انتقاد گاردین از تیم دولت ترامپ/ کارشناسان ایران کجا هستند؟

روزنامه انگلیسی گاردین در گزارشی با بررسی دلایل ازسرگیری حملات آمریکا به ایران نوشت که تصمیم دونالد ترامپ برای بازگرداندن تقابل نظامی با تهران، کمتر از چهار ماه مانده به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، می‌تواند جمهوری‌خواهان را با هزینه‌های سیاسی و اقتصادی سنگینی مواجه کند؛ اقدامی که به اعتقاد کارشناسان، خطر گسترش جنگ، افزایش تورم و حتی کشیده شدن آمریکا به یک درگیری طولانی‌مدت را افزایش داده است.

به گزارش ایرنا، روزنامه گاردین در گزارشی به قلم «رابرت تیت» نوشت: دونالد ترامپ که طی دهه‌های گذشته همواره با تصمیم‌های پرریسک و شکستن قواعد متعارف سیاسی شناخته شده، اکنون بزرگ‌ترین قمار دوران ریاست‌جمهوری خود را انجام داده است؛ ازسرگیری جنگ با ایران، کمتر از یک ماه پس از آنکه توافق آتش‌بس را برای جلوگیری از بحرانی اقتصادی مشابه رکود بزرگ ضروری توصیف کرده بود.

ترامپ طی هفته گذشته پس از آنکه به این جمع‌بندی رسید که یادداشت تفاهم امضاشده میان ایران و آمریکا در ۱۷ ژوئن دیگر قابلیت اجرا ندارد، دستور ازسرگیری حملات علیه اهداف نظامی و زیرساختی ایران را صادر کرد. در مقابل، ایران نیز با حملات پهپادی و موشکی به متحدان آمریکا در منطقه خلیج فارس واکنش نشان داد.

یادداشت تفاهم از همان ابتدا با مخالفت شدید جریان نومحافظه‌کار حزب جمهوری‌خواه روبه‌رو بود؛ جریانی که آن را امتیازدهی به ایران می‌دانست.

کمتر از چهار ماه مانده به انتخابات نوامبر که دموکرات‌ها در تلاش برای بازپس‌گیری اکثریت در مجلس نمایندگان و سنا هستند، ترامپ با ازسرگیری جنگی که از حمایت افکار عمومی برخوردار نیست، خود و حزبش را در معرض یک شکست انتخاباتی قرار داده است؛ به‌ویژه آنکه افزایش بهای سوخت و هزینه‌های زندگی، نارضایتی رأی‌دهندگان را تشدید کرده است.

«کرت میلز» سردبیر نشریه امریکن کانسروتیو در این باره گفت: «تقریباً هیچ سناریویی وجود ندارد که نشان دهد این تصمیم به حفظ موقعیت جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای کمک خواهد کرد.»

وی افزود: «این تصمیم یک بازنده کامل است و نشان می‌دهد ترامپ چندان نگران انتخابات میان‌دوره‌ای نیست. به نظر می‌رسد این موضوع برای او به یک دشمنی شخصی با ایران تبدیل شده است.»

هشدار درباره خطر یک جنگ فرسایشی

نویسنده در ادامه با استناد به نظر کارشناسان هشدار می‌دهد که تشدید درگیری‌ها می‌تواند در نهایت به عملیات زمینی آمریکا در خاک ایران منجر شود؛ سناریویی که ترامپ پیش‌تر بارها از آن با عنوان «جنگ‌های بی‌پایان» انتقاد کرده بود.

«نیت سوانسون» مشاور پیشین وزارت خارجه و کاخ سفید در امور ایران گفت: «ابتدا تصور می‌کردم این تنها یک دور دیگر از خشونت‌های مقطعی خواهد بود و سپس طرفین به آتش‌بس و مذاکرات بازخواهند گشت، اما اکنون سطح تنش فراتر از پیش‌بینی‌های من رفته است.»

به گفته وی، هدف واشنگتن از این اقدامات احتمالاً بازسازی اهرم فشار برای مذاکره مجدد درباره یادداشت تفاهم است، اما این راهبرد بسیار پرخطر بوده و احتمال شکست آن زیاد است.

تنگه هرمز؛ محور اصلی اختلاف

گاردین کنترل تنگه هرمز را مهم‌ترین عامل اختلاف میان تهران و واشنگتن معرفی می‌کند. پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۰ درصد صادرات انرژی جهان از این آبراه عبور می‌کرد و اکنون نیز تنگه هرمز به مهم‌ترین ابزار چانه‌زنی ایران برای مقابله با فشارهای آمریکا درباره برنامه هسته‌ای و سیاست‌های منطقه‌ای تبدیل شده است.

قرار بود یادداشت تفاهم زمینه‌ساز یک آتش‌بس ۶۰ روزه باشد تا طی آن مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران انجام شود. در مقابل، ایران نیز تنگه هرمز را بازگشایی می‌کرد و آمریکا بخشی از تحریم‌ها را کاهش می‌داد؛ از جمله اجازه فروش نفت ایران و آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده.

اما تنها چند روز پس از آغاز اجرای توافق، اختلاف‌ها بروز کرد. ایران به برخی کشتی‌های تجاری که از مسیر دریایی نزدیک سواحل عمان و با حمایت نیروی دریایی آمریکا عبور می‌کردند، حمله کرد. تهران معتقد بود این مسیر خارج از سازوکار مورد توافق است، در حالی که آمریکا و متحدانش، دریافت عوارض از کشتی‌ها را اقدامی غیرقانونی تلقی می‌کردند.

اختلاف بر سر علت فروپاشی توافق

این گزارش به دیدگاه‌های متفاوت کارشناسان نیز اشاره می‌کند. «ولی نصر» استاد دانشگاه جانز هاپکینز معتقد است فروپاشی یادداشت تفاهم نه ناشی از سوءتفاهم بلکه نتیجه محاسبات اشتباه هر دو طرف بوده است.

وی با اشاره به اظهارات «جی‌دی ونس» معاون رئیس‌جمهور آمریکا گفت، ترامپ از این توافق به عنوان فرصتی برای تقویت ذخایر راهبردی نفت آمریکا و کاهش فشار بر بازار انرژی استفاده کرد تا در ادامه، موقعیت ایران در مذاکرات را تضعیف کند. به گفته نصر، هدف اصلی ترامپ، خارج کردن کنترل تنگه هرمز از دست ایران پیش از آغاز مذاکرات اصلی بوده تا تهران نتواند از این اهرم در پرونده هسته‌ای استفاده کند.

از سوی دیگر، ایران نیز تصور می‌کرد می‌تواند در دوره ۶۰ روزه آتش‌بس، بخشی از مشکلات اقتصادی خود را برطرف کرده و موقعیتش را تقویت کند. نصر معتقد است هر دو طرف در ارزیابی توانایی‌های خود دچار اشتباه شده‌اند.

نبود کارشناسان ایران در دولت ترامپ

گاردین یکی دیگر از مشکلات دولت آمریکا را کمبود کارشناسان متخصص ایران در تیم تصمیم‌گیری عنوان می‌کند. «نیت سوانسون» در این باره، «مارکو روبیو» وزیر خارجه آمریکا را متهم کرد که بسیاری از کارشناسان باسابقه ایران را از وزارت خارجه کنار گذاشته است.

در مقابل، ترامپ بیش از هر چیز به تیم نزدیک خود شامل «استیو ویتکاف»، «جرد کوشنر» و «جی‌دی ونس» تکیه کرده است.

یک پژوهشگر مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن معتقد است اگر ترامپ از مشورت کارشناسان ایران بهره می‌برد، بهتر درک می‌کرد که ساختار تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی با الگوهای مورد انتظار او متفاوت است.

احتمال گسترش جنگ

گاردین در پایان نتیجه گیری می کند که ادامه حملات متقابل می‌تواند به یک جنگ چندساله منجر شود. «جوزف وتل» فرمانده پیشین ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) نیز تأکید کرد که صرف عملیات نظامی برای حل بحران کافی نیست و واشنگتن باید مسیر دیپلماسی را نیز دنبال کند.

به گفته وی، آنچه اکنون مشاهده می‌شود، چرخه‌ای از حملات متقابل است که می‌تواند هفته‌ها یا حتی ماه‌ها ادامه یابد و مدیریت آن نیازمند صبر راهبردی و پذیرش ریسک‌های فراوان خواهد بود.