خورشيد معرفت
حامد علي اكبرزاده
امام موسي كاظم عليهالسلام در سال 128 هجري در سرزمين ابواء كه يكي از قريههاي اطراف مدينه بود، از مادري به نام حميده متولد شد، از سال 148 هجري و با شهادت پدر بزرگوارش صادق آل محمد عليهمالسلام دوران امامتش آغاز شد و در سال 183 هجري به دستور هارونالرشيد خليفه ملعون عباسي، به شهادت رسيد. آن حضرت در طول دوران امامت و ولايت خويش، چهار خليفه مكار بنيعباس به نامهاي منصور دوانيقي، محمد مشهور به مهدي، هادي و هارونالرشيد را درك كرد و در تمام اين سالها با روشهاي مختلف در مقابل اين حكام ستمپيشه و ظالم ايستادگي كرد. امام هفتم ما شيعيان كه سلام و درود خداوند بر او باد ابتدا با دركي عميق از اوضاع آن روز جامعه مسلمين از هر گونه اقدام تحريكآميز عليه دستگاه حكومتي جبار و ستمگر منصور پرهيز و تلاش كرد تا حركت علمي را كه بهوسيله پدرش امام صادق عليهالسلام به اوج خود رسيده بود، ادامه دهد و توانست حوزه علمي وسيع و اثرگذاري را تشكيل دهد و به تربيت شاگردان و شيعيان بپردازد. به طوريكه سيدبن طاووس اين محدث و عالم بزرگ شيعه در اين باره اظهار ميدارد: عده زيادي از ياران و خواص شيعيان موسي بن جعفر عليهالسلام و رجال خاندان هاشمي در محضرش گرد آمدند و سخنان و پاسخهاي آن حضرت به پرسشهاي حاضران را ثبت نموده و هر حكمي كه در هر مسالهاي از آن حضرت صادر ميشد، ضبط ميكردند. (سيماي پيشوايان، مهدي پيشوايي، به نقل از شيخ عباس قمي، الانوار البهيه، ابن حجر هيتمي، دانشمند و محدث شهير اهل سنت نيز در اين باره مينويسد: موسي بن جعفر وارث علوم و دانش پدر و فضل و كمال او بود. وي در سايه عفو و گذشت و بردباري فوقالعادهاي كه از خود نشان داد، كاظم لقب يافت و در عصر او هيچ كس در معارف الهيه و دانش و بخشش به جايگاه او نميرسيد. در اين ميان حكومت بنيعباس ميدانست كه براي بقاي خود بايد جايگاهي معنوي در ميان مردم براي خود دست و پا كند و از اين نفوذ معنوي در دلها براي ادامه حكومت ننگين خود سوءاستفاده كند، از همين رو همواره قرابت خود را با خاندان رسالت به رخ ميكشيدند، زيرا بنيعباس از نسل عباس بن عبدالمطلب عموي پيامبر اسلام(ص) بودند و از اين انتساب در جهت منافع خويش بهرهبرداري تبليغاتي ميكردند. اما اين شيوه فريبكارانه هرگز نميتوانست آنان را به مقصد برساند، زيرا مردم شاهد تناقض و تعارض ميان گفتار و ظاهرسازي و تبليغات رياكارانه حكومت با اعمال و رفتار آنان نسبت به جامعه بودند و در كنار روشنگريهاي امام كاظم عليهالسلام اين رفتارهاي دوگانه هرگز پشت پرده نميماند. امام بر دلهاي مردم حكومت ميكند و از اين روست كه هر ضمير پاكي را مجذوب و مطيع خويش ميسازد. اين مساله در دوره حكومت هارونالرشيد بيش از پيش مطرح بود و از اين رو هارون با هر وسيلهاي تلاش ميكرد نفوذ و جايگاه معنوي امام عليهالسلام را در جامعه مسلمين تخريب كند و به همين دليل بارها آن حضرت را زنداني كرد. هارون تصميم داشت تا فرزندش امين را به عنوان جانشين و ولي عهد خويش معرفي كند و در اين راه امام كاظم عليهالسلام را مزاحم كار خود ميديد، زيرا همه مردم و بزرگان به فضيلت و علم و شايستگي و جايگاه والاي امام آگاه بودند و جانشيني فرزند هارون هيچ گونه توجيه عقلاني و ديني نداشت و به همين سبب هارون اقدامات خود را عليه حضرت آغاز كرد. در ميان خلفاي عباسي، هارون و مامون از علم و دانش قابل توجهي بهره ميبردند و جايگاه علمي اين دو خليفه مزور و مكار باعث شد تا برخي نسبت به جنايات اين دو شك و ترديد كنند، در اينجا بود كه ائمه معصومين(ع) در جهت پردهبرداري از اين چهره دروغين و رسواسازي دشمنان نقشآفريني ميكردند. ذكر دو مورد از احتجاجات و مناظرات امام موسي بن جعفر عليهالسلام و هارونالرشيد ميتواند اقدامات ناشايست دستگاه حكومتي عليه امام را بيشتر روشن سازد. هارون نهتنها ميكوشيد انتساب بنيعباس به خاندان رسالت را مستمسكي براي اهدافش قرار دهد، بلكه تلاش ميكرد پيامبرزادگي ائمه معصومين را نيز زير سوال ببرد. هارون روزي به موسي بن جعفر عليهالسلام ميگويد: شما چگونه ادعا ميكنيد فرزند پيامبريد، در حاليكه در حقيقت فرزندان علي هستيد، زيرا هركس به جد پدري خود منسوب است، نه جد مادري؟ حضرت در پاسخ وي آيات 85 و 86 سوره انعام را قرائت نمود كه خداوند در آن ميفرمايد: ... و از نژاد ابراهيم، داوود، سليمان، ايوب و.... و نيز زكريا و يحيي و عيسي و الياس را كه همگي از نيكان و شايستگانند، هدايت نموديم. آنگاه حضرت فرمود: در اين آيه عيسي از فرزندان پيامبران بزرگ پيشين شمرده شده است در صورتي كه او پدر نداشت و تنها از طريق مادرش منسوب به پيامبران بود، بنابر حكم اين آيه، فرزندان دختري نيز فرزند محسوب ميشوند و ما نيز به واسطه مادرمان فاطمه فرزند پيامبر محسوب ميشويم. هارون در برابر اين استدلال روشن هيچ جوابي نداشت و تنها سكوت كرد. اينگونه است كه امام معصوم معدن علم و حكمت الهي خوانده شده و جز با علم لدني از جانب حق، چگونه ميتوان در مقابل جهل مطلق اينچنين ايستاد. امام كاظم عليهالسلام اگرچه همواره با نيرنگهاي دشمنان مواجه بود و بخش قابل توجهي از دوران امامت خويش را در زندانهاي حكومت جائر بنيعباس به سر برد، اما در چنين شرايطي نيز هدايت و زعامت معنوي جامعه را رها نكرد و در نهايت در اوج مظلوميت به شهادت رسيد. منبع: جام جم
دیدگاه تان را بنویسید