سفر
برای متولیان امور و مسئولان دولتی و اجرایی کشور این حجم عظیم از مسافرتها، جز به معنی اوضاع خوب مردم تعبیر نمیشود.
نوح منوری در وبلاگ خود به نام "کشتی نوح" درباره سفر می نویسد: گزارشگر تلویزیون از هر کس که راجع به عید و خریدهای عید سوال میپرسد این را هم میپرسد که عید کجا سفر میروید. او حتی از دختر بچهای در یکی از مناطق محروم هم این سوال را میپرسد که پارسال عید کجا رفتید و او -البته با خنده- میگوید هیچجا و شاید پدرش که کنارش است این خنده از لبانش برود. گزارشهای زیادی در تلویزیون به سفرهای نوروزی مربوط است و در آنها این پیشفرض مهم وجود دارد که هر کس به سفری میرود. اما معنای این سفرها چیست؟ اگر بخواهیم تخیل جامعهشناسانه را در دو بعد همزمانی و درزمانی به کار بگیریم به چه نتیجهای میرسیم؟ اولا که من هیچ به خاطر ندارم که مثلا پانزده سال پیش این همه از حجم برنامههای تلویزیون به سفرهای نوروزی اختصاص داده میشد. در دهههای قبل وجه بارز نوروز دید و بازدید بوده و هماکنون سفر است. حتی سالهاست که دید و بازدیدهای نوروزی ما به بعد از عید موکول میشود چون که در عید همه در مسافرت به سر میبرند. مطمئنم که پنجاه سال پیش مردم این همه به سفر رفتن پایبند نبودند. آنها شاید چند سال یکبار، آن هم به اماکن زیارتی سفر میکردند. بنابراین جنبهی تاریخی این قضیه به اهمیت یافتن روزافزون سفر و مسافرت دلالت دارد. اهمیتی که بخشی از آن جنبهی فنی دارد و از راحت شدن مسافرت و گسترش وسایل نقلیه ناشی میشود. بخشی از آن به محیطهای شلوغ و پرتراکم شهری مربوط میشود که آدمیان را آمادهی فرار از این محیط میکند و آنها به محض آنکه فرصتی به دست میآورند میخواهند که از اینجا بروند به هر آن کجا که باشد. آن چیزی که نام آن را تمدن فراغت گذاشتهاند، ناظر به کاهش مدت کار هفتگی و اساسا خارج شدن آن از زندگی روزمره است. به این معنی که کار نه جزئی از زندگی که صرفا وسیلهای برای به دست آوردن پول است و فراغت زمانی است که این پول به کار آن میآید. پس مصرف و مصرفگرایی هم در این چارچوب معنا پیدا میکند. خرید اتومبیل و رفتن به مسافرت، نشاندهنده توانایی انسان در استفاده از تمدن مصرف است. به این ترتیب همهی حاشیههای این امر هم کم کم شکل میگیرد، از سازمانهایی که متصدی سازماندهی به مسافرتها هستند، تا تبلیغات تلویزیونی و مطبوعاتی گرفته و همچنین صنعت توریسم که او هم سازمانهای مربوط به خود را ایجاد میکند. پس اینجاست که میتوان پرسید آیا در جامعهی امروزی ما فرصت فراغت داریم یا هر آنچه بدان مشغولیم امکان مصرف است؟ از طرف دیگر، سفر خودش به یک سرمایهی فرهنگی و جزئی از رفتارهای اجتماعی که دارای ارزش نمادین است تبدیل شده است. جنبهی انسانشناختی این قضیه باید ما را متوجه اشکال گوناگونی زندگی اجتماعی کند. اینکه چگونه سفر نمایانندهی نابرابریهای اجتماعی میشود به گونهای که اولا آنها که توان مسافرت رفتن را دارند با دیگران متمایز کند و ثانیا خود نوع سفر، داخلی و خارجی بودنش، به دیدار اقوام رفتن یا مسافرت تفریحی رفتن و ... میتواند ابزاری برای تمایز اجتماعی باشد. و نگاه انتقادی به این امر میتواند آن را به عنوان علت از خود بیگانگی آدمیان معرفی کند. چرا که با این اوصاف ارزش هر کس به قدر مسافرتهایی است که رفته؛ شما اگر برای تفریح سفر اروپا بروید از کسی که دوبی رفته بیشتر ارزش دارید و اگر ترکیه بروید از کسی که شمال رفته صاحب موقعیت برتری هستید. بد نیست در پایان نگاه سیاسی به این قضیه هم بیندازیم. برای متولیان امور و مسئولان دولتی و اجرایی کشور این حجم عظیم از مسافرتها، جز به معنی اوضاع خوب مردم تعبیر نمیشود. نگاه کنید به صحبتهای مسئولان و اخبار رسمی در همین چند روز که مردم را شاد و پرنشاط و مشغول سیر و سیاحت معرفی میکنند.
دیدگاه تان را بنویسید