نظریات معناداری در معرفتشناسی دینی
نظریات در باب ادراک را به واقع گرایی مستقیم و غیرمستقیم تقسیم کرد و گفت: امروزه وقتی صحبت از معرفتشناسی دینی میشود اولین چیزی که به ذهن متبادر میشود مسئله توجیه باورهای دینی است.
مهر: دکتر اکبری با تشریح نظریات معناداری در فلسفه زبان تأکید کرد: اگر کسی نظریه مصداقی را در تئوری معناداری مطرح کند، مطمئناً در بحث اوصاف خدا به اشتراک لفظی میرسد بنابراین، نظریات معناداری در معرفتشناسی دینی مؤثرند. دکتر رضا اکبری در نخستین نشست مجموعه "درسگفتارهایی در فلسفه دین" که پیش از ظهرامروز در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد، به موضوع "نظریه کاربردی معنا و تأثیر آن در معرفتشناسی دینی" پرداخت و گفت: این بحث ما را با مسئله زبان دین، نظریات معنادار و معرفت شناسی دین درگیر میکند. دانشیار فلسفه دانشگاه امام صادق(ع) به نظریات معناداری(مصداقی، کاربردی، روان شناختی و قطع مصداقی) در فلسفه زبان اشاره کرد و گفت: نظریات مصداقی، معنا همان مصداق است و بیشتر در اسامی خاص به کار میرود. در نظریات روان شناختی که در سنت خودمان بیشتر مطرح است معنا را در درون ذهن متکلم تحدید میکنند و در نظریات قطع صدقی بیشتر در مورد زبانهای فرمال سخن گفته میشود. وی به نظریه روان شناختی اشاره کرد و افزود: در این نظریه معنا آن چیزی است که در ذهن میآید که در سنت ما غالبا این نظریه در منطق خوانده میشود. وی نظریات در باب ادراک را به واقع گرایی مستقیم و غیرمستقیم تقسیم کرد و گفت: امروزه وقتی صحبت از معرفتشناسی دینی میشود اولین چیزی که به ذهن متبادر میشود مسئله توجیه باورهای دینی است. دکتر اکبری نظریه کاربردی درباره معنا را یکی از مهمترین نظریات در فلسفه زبان خواند و افزود: بر اساس نظریه کاربردی، معنای یک لفظ چیزی جز کاربرد آن لفظ نیست. در این نظریه، زبان خصوصی وجود ندارد. مقصود از زبان خصوصی زبانی است که ارجاع آن به اموری است که صرفا برای خود فرد امکانپذیر است. اگر زبان امری خصوصی نیست، پس در یک جامعه زبانی تحقق پیدا میکند. وی با بیان اینکه در جامعه زبانی قواعدی نانوشته وجود دارد که افراد آن جامعه به صورت ناخودآگاه از آنها پیروی میکنند و کلمات معنا مییابند، افزود: از آنجا که در جامعه زبانی زمینههای مختلفی وجود دارد باید از قواعد مختلف سخن گفت که به تبع خود باعث می شود یک لفظ در زمینه های مختلف معانی مختلف داشته باشد. ویتگنشتاین برای اشاره به این حقیقت از اصطلاح شباهت خانوادگی استفاده میکند. این اصطلاح اشاره دارد که معنای لفظ در یک زمینه را نمیتوان تعمیم داد و به کاربردهای دیگر آن تسری داد بلکه کاربردهای یک لفظ در زمینههای مختلف به گونهای است که معانی آن لفط را در یک طیف قرار میدهد. در این طیف، معنای لفظ در یک کاربرد میتواند نزدیک معنای همان لفظ در زمینه دیگر باشد اما نمیتوان یک وجه اشتراک ذاتی میان همه معانی لفظ در تمام کاربردهای آن پیدا کرد. دانشیار فلسفه دانشگاه امام صادق(ع) تصریح کرد: ویتگنشتاین برای اشاره به این حقیقت از اصطلاح بازیهای زبانی کمک میگیرد. ممکن نیست میان بازی های مختلف، یک وجه اشتراک ذاتی یافت نمود. اگر بپذیریم که معنای لفظ تابعی از زمینه کاربرد آن است آنگاه باید میان زمینه گفتگوی علمی و زمینه گفتگوی دینی تمایز قائل شد. دکتر اکبری تأکید کرد: در زمینه گفتگوی علمی به دنبال اثبات فرضیههای گوناگون هستیم ولی در زمینه گفتگوی دینی در صدد برقراری ارتباط با حقایق متعالی هستیم. در زمینه گفتگوی دینی خداوند اسم خاص است که باید در صدد برقراری ارتباط با آن وجود متعالی باشیم. در چنین نگاهی صحبت از اثبات خداوند اشتباه است این کار به معنای تسری دادن قواعد یک بازی زبانی به بازی زبانی دیگر است درست مثل اینکه شخصی قواعد فوتبال را به بازی هندبال تسری دهد. وی با بیان اینکه در معرفت شناسی دینی در پاسخ به این پرسش که آیا وجود خداوند نیازمند اثبات است یا خیر؟، سه رویکرد عمده قرینهگرایی، عملگرایی و ایمانگرایی وجود دارد، افزود: در نظریه قرینهگرایی تأکید میشود که خداباوران لازم است بر اثبات وجود خدا دلیل اقامه کنند و مدل استدلالی در این رویکرد میتواند مدل قیاسی یا استقرایی تجمیعی باشد. دکتر اکبری با اشاره به اینکه در نظریه عملگرایی بر مصلحتسنجی دنیوی یا اخروی تأکید می شود، تصریح کرد: بر این اساس خداباوری دارای معقولیت عملی بالاتری تلقی میشود. وی با بیان اینکه در نظریه ایمانگرایی اقامه استدلال بیارتباط با خداباوری یا مضر به حال آن دانسته شده به نظریه کاربردی معنا اشاره کرد و گفت: در عرصه کاربرد، لفظ خدا ما را با نظریه ایمانگرایی از نوع اول مرتبط میسازد که استدلال اثباتی را بیارتباط با خداباوری میداند. مجموعه درسگفتارهایی در فلسفه دین به همت گروه فلسفه دین پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با هدف ارائه مدلی در تبیین معناداری زبان دین با حضور استادان فلسفه به صورت ماهانه برگزار میشود.
دیدگاه تان را بنویسید