منبع: وطن امروز
دیدگاه تان را بنویسید