ليبرال بودن يا نبودن؛ مساله اين است
سجاد سالك: آيا محمود احمدينژاد يك رئيسجمهور ليبرال است؟ آيا سياستهاي فرهنگي دولت دهم نسبتي با انديشههاي ليبرال دارد؟ شايد براي عالمان علم سياست و دانشجويان انديشه سياسي بسيار دشوار باشد كه بخواهند حتي در رابطه با احتمال ليبرال بودن رئيس دولت دهم، پژوهشي علمي انجام دهند. حتي اگر ناسزاهايي كه احمدينژاد طي چهار سال گذشته در رابطه با ليبراليسم بيان كرده را هم ناديده بگيريم، شاخصهاي ليبراليسم آنقدر از ذهن و عمل احمدينژاد دور است كه دشوار ميتوان فرضيهاي در رابطه با ليبرال بودن او آماده كرد. با اين وجود موضوع ليبرال بودن احمدينژاد از زمان بررسي صلاحيت وزيران پيشنهادي تا به حال محل بحث زيادي بوده است. در اين رابطه برخي اصولگرايان منتقد او معتقدند رئيس دولت دهم مشي ليبرالي دارد. مهمترين چهره منتقد او در اين زمينه علي مطهري است كه رئيسجمهور را در زمينه فرهنگي داراي انديشههاي ليبرالي ميداند. وي براي اين گفته خود چند دليل مشخص دارد: دليل اولش اصرار احمدينژاد به معرفي وزير زن است، چرا كه وي اعتقاد دارد احمدينژاد به اين دليل وزير زن معرفي كرده تا در زمينه فرهنگي و اجتماعي نيز محبوبيت كسب كرده و خلأ آرايش را در انتخابات جبران كند. دليل دوم او جزو شنيدههاي وي است: «من شنیدهام که احمدی نژاد قائل به آزاد کردن ماهواره هست و این در راستای جبران و جذب آرای مخالف است.» دليل ديگر مطهري برخي اظهار نظرهاي مطرح شده است: «خودشان اعلام کردند که اعتقادی به نظارت و مساله حجاب و ممیزی کتاب ندارند یا جواز حضور براي زنان را در ورزشگاه بهرغم مخالفت مراجع تقلید صادر کردند.» تا به حال استدلال ديگري در مورد ليبرال بودن احمدينژاد ارائه نشده است. اما آيا اين استدلالها صحيح است و آيا صرف صحت ميتواند حكم به ليبرال بودن يك فرد بدهد؟ موضوع اين نيست كه آيا ليبرال بودن خوب است يا بد. قرار نيست ليبراليسم ارزشگذاري شود. پرسش اصلي اينجاست كه آيا با استدلالهاي گفته شده، ميتوان احمدينژاد را منتسب به انديشه خاصي آن هم ليبراليسم كرد؟ تفاوتهاي دو انديشه ليبرالها چه ميگويند؟ گرچه در باب ليبراليسم بحثهاي متفاوتي مطرح است و اين انديشه در گذر زمان تفاوتهاي زيادي داشته و انديشمندان ليبرال در موضوعاتي با هم اختلاف نظر دارند اما برخي زمينههاي مشترك وجود دارد كه ميتوان از آنها به عنوان مولفههاي ليبراليسم نام برد و دوري يا نزديكي به اين انديشه را با آنها مورد سنجش قرار داد. جدايي نهاد دين از دولت: احمدينژاد و يارانش تا به حال نه تنها سخني در اين باب نگفتهاند بلكه به یکی بودن نهاد دین و نهاد دولت اصرار دارند و در اين زمينه به فلسفه مهدويت توجه زيادي نشان داده و سعي در تبليغ گسترده انديشه تشيع دارند. اين در حالي است كه لیبرالها بر این اعتقادند که هرکس حق دارد بنا به اعتقادات دینی خود، زندگی شخصیاش را نظم دهد. در اين زمينه به نظر ميرسد احمدينژاد هيچ نسبتي با ليبراليسم نداشته باشد. آزادي: گوهر وجودي ليبراليسم آزادي است. شنيدههاي غير موثقي همچون اين نظر كه احمدينژاد اعتقاد به آزاد شدن ماهواره دارد يا با حجاب و مميزي مشكل دارد، هرگز نميتواند مبنايي قرار گيرد كه او را ليبرال بدانيم. فارغ از اين شنيدهها مساله اصلي اينجاست كه طي چهار سال گذشته در عمل چه اتفاقي افتاده است. آيا مميزي كتابها در عمل كاهش پيدا كرده است؟ آيا مجوز صدور كتابها رشد صعودي داشته يا كتابهايي كه در دولت گذشته منتشر شدهاند براي تجديد چاپ باز هم نياز به كسب مجوز پيدا كردهاند؟ كنسرتهاي موسيقي در چهار ساله گذشته بيشتر اجازه برگزاري مراسم يافتهاند يا در دولت قبلي؟ اگر انديشههاي احمدينژاد ليبرالي است چرا در عمل نمودي نداشته است؟ اساسا با چه معياري و با سنجش كدام حوزه فرهنگي ميتوان احمدينژاد را ليبرال دانست؟ توجه به بخش خصوصي و نهادهاي مدني: حذف يارانه احزاب و كمرنگ شدن فعاليت سازمانهاي غير دولتي مهمترين جلوه كاهش توجه به نهادهاي مدني است. فعالان بخش خصوصي نيز طي چهار سال گذشته گلايههاي زيادي مطرح كردهاند. دولت احمدينژاد در چهار سال گذشته توجه زيادي به مساجد و هياتهاي مذهبي نشان داده و برخي از مشاوران احمدينژاد، كانونهاي فرهنگي مساجد را يك نهاد غير دولتي دانسته و توجه به آن را مصداق توجه به نهادهاي مدني عنوان ميكنند. ترديدي نيست كه احمدينژاد از زمان حضور در شهرداري تهران تا حضور در نهاد رياست جمهوري، بيشترين توجه را به گروههاي مذهبي و ارزشگرا داشته است. آيا افزايش توجه به هياتهاي مذهبي، يك رويكرد ليبرالي محسوب ميشود؟ افزايش آزادي منتقدان و شفافيت: در طول چهار سال فعاليت دولت نهم تنها روزنامه كلمه سبز، به عنوان يك روزنامه منتقد مجوز انتشار از هيات نظارت بر مطبوعات را دريافت كرد كه اين روزنامه در ادامه از انتشار بازماند. از سوي ديگر هيات نظارت بر مطبوعات بهجاي قوه قضائيه وارد عمل شده و تعدادي از روزنامههاي منتقد را به صورت موقت توقيف كرد. دولت همچنان نگاه مثبتي به تلويزيون خصوصي ندارد. سايتهاي اينترنتي منتقدان هم بارها فيلتر شده است، چنانكه در آخرين مورد فيلتر كردن سايت فراكسيون اقليت مجلس، صداي اعتراض اصولگرايان را هم در آورد. اين در حالي است كه دولتهاي ليبرال، اعتقادي به صدور مجوز براي مطبوعات نداشته و مسدود كردن سايتهاي سياسي مخالفان جايي در كارنامه آنها ندارد. تلويزيونهاي خصوصي نيز به راحتي اجازه فعاليت دارند و پرسشگري و انتقاد امري پذيرفته شده است. با اين تفاسير آيا دولت احمدينژاد را ميتوان دولتي ليبرال دانست؟ تساهل و تسامح: بهترين شاخص براي سنجيدن تساهل و تسامح رئيس دولت، رفتاري است كه در چهار سال گذشته با وزيران كابينه صورت گرفت. تساهل و تسامح را البته بايد با منتقدان و گروههاي رقيب نيز سنجيد. اين تساهل و تسامح حتي در انتخاب مديران ارشد نيز جلوهاي خاص دارد. آيا احمدينژاد از مديران لايق اما با گرايش غيرهمسو در دولت بهره جسته است؟ پاسخ به اين سوال ممكن است چالش بر انگيز باشد. اما با وزيراني كه مورد انتخاب قرار گرفته و در كابينه حضور يافتند چه برخوردي صورت گرفت؟ كنار گذاشتن 10 وزير و تغيير سه باره رئيس بانك مركزي در طول چهار سال، آيا نمادي از تساهل و تسامح است. اختلاف نظر پيش آمده در مورد انتخاب اسفنديار رحيم مشايي به عنوان معاون اول در آخرين روزهاي كاري دولت نهم كه منجر به كنار گذاشتن چند وزير شد نشان ميدهد افراد غير همسو به راحتي از كابينه كنار گذاشته ميشوند. وزيران كنار گذاشته شده در گفتوگوهاي خود اعلام كردهاند كه به خاطر بيان نظري بر خلاف خواست رئيسجمهور، مورد غضب قرار گرفته اند. ليبرالستيز در مقام متهم با بررسي شاخصهاي مختلف ليبراليسم، نميتوان نتيجه گرفت كه احمدينژاد انديشهاي ليبرالي دارد. انتخاب وزيران زن و موافقت با حضور زنان در ورزشگاهها به تنهايي نميتواند ملاكي باشد تا احمدينژاد و مشاورانش را ليبرال بناميم. نكته جالب اينجاست كه احمدينژاد خود نيز نهتنها علاقهاي ندارد ليبرال خوانده شود، بلكه آنگونه كه در جدول نيز مشخص است تا به حال اظهار نظرهاي زيادي عليه ليبراليسم انجام داده و از مخالفان جدي آن محسوب ميشود. با اين حال منتقدان وي تا بهحال بهصورت روشن اعلان نكردهاند كه كدام عملكرد احمدينژاد باعث شده او بهرغم اين همه ليبرال ستيزي، ليبرال خوانده شود. عملكرد احمدينژاد در زمينههاي اقتصادي و سياسي را هم ميتوان با شاخصهاي ليبراليسم مورد سنجش قرار داد. با اين وجود از آنجا كه منتقدان وي، او را در زمينه فرهنگي متهم ميكنند از مقايسه در اين زمينهها خودداري شد. مطهري و ديگر اصولگرايان البته ميتوانند احمدينژاد را بهخاطر عملكردش در حوزههاي مختلفي مورد انتقاد قرار دهند. اما احمدينژاد معتقد به هر مسلك و مرامي كه باشد، قطعا ليبرال نيست. منبع: تهران امروز
دیدگاه تان را بنویسید