پيششرطهای وحدت و تفاهم
دكتر عماد افروغ
اين روزها خوشبختانه ميل به يافتن و رفتن در مسير وحدت و تفاهم در جامعه، به خصوص نزد اهالي نخبه، بيش از پيش ديده ميشود، اما پرسش اصلي اين است كه چگونه ميتوان وارد اين وادي شد به نحوي كه نتيجه آن وحدتي پايدار و براي جامعه مطلوب باشد. اهميت اين مساله در آن است كه اگر گرايش به وحدت متناسب با الزامات و واقعيتهاي اجتناب ناپذير جامعه سالم نباشد به نتيجه پايدار و دلخواه نخواهد رسيد. در اينجا دو مساله وجود دارد؛ اول اينكه برداشت نگارنده اين است كه در بحث وحدت ما با دو معضل مواجه هستيم، به اين معنا كه يا نگاه به وحدت از بالا به پايان و اجبارگرايانه است و يا اينكه اعتقاد بر اين است وحدتي مطلوب تلقي ميشود كه هيچ اختلافنظر و سليقهاي در ميان نباشد.در حالي كه هر دو نگاه مذموم است. در واقع اعتقاد به وحدت با تكيه بر قدرت معنايي جز غالب كردن اين پديده سياسي - اجتماعي ندارد كه با اساس وحدت در تعارض است. بنابراين بايد درك فلسفي و جامعهشناختي خود را نسبت به اين پديده تعميق بخشيم تا از حوزه شناخت موثر و كارآمد وحدت محروم نمانيم. آنچه اكنون مشاهده ميشود روزمرگي سياسي و بيتوجهي به ابعاد ظريف و عميق فلسفي و جامعهشناختي است كه بر درك سطحي، قشري و تنك تكيه دارد. در حاليكه اگر فلسفيتر، جامعهشناختيتر و حتي دينيتر به اين مقوله بنگريم در مييابيم كه وحدت بدون تكثر امكانپذير نيست، همانطور كه تكثر بدون وحدت كارآمدي ندارد و متاسفانه جامعه ما در پي افراط و تفريط هنوز نتوانسته به نقطه اعتدال برسد. البته طبيعي است كه عوامل زايش افراط و تفريط را بايد در هر مقطع با بسترها و زمينههاي خودش بررسي كرد. اكنون اگر از تكثر سياسي درون گفتماني استقبال نشود در مقابل، امواج تكثر برون گفتماني ظهور خواهد يافت. در اين مقوله خوب است به ديدگاههاي حكيمان اسلامي بنگريم و ببينيم كه آنها چه نگاهي به جامعه مطلوب داشته و دارند. تدبر در سيره عملي بزرگان دين در امر حكومتداري و آموزههاي قرآني نشان ميدهد كه جامعه ساكت، صامت، بدون اختلاف عقيده و سليقه مورد نظر نيست. بنابراين آن ديدگاهها و اين مشكلات در جامعه نشان ميدهد كه ريشه اصلي مساله به مباحث تئوريك و نظري برميگردد كه حاصل آن، گاه سياستگذاريهاي ناموجه و برنامهريزيهاي نامناسب است. مساله دوم هم اين است كه شرط قرار گرفتن در مسير وحدت مطلوب، عبرتگرفتن از اشتباهات گذشته است. برخلاف انتظار علايمي دال بر اين وجود دارد كه نشان دهنده عدم عبرتگيري از وقايع گذشته است. عدم پرهيز از برخوردهاي هيجاني و احساسي از جمله اين نشانههاست. در مقابل رفتارهاي هيجاني، بايد رخدادها را به عنوان يك مساله، ريشهيابي و ابعاد داخلي و خارجي آن را تحليل كنيم به گونهاي كه مبادي ورودي خطاها و اشتباهات سد شود. نه اينكه به دليل برخي توهمها و ذهنيتهاي غلط، تهديدي بر تهديدهاي موجود بيفزاييم. بهتر اين است كه نبايد از ريشهيابي مسائل تلخ غفلت و صرفا به متهم كردن يكديگر بسنده كنيم واگر قرار است فضا عوض شود راهي جز عبرتگيري از گذشته نيست و آنچه بايد اكنون در دستور كار قرار گيرد شناخت مسير درست حصول وحدت و تفاهم است زيرا جامعهاي كه نياموزد از خطاهاي خود درس عبرت بگيرد، قطعا نميتواند كمال خواهي را براي خود رقم بزند و تاكيد من بر اين مقوله نيز به دليل اهميت ويژه آن در ترسيم فضاي آتي و پيشروست كه اميد است مورد توجه و هر گونه تلاشها و كوششها در اين زمينه برمدار آن قرار گيرد. منبع: تهران امروز
دیدگاه تان را بنویسید