«اصولگرايی انتقادی» به مثابه يك گفتمان
محمد کمالیزاده
در آغازين روزهاي تكوين نظام جمهوري اسلامي ايران و به فراخور شرايط طبيعي جامعه پساانقلابي، شاهد ايجاد يا گسترش جناحها، احزاب و نحلههاي گوناگون در فضاي سياسي جامعه بوديم. اين رنگينكمان سياسي كه تفكراتي از منتهياليه چپ تا راست را دربر ميگرفت تا سالهاي آغازين دهه 60 نيز كموبيش ادامه يافت. اما روند سريع اتفاقها و رويدادهاي پس از انقلاب باعث حذف و انزواي بسياري از اين نحلهها و گروهها شد؛ هرچند به مرور زمان برخي از گفتمانهاي حذف شده خود را در قالب جريانهاي فكري و سياسي ديگر بازتوليد كردند. از سالهاي ابتدايي دهه 60 تا اوايل دهه 70 عرصه سياسي كشور ميان دو جناح سياسي عمده موسوم به جناحهاي چپ و راست تقسيم شده بود. دهه اول انقلاب را بايد دوران سيطره جريان چپ اسلامي بر دولت، مجلس و حتي قوه قضائيه دانست. اواخر دهه 60 دوران افول جريان چپ در عرصه سياسي كشور محسوب ميشود كه با رونق متقابل جريان راست همراه است. جريان راست كه تا پايان دهه اول انقلاب و به طور مشخص تا پايان مجلس سوم در مقام اقليت قرار داشت، با آغاز رياست جمهوري هاشمي رفسنجاني به طور فعالتري وارد فضاي سياسي كشور شده و در انتخابات مجلس چهارم با شعار حمايت از هاشمي اكثريت مجلس را از آن خود ميكند و به سيطره چندين ساله جناح چپ بر مجلس پايان ميدهد. در سالهاي مياني دهه 70 و بهخصوص از دوم خرداد 76 به بعد شاهد تقسيم فضاي سياسي كشور ميان دو جريان اصولگرا و اصلاحطلب هستيم كه به نوعي نامهاي جديد همان جريانهاي راست و چپ سابق به شمار ميروند. اين تقسيمبندي همچنان نيز اعتبار خويش را در عرصه سياسي كشور حفظ كرده و به نوعي مهمترين معرف تقسيمبنديهاي حزبي و جناحي كنوني است. اما از چند سال قبل تاكنون در كنار اين تقسيمبندي دو قطبي و سنتي، صداهاي تازهاي نيز در عرصه سياسي كشور به گوش ميرسد. جريانهاي فكري و سياسي جديد كه در مرزبندي آشكار با قطبهاي سنتي حاكم بر عرصه سياسي كشور و بهدنبال تصلب و فترت سياسي و فكري حاكم بر اين جناحها شكل گرفتهاند، عملا فضاي حاكم بر عرصه فكري، اجتماعي و سياسي جامعه را به نوعي چندقطبي گفتماني تبديل كردهاند. در فضاي نويني كه بهدنبال انتخابات اخير رياست جمهوري شكل گرفته و دو قطب سياسي جامعه را به نوعي انفعال و ابهام فكري و عملي دچار كرده، نقش مهم اين قطبهاي جديد گفتماني در اعتدال و شفافيتبخشي به فضاي سياسي جامعه را بيش از گذشته آشكار كرده است. در فضاي كنوني، وضعيت و آينده سياسي اصلاحطلبان در هالهاي از ابهام قرار گرفته و احزاب و گروههاي موجود در اين جريان هنوز نتوانستهاند به انسجام گفتماني و وحدت رويه مشخص در خصوص مسائل و دغدغههاي كنوني و آينده نظام و جامعه دست پيدا كنند. جريان موسوم به اصولگرايي نيز بهرغم حضور در برخي عرصههاي قدرت، عملا بهجز برخي اعلام مواضع و اظهارنظرهاي پراكنده، نقش موثري در رويدادهاي اخير عرصه سياسي نداشته است و چشمانداز آينده اين جناح نيز چندان اميدواركنندهتر از گذشته و حال به نظر نميرسد. بهرغم سكون و ركودي كه در جريانهاي فوق رخنه كرده، آنچه اين روزها به فضاي سياسي كشور نشاط و پويايي بخشيده حضور و فعاليت مستمر جرياني است كه از آن به عناوين گوناگوني نظير اصولگرايي انتقادي، اصولگرايي خلاق و اصولگرايي اصلاحطلبانه ياد ميشود. نحله و جريان جديد از سويي با اصولگرايان، اعم از سنتيها و طرفداران دولت، داراي مرزبندي آشكار است و از سوي ديگر با جريان موسوم به اصلاحطلبي داراي تفاوت ماهوي و بنيادين است. اين جريان فكري و سياسي نوظهور بهرغم حضور كوتاه مدت خود در فضاي عمومي جامعه توانسته قابليتهاي فراواني در جذب افكار عمومي از خود نشان دهد. اين جريان همچنين با رويكرد اعتدالي و بهدور از افراط و تفريط خود توانسته توان بالاي خويش را در مديريت كارآمد امور سياسي، فرهنگي و اجتماعي جامعه نشان دهد؛ امري كه نمونهاي از آن را در روزهاي اخير و در جريان تصميمگيري مجلس در خصوص راي اعتماد به وزيران پيشنهادي دولت شاهد هستيم. در آستانه راي اعتماد مجلس به دولت، اصولگرايان منتقد در تلاش هستند با تمركز بر شايستهسالاري و كارآمدي و در عين حال با اتخاذ رويكردي همدلانه با دولت جهت تسريع در روند تشكيل كابينه و پيشبرد امور و نيز جلوگيري از اخلال در روند اداره كشور به بررسي دقيق وزراي پيشنهادي بپردازند تا شاهد تشكيل كابينهاي منسجم و كارآمد و در عين حال هماهنگ با اهداف و آرمانهاي بلند نظام جمهوري اسلامي باشيم. حضور فعال و موثر اصولگرايان منتقد در روند رويدادهاي اخير عرصه سياسي كشور تنها منحصر به انتخاب كابينه نبوده بلكه در روند پر شتاب حوادث پس از انتخابات نيز اين جريان با توجه توامان به حقوق مردم و منافع عاليه نظام و نيز اتخاذ رويكردي معتدل، واقعبينانه و حقمدارانه نقشي مهم در شفافسازي و آرامش بخشي به فضاي سياسي ايفا كرده است. نقش فعال اصولگرايان منتقد در روند رويدادهاي چند ساله اخير و نيز قوت، انسجام و اصالت گفتماني اين رويكرد جديد، خبر از ظهور جريان و گفتماني مستقل در عرصه فكري و سياسي كشور ميدهد. جريان و گفتماني كه انتظار ميرود در آينده سياسي كشور نقش فعالتري بر عهده بگيرد. ما نيز در آينده از ابعاد گوناگون اين گفتمان بيشتر خواهيم نوشت.
دیدگاه تان را بنویسید