به منتقدین باج نمی دهم
اگر «تسویه حساب» بموقع اکران میشد میتوانست جریان ایجاد کند. مثل «دو زن» که بودن 2 قهرمان زن کنار هم را در سینما باب کرد، آتشبس را که ساختم هم اینچنین فیلمهايي باب شد.
تصور میکنید سینمای زنانه تهمینه میلانی چه تاثیری در چرخه سینما و فرهنگ داشته است؟ خب، خیلی از فیلمهای من مثل فیلم «دیگه چه خبر»، «دو زن» و «نیمه پنهان» افرادی را که دیگر به سینما نمیرفتند به سینما پیوند داد اما هر ازگاه با اعمال سیاستهای غلط و سوق دادن سینما به سوی فیلمهای خنثی مجددا از مخاطبان کاسته شد. منظورتان از سیاستهای غلط چیست؟ چه کسانی این سیاستها را اتخاذ کردند؟ شما با یک حساب سر انگشتی میتوانید اتفاقات سینمایی 30 سال پس از انقلاب از جمله، آمار بلیت، فروش و تعداد فیلمها را بررسی کنید. میبینید که در گذشته فیلمهایی که ناهنجاریهای اجتماعی را تصویر میکرد تعداد بیشتری را از لحاظ آمار به خود اختصاص میدادند اما به مرور برخی سینماگرانی که از طریق سیاست و سیاستمداران رشد کردند خود را برتر از سینماگران مستقل میدانند. این همه فیلم ضدزن ساخته میشود و ظاهرا کسی هم اعتراضی نمیکند اما با فیلمی که درباره مسائل زنان ساخته میشود، دهها انگ به فیلمساز زده میشود و موانع بسیاری سر راه او قرار میدهند. در فیلم «محاکمه در خیابان»
کاراکتر مرجان با بازی شبنم درویش مثل فیلمهای کلاسیک تاریخ سینما به قول برخی دوستان فم فتال داستان برشمرده میشود که کلاه برسر مرد داستان میگذارد. در سینمای مردانه زن بیشتر حکم خیانتکار را دارد، در صورتی که با توجه به فرهنگ حاکم بر جامعه ما این اتفاقات کمی غریب به نظر میرسد. خواهش میکنم اسم نبرید. من به دموکراسی اعتقاد دارم و معتقدم هر فیلمسازی باید فیلمی با جهان بینی خودش بسازد و قرار نیست همه ما یک جور فکر کنیم. میگویم بگذارید من هم با فراغ بال نظریات خودم را فیلم کنم. همین. حالا توجه کنید، به سادگی فیلمهایی میسازند که در آنها زنان میانسال را به تمسخر میگیرند ولی اگر فیلم مشابهی درباره مردها ساخته شود، مصیبت است منظورشما «نیش زنبور» است؟ (خانم میلانی از اشاره مستقیم طفره رفت) فحشا اگر برای زن بد است برای مرد هم بد است. این یک رابطه بده بستان است، عرضه و تقاضا است. این کار کلا خوب نیست. نه اینکه گروهی مجاز باشند این عمل قبح را انجام دهند و گروهی نه. شما برای این 4 زن قهرمان فیلم «تسویه حساب» این مساله را بد دانستید؟ از نظر من هرچیزی که تعادل اجتماعی را به هم میزند بد محسوب میشود، منتها اگر
ریشهیابی کنیم میتوانیم جلوی این بدیها را بگیریم. درست است قهرمانهای من 4 زن هستند اما فیلم من نمیگوید این 4 زن کار خوبی میکنند، من میگویم این زنان چارهای دیگر جز این کار ندارند و این 2 موضوع کاملا از هم مجزاست. درست است با آنها همدلی و همدردی میکنم اما این 4 نفر دارای زندگی متعادل برای رشد اجتماعی نبودند و اینقدر نسبت به جامعه کینه دارند که به فکر تسویه حساب و انتقام از جامعه هستند. من میگویم این 4 نفر چاره دیگری ندارند، باید برای این طیف از زنان فکری کنیم. من که نمیگویم «بهبه» عجب کار خوبی میکنند. چرا این مساله باید به کسی بر بخورد و اعتراض داشته باشد؟ اینکه فیلم درستی است و در جهت تعادل جامعه قدم بر میدارد! شما اشاره کردید سیاستگذاریها در یک مقطعی اشتباه بوده، اما این دوره که آقایان شمقدری و سجادپور کاملا متفاوت عمل میکنند. بگذارید یک سال از این دوره بگذرد. در این دوره شاهدیم که دولت سعی در جذب حداکثری نیروهای فعال و مستقل سینما رو دارد. این سیاست اگر ادامه یابد باعث رشد میشود، اما زود است که دربارهاش صحبت کنیم. خانم میلانی قبول کنید تراکمی که در پخش وجود دارد بخش تولید را کلا
تحتالشعاع قرار داده، در حال حاضر بسیاری از فیلمها در حوزه اکران فرهنگی و محدود قرار دارد. با شما موافقم. متاسفانه بسیاری از این فیلمها که فیلمهای بسیار خوبی هم هستند قربانی اکران محدود میشوند. مثلا؟ مثلا من از فیلم «تنها 2 بار زندگی میکنیم» خیلی خوشم آمد، جزو سینمای بدنه نیست اما فیلم خوبی است و کانسپت بسیار با ارزشی دارد. امیدوار بودم همه فیلم را ببینند اما با اکران محدود و تقریبا مشکلات خود. البته قبول دارم که سینما تابع اقتصاد است، مردم هنرپیشه دوست دارند، مردم قصه دوست دارند، مردم دنیا به دنبال وجه سرگرم کننده سینما هستند. وقتی فیلم این مشخصات را ندارد، به سینما نمیروند البته گاهی اتفاقات ناگواری برای سینمای بدنه میافتد مثلا فیلمی مثل «سنتوری» به چه دلیل به اکران در نیامد؟ اکران این فیلم کاملا به نفع جامعه میتوانست تمام شود. این فیلم به شما یاد نمیداد برو مواد مصرف کن! میگفت ارتباطات سنتی جامعه و رابطه غلط بین پدر و پسر سبب سرخوردگی نیروی جوان اجتماع میشود. اگر «سنتوری» بموقع اکران میشد، اگر «تسویه حساب» بموقع اکران میشد (با اینکه همین الان هم از اکران فیلمم خوشحال هستم) میتوانست جریان
ایجاد کند. مثل «دو زن» که بودن 2 قهرمان زن کنار هم را در سینما باب کرد، آتشبس را که ساختم هم اینچنین فیلمهايي باب شد. مثل فیلم «پسر آدم، دختر حوا»! «سنتوری» اگر اکران میگرفت، پر فروش میشد. سینما میرفت به سمت فیلمهای عمیق اجتماعی و مطمئن باشید «سنتوری» پرفروش میشد. کارگردانان و تهیه کنندگان جرات میکردند که روی موضوعات اجتماعی کار کنند. ما با توقیف برخی فیلمها مانند سنتوری جسارت را در سینما کشتیم. این شد که فیلمفارسیهای قدیمی آداپته شده ضعیف، رشد کرد و تماشاچی هم دوباره با سینما قهر کرد. اما امسال در جشنواره 12 فیلم توقیفی اکران شدند. من درباره قبل از آمدن تیم سینمایی جدید صحبت میکنم، چرا این فیلمها توقیف شدند؟ حالا که «تسویه حساب» اکران شد جرات و جسارت بقیه در حرکت به این سمت بیشتر خواهد شد، تبعا تاثیر میگذارد. اما فیلمسازی که همین خط سیر سینمایی را طی میکند ممکن است پیش خودش بگوید فیلم من هم 3 سال توقیف میماند و دنبال ساخت فیلم اجتماعی نمیرود. مدیریت فرهنگی درست باید صلاح جامعه را بداند، باید روانشناس و جامعهشناس و برنامهریز شهری نیز در تصمیمگیریهای فرهنگی دخیل باشد، باید کلانتر نگاه
کنند، نباید از یک گروه خاص خوششان بیاید و موانع جدی برای دگراندیش بسازند. «صداها» به تهیه کنندگی منیژه حکمت و به کارگردانی فرزاد موتمن ساخته شد اما آن طوری که باید در اکران موفق نبود. سریع گروه موتمن و حکمت رفتند «پوپک و مشماشاءالله» را برای سینمای بدنه ساختند یعنی حتی گروههای مستقل هم مجبور میشوند فیلمهای گیشهدارتری بسازند. یک اشتباهی اکنون در حال رخ دادن است که سینمای بدنه را سینمایی میدانند که صرفا مردم را میخنداند. شما میتوانید فیلم زیبایی مثل «اجاره نشینها» بسازید که هم معضل اجتماعی عمیقی را بازگو میکند و هم میخنداند. سینمای بدنه به نظر من سینمای قیصر و گوزنهاست. خود من 10 بار رفتم گوزنها را در سینما دیدم. چون برای من حاصلی دارد، در عین سرگرمی با معضلات اجتماعی هم آشنا میشوم. از نظر من هر فیلم خندهداری جزو سینمای بدنه محسوب نمیشود و البته اقتصاد سینما را میتواند رونق دهد اما باید پیامدهايش را هم بدانیم. این خنداندن نباید به هر قیمتی باشد، من فیلمهایی که نام بردید را ندیدم و نظر هم نمیدهم اما حق نداریم هر سینمایی را سینمای بدنه بنامیم. در سینمای بدنه امروز با تبلیغات تماشاگر را به
سینما میآورند و نهایتا سبب قهر تماشاگر از سینما میشوند و بدنه سینما صدمه میبیند. اگر شما فیلمی بسازید و ارائه کنید که مردم پس از دیدن آن احساس نکنند که پولشان هدر رفته، فیلم بعدی را هم با رغبت به سینما میروند و میبینند. به همین دلیل است که سینمای مدنظر شما ترکیبی از فانتزی و کندوکاو اجتماعی است؟ اگر قرار است فیلمی مثل «آتشبس» یا «واکنش پنجم» دیده شود حتما سعی میکنم این کار را انجام دهم. یعنی اگر اسم من 10 نفر را به سمت دیدن فیلم میکشاند هنرپیشهها هم 10 نفر را جذب کنند، نه تنها هیچ اشکالی هم ندارد بلکه کمک به رشد سینمای ملی میکند. میزان مخاطب هر قدر بیشتر باشد پیام چالش برانگیز فیلم بهتر خودش را در دل مردم میبرد. من هرگز هنرپیشه معروف را بیجا در فیلمم استفاده نمیکنم. یعنی اگر شهاب حسینی یا گلزار یا مهناز افشار متناسب با نقشی است، ممکن است برای فیلم دیگر اینطور نباشد. از دید من باید انتخابها درست باشد، فیلم و هنرپیشه باید در پیوند با هم باشند. آقای شمقدری گفتهاند که فضا برای ساخت فیلمهای سیاسی بازتر خواهد شد. آیا داستانی با این تم در ذهن برای ساخت دارید؟ هزاران داستان. در حال حاضر
فیلمنامهای حاضر و آماده دارم. فیلمی که تفکر ایجاد میکند و مردم تشنهاند. بله با کمال میل میسازم، من «آتشبس» را ساختم، میدانستم که داستان فانتزی و جذابی دارد و ریسک کمتری نسبت به «دو زن» دارد. شما قبلا گفتید که اهل کارکردن با عکس نوشت مثل کارگردانهای هالیوودی نیستيد. اما در «تسویه حساب» این احساس بهوجود میآید که این فیلم مطابق یک الگوی از قبل برنامه ریزی شده عمل میکند؟ هیچ وقت چنین چیزی نبوده. پس همه چیز سر صحنه اتفاق میافتد؟ نه. همه چیز از قبل با مختصات وسیع نگارش و عملا اجرا میشود. فیلمنامه شما دکوپاژ شده است؟ بله، کاملا. پس این عکس نوشت و تصاویر در ذهن شما میگذرد. من تا فیلم را در ذهنم نبینم، نمیتوانم فیلمنامه را بنویسم، شاید باورتان نشود، من یک شبه فیلمنامه مینویسم. 3 الی 4 ماه تحقیق میکنم و کتاب میخوانم. یک شب تا صبح در سکوت مطلق تصمیم به نگارش میگیرم، فیلم را در ذهنم میبینم و مینویسم. بعد هم روتوش میکنم. غیر از این هم بلد نیستم. حالا بریم سراغ منتقدان که در جشنواره علیه فیلمتان جبهه گرفتند. فکر نمیکنید این فضای رخ داده به خاطر این است که اکثر منتقدان مرد هستند و طیف خانمها در
میان اهالی رسانه و منتقدان، کمترند؟ نه ربطی ندارد. تفاوت انسانها را جنسیت تعیین نمیکند، اندیشه تعیین میکند. بارها گفتم بهترین فیلم تاریخ سینمای ایران درباره زن را یک مرد ساخته، منظورم «مادیان» علی ژکان است. یا آقای مهرجویی «سارا» را ساخته که فیلم مورد علاقه من است. چه کسی میگوید یک مرد نمیتواند مصائب زنان را درست ببیند؟ حتما میتواند، من با اندیشهها کار دارم، نه با جنسیت. به هرحال همان آقایانی که شما میگویید علیه من مطلب مینویسند قبل از این ماجراها علیه کارگردان بزرگی مینوشتند. بعد همین کارگردان این افراد را خرید و برد در دفترش مشغول شوند و در حال حاضر به نفع همان کارگردان قلم میزنند. اقلا 5 تا از همین آدمها به من زنگ زدند. یکیشان گفت: «زنم میخواد هنرپیشه بشه، شما هنرپیشهاش کنید ما هوای شما رو داشته باشیم!» دیگری گفت: «زن من تو کار دکوره، ببرش پشت صحنه کار دکور بهش بده»! من هم در جواب ایشان گفتم ببینید من به شما باج نمیدهم. هر چه دلتان خواست بنویسید. من نمیگویم آثار من بهترین است اما برخی از این افراد علاوه بر اینکه بیسوادند بیادب هم هستند و توهین هم میکنند، این دیگر اسمش نقد نیست. در
حالی که خودم به کارهای خودم نقد دارم و میدانم نقص هم دارد. نقد سینما تعریف دارد؛ شما میتوانید آنالیز کنید که این سکانس اشتباه است اما نمیتوانید به یک استاد سینما توهین کنید (منظور میلانی، بهرام بیضایی است) و مثل سال قبل بنویسید؛ پیر مرد حیا کن، دوربین رو رها کن! این جمله نقد نیست، این هتاکی و بیادبی است، این است که تکلیف من با این افراد روشن است و خودشان هم این را میدانند. هزار راه هم میروند که بتوانند به من نزدیک شوند اما نمیتوانند. اصلا ما نباید درباره آنها حرف بزنیم، با این کار بزرگشان میکنیم و آنها به هدفشان میرسند. باور نمیکنید که این افراد بزرگترین لطفها را به من میکنند و سبب میشوند که فیلمهای من داغتر هم بشود! بعد هم زمان چیز بسیار عجیبی است. بموقع آدمها را سر جايشان مینشاند. «دو زن» در حال حاضر جزو صد فیلم تاریخ سینماست. اما شما بروید نقدهای دوره «دو زن» را بخوانید، از هیچ هتاکی و هیچ بیادبی به من فروگذار نکردند. یک بار در مجله فیلم منتقدی حرف جالبی زده بود، موقع نمایش «نیمه پنهان» گفته بود، اگر این فیلم را شاهکار هم توصیف کنیم برای میلانی فرق نمیکند. بگوییم فیلم تو بد است
بازهم برایش فرقی نمیکند،میلانی کاملا میداند به کجا میرود و چه کاری انجام میدهد و واقعا هم همین است. من میدانم که تاثیر فیلمهایم در جامعه چگونه است، هیچ وقت هم خودم راتکرار نکردم. وقتی «آتشبس» را ساختم تهیهکنندههای بسیاری به من زنگ زدند که بیا آتشبس 2 را با قیمت کلانتر بساز ولی من هرگز خودم را تکرار نمیکنم، یک بار ساختم و دیگر تمام شد، همان زمان «تسویه حساب» را ساختم که هیچ ربطی به «آتشبس» نداشت. اما وجه اشتراکی بین 2 فیلم «تسویه حساب» و «سوپراستار» هست. اینکه شما قشر کارگردان و بازیگر را نشانه گرفتید؟ در این میان اتفاقی رخ داده که آنهم به دلیل نوع قصه بوده است. من بارها درباره «سوپر استار» گفتم سوپراستار ممکن بود فوتبالیست باشد، اصلا مساله من سینما نبود؛ شخص سوپراستار بوده. اصلا میتوانیم شخصیتمان را سیاسی هم فرض کنیم، چه فرقی میکند قصه باز همین است، یا فوتبالیست و کشتیگیر. چقدر ما کشتیگیر قهرمان اما بیظرفیت داشتیم که به خودشان ضرر زدند و نابود شدند. ما درباره ظرفیت و توانایی سوپراستار بودن بحث میکنیم، نه راجع به سینما. کجای سوپراستار نقد سینماست؟ من اصلا به سینما کاری ندارم، من با
سوپراستار و حواشی زندگیاش کار دارم. درباره کاراکترهای «تسویه حساب» هم صحبت کنیم. در این فیلم چرا برای کاراکتر خوب از محمد نیک بین (همسرتان) استفاده کردید؟ شاید میخواستم همین نقدها بشود و اتفاقا داغتر شود! ایشان همسر قانونی بنده هستند، احترام قلبی نسبت به او دارم. حالا میخواهم نقش مرد خوب فیلم را بازی کند. چه اتفاق ویژهای افتاده که من ازآن بیخبر هستم؟ چرا اینقدر جامعه منتقدان آشفته شده؟! مطمئن باشید که 90درصد بینندگان فیلم «تسویه حساب» نمیدانند که آقای نیکبین همسر من است و طبعا قضاوتی هم روی او و شخصیتش در فیلم ندارند، بنابراین چرا من باید نگران نقدهای سطحی عده معدودی از منتقدان در این زمینه باشم؟ البته ناگفته نماند من احترام ویژه و خاصی برای همسرم قائلم. اتفاقا دیدم که این عشق را در جاهای عمومیتر نشان میدهید و مرتبا میگویید، چقدر دوستش دارید و وقتی باهم هستید از کنارش تکان نمیخورید. به هرحال اصل سوال خندهدار است. همین که اعتراض میکنند خود این مساله خیلی جالب است، من فیلم «دو زن» را برای شما مثال میزنم، وقتی این فیلم ساخته شد باید نقدها را دیده باشید تا درک کنید. به من میگفتند این خانم
ضدمردترین زن ایران است چون دوزن را ساخته. گفتم چرا؟ من یک مردی را با بازی آتیلا پسیانی نشان دادم که نه زنش را کتک میزند، نه بد دهن است، نه عرق میخورد، نه با رفقای ناباب میچرخد، نه قمار باز است. من رجوع میکنم به بازخورد فیلم شما در خانوادههای سنتی که معمولا حق را به شخصیتهای زن شما میدادند. پس من فیلم ضدمرد نساختم. من اگر میخواستم فیلم ضدمرد بسازم شخصیت مرد فیلمم را کسی نشان میدادم که عیاش و لا ابالی باشد. درباره «واکنش پنجم» خیلی به من انتقاد شد و حاج صفدر را نقد کردند. در حالی که حاج صفدر یک انسان به تمام معناست، اصولگراست، نجیب است، به چشم عروسش نگاه نمیکند. میافتد در جاده تا یک وقت کسی به عروسش تعرضی نکند. این حاج صفدر چه خلافی کرده؟ عیاش است؟ معشوقه دارد؟ شما چرا میگویید حاج صفدر خوب نیست. چون تصویر خودتان را در حاج صفدر میبینید، چون میگویید شما باید با آن اصولی که من میگویم زندگی کنید،خب این مساله در تمام دنیا منسوخ شده. هر انسانی بنا به طبیعت خودش زندگی میکند، هیچ قانونی برای همه جامعه وجود ندارد، ما سلایق، تفکرات و جهانبینیهای متفاوت داریم. چرا این همه فرق و تنوع بین انسانها در
دنیا هست، 2 تا خانه شبیه هم پیدا نمیکنید. حرف فیلم هم همین است، میگوید تو خیلی خوبی، اخلاقت قابل تحسین است اما راههای سادهتری برای انسانیتر زندگی کردن هست. چرا از «واکنش پنجم» رنجیدند؟ چیز بدی من در فیلمم ندارم. من مرد خوش فکری مثل شهاب حسینی در فیلمم گذاشتم چرا این را نمیبینید. یک مساله را هم بگویم؛ بعد ازانقلاب به فیلمسازان زن با همه فراز و فرودهایشان اهمیت داده شد. نتیجه این شده که الان وزیر زن هم داریم که به مدد جسارت زنان رخ داده، از حق هم نگذریم احترامی که زنان در بعد از انقلاب داشتند در هالیوود هم وجود ندارد. برایم مهم نیست که وزیر زن داریم یا نداریم. برای من مهم نیست که چند نماینده زن داریم یا نداریم. مهم این است که اعمال آن وزیر و نماینده زن به نفع 50 درصد جامعه زنان کشور هست یا نیست. تعداد مد نظرم نیست عملکرد مهم است، مردانی هستند که مردند و بهتر و علمیتر به زنان فکر میکنند. وقتی من میگویم جنسیت برایم مهم نیست صادقانه گفتم. شوهر من از صدها هزار زن روشنتر فکر میکند، انسانیتر نسبت به زن فکر میکند، بنابراین مرد یا زن بودن نشانه بر حق بودن نیست. پس شما با انتخاب شوهرتان برای فیلم
«تسویه حساب» میخواستید اندیشههای آقای نیکبین را هم بازتاب دهید. به صورتی خیلی واقعبینانه اینکه من کاری با منتقدان نداشتم. روزنامههای اصولگرا- غیراز روزنامه محترم و وزین شما- طوری درباره من مطلب مینوشتند که به نظر میآمد که من موجودی بشدت ضدمرد هستم. حتی من که شهرستان رفتم فکر میکردند که من هنوز ازدواج نکردهام. من نشان دادم که همسر دارم، خانهداری میکنم، زندگی میکنم، بچهداری میکنم. خیلی از مطبوعاتیها الان مطمئن هستند و میدانند که اولویت اول زندگی من فرزند من است. چون این تنها موجودی است که من میخواستم و او را بهوجود آوردم. من مسؤول این بچه هستم. برای من مهم است که شام فرزندم را خودم بپزم، انتخاب دوم من همسرم است، چون من خواستم که همسرم باشد، من انتخابش کردم، من را که به زور شوهر ندادند، پس من در قبال این انسان مسؤولم، انتخاب بعدی من والدین خودم و بعد والدین همسرم هستند. حال آنها خوب باشد، حال من هم خوب هست. تازه بعد از اینکه همه اینها خوب بودند من به سینما اهمیت میدهم، باور کنید من هیچگاه جشنوارهای را به فرزندم ترجیح ندادم، بارها داوری جشنوارههای مهمی را نپذیرفتهام چون دخترم امتحان
داشته و امکان اینکه با من بیاید را نداشت. چرا از من تصویر یک هیولا میسازند؟ حق ندارند این کار را بکنند. به این حرکت میگویند ترور شخصیت. برای اینکه از لحاظ شخصیتی سعی میکنم انسان مسؤولی باشم. نمیگویم بینقص هستم، ضعفهای زیادی دارم اما اگر نرم اجتماعی را لحاظ بدانیم من خیلی خوب رعایتش کردهام. تمام مسؤولیتهایم را با کمال میل پذیرفتم. این بود که فکر کردم اگر آن نقش را شوهرم بازی کند، میتوانم سم را از بدنه مطبوعاتیها بیرون بکشم. نمیدانستم یک عده از سوی دیگری غش خواهند کرد. یک افسانه قدیمی میگوید که در فلات ایران قبایلی که ییلاق و قشلاق میکردند، وقتی که جایی جمع میشدند رئیس قبیله میپرسید کدامتان از همه تیزهوشتر هستید، همه میگفتند مثلا فلانی،آن آدم را قربانی میکردند و از او عبور میکردند، ماه بعد کوچ میکردند باز چنین مراسمی انجام میشد. اگر به این پدیده قربانی کردن توجه کنید پی به فلسفهای متفاوت میبرید که آدمهای باهوش اصولا نظم اجتماعی را بر هم میزنند. نظم دهکده جهانی یا قاعدهای که نظم را تشکیل میدهد؟ منظورم نظم سنتی است. هرکسی سعی میکند این نظم را بر هم بریزد تا نظم جدیدی به وجود آورد
مورد غضب واقع میشود. چرا به جامعه ما میگویند جامعه نخبهکش، جامعه ما نخبهکش است،ربطی به بعد از انقلاب و زمان پهلوی و قاجار ندارد. ما مصدق را تبعیدش کردیم به دهات، ما امیرکبیر را در فین رگ زدیم، ما نخبهکش هستیم، چون امیرکبیر نظم سنتی قاجار را داشت بهم میزد، در نظام امیرکبیر همه باید کار کنند تا پول دربیاورند، هر کسی میخواهد باشد. این فرد میآید حقوق سرانه شاهزادهها را به یک سوم میرساند و به نفع جامعه کار میکند اما ترورش میکنند. آدمهای نخبهکش از نظم جدید میترسند، نظم جدید را نمیشناسند. من برای شوهرم زن بهتری هستم تا یک زن سنتی. میدانید چرا؟ چون دنیای معاصر دنیای پیچیدهای است و آدمها تنها هستند و احتیاج به همدم دارند. احتیاج به کسی دارند که با آنها حرف بزند، ارتباط کلامی برقرار کنند، اگر این زمینه بین زن و مرد و بچه خانواده حاکم شود، خانواده عصبانی نخواهیم داشت. خب این نظم جدید که بد نیست، اما چون تصویر محوی از این نظم وجود دارد میچسبند به این نظمی که فعلا دارند. این است که برای فیلمی کوچک مثل «تسویه حساب» هیاهو میشود. من که امیرکبیر نیستم، من در میان تغییردهندگان اجتماعی یک مولکول هستم.
این همه فیلم ساخته میشود این هم یکیدیگر، چرا این همه آشفتگی. از شما خیلی توقع بالا رفته، بویژه بعد از «سوپراستار»، همان جسارت شما در نشان دادن صحنههای مشروب خوری و آدم مست و. . . در کس دیگری نبوده. شما این کار را کردید و حتی تلویزیون هم آن را نشان داد. شما آینهای گذاشتید تا بگویید این مشکلات هست. اما با اینکه به تلویزیون رفت باز با مخالفتهایی روبهرو شدیم. از شبکه 3 به شبکه 5 و از ساعت 8:30 شب آمد به ظهر. یکباره شمشیرها کشیده شد. البته در شبکههای استانی هم پخش شد. من شبها سایتها را چک میکنم تا مثلا ببینم مردم درباره «تسویه حساب» چه میگویند. 90 درصد بینندهها نوشتند «تسویه حساب» بهترین فیلم تهمینه میلانی است، سلیقه هم مهم است، خیلیها هم میگویند «نیمه پنهان» بهترین فیلم من است، یکسری میگویند «دو زن»، اینها سلیقه است. نباید این اختلاف سلیقه ما را به اشتباه بیندازد. حتی نوجوانهایی هستند که دیالوگهای «آتشبس» را از حفظ هستند. و احتمالا تاثیر میپذیرند. مهم این است که من سعی میکنم با حسن نیت فیلم بسازم و به مخاطب فکر میکنم. شما اگر فیلمتان مخاطب زیاد داشته باشد برگردان اقتصادی اتفاق
میافتد،خب این خیلی عالی است اما من برای فروش فیلم نمیسازم. هیچ کدام از فیلمهایم را برای این هدف نساختم. یادم هست وقتی «سوپراستار» را نوشتم خیلی از عوامل فیلم میگفتند که «شما مطمئنی این فیلمنامه را میخواهی بسازی؟ نمیفروشهها». «دیگه چه خبر» را که میساختم، هیچ تهیهکنندهای حاضر نبود روی کار سرمایهگذاری کند اما شد پرفروشترین فیلم سال، چون داستان یک خواهر و برادر بود. آن موقع مد بود که دختر و پسر در فیلم بگذارند که دارند گیتار میزنند. من رابطه یک خواهر و برادر را آوردم به عنوان قهرمانهای قصهام، میدانستم که نیاز جامعه است. میدانستم خواهر و برادرها نیاز دارند به این رابطه. هر فیلمی ساختم شمشیرها به سمت من نشانه رفت اما اهمیت نمیدادم. اگر اهمیت میدادم بعد از «بچههای طلاق» فیلمی نمیساختم. فیلم اولتان را که ساختید چند سالتان بود؟ «بچههای طلاق» را در 27 سالگی ساختم. جایزه اول جشنواره فجر را هم گرفت. فیلم نشان میداد پدری بچهاش را شلاق میزند. گفتند این کار ضدمرد است اما در واقعیت مردهایی هستند که بچهها را شلاق میزنند. بله هستند. پس چرا آشفته شدهاید؟ چرا میگویید من ضدمرد هستم، من با این
کار خواستم بگویم، ای مرد نادان تو با این شلاق زدن روح فرزندت را میکشی. او یک خانم 14 ساله است، این کار را نکن. وقتی من این فیلم را ساختم شمشیرها بود که برایم از نیام برون آوردند. «افسانه آه» (که محبوبترین فیلم من است) را در 28 سالگی ساختم. فیلم به تماشاچی میگوید که خوشبختی با این شکل و شمایل بیرونی تو بیهوده است. میگوید خوشبختی در درون تو است نه بیرون از تو. مهم نیست که تو پول داری یا نه، مهم نیست که چه شغلی داری. مهم این است که درک تو از زندگی چیست. فیلم را حتی در جشنواره فجر هم نشان ندادند. 4 سال بعد «مارکو مولر» که رئیس جشنواره لوکارنو بود به ایران آمد و میگفت میخواهم آثار فیلمسازان زن را ببینم، فیلم «افسانه آه» را دید و به من گفت چطور این فیلم را به جشنواره نفرستادی، این فیلم فوقالعاده است. دعوت کرد و این فیلم بعد از 4 سال خارج از کشور اکران شد. رئیس جشنواره کن که این فیلم را دید، گفت این بهترین هدیهای بود که در این جشنواره به من داده شده است. در ایران مرا مسخره میکردند، میگفتند:«خانم واسه ما فیلسوف شده!» چه جملات زشتی که نشنیدم. فتانه ملک محمدی در نقش رها در فیلم «سوپراستار» حرف قشنگی
میزند: «وقتی حرفی درسته چه فرقی داره اون حرف رو کی میزنه و چند سالشه». بنابراین چرا باید اهمیت بدهم، من میدونم که دارم با قلبم با این مردم صحبت میکنم و عاشق مردم هستم، عاشق خانواده و زندگی خودم هستم، دارم حرکت میکنم در جهت خیر. جدیدا اینگونه مد میشود که همه داستانها سوق پیدا میکند به سمت طبقه آسیبپذیر. فکر نمیکنم، کاش اینطوری باشد، من خیلی خوشحال میشوم. چرا تراژدی در فیلمهای شما حالت فانتزی دارد. مثلا مرگ زیبا؛ تراژدی هست ولی فانتزی غالب است، تماشاگر کمی ناراحت میشود ولی داستان روی این مساله مانور نمیدهد و روال ادامه پیدا میکند. «تسویه حساب» قصدش این نیست که شما را غمگین کند، با مرگ زیبا و لیلا، هدف من این است که در نمای کلی به شما بگویم این زنها در کنار ما زندگی میکنند. این طیف را دریابیم، شما درباره این زنان بعد از دیدن فیلم فکر میکنید، ممکن است زمانی که از خیابان رد میشوید و زنان ویژه (زن خیابانی) را میبینید آن قضاوت قبلی را نداشته باشید. ا ز نگاه مرد سنتي ممكن است مدرك يك زن تحصيلكرده كه قورمهسبزيپختن بلد نباشد، بي ارزش باشد اما شما در کنار علمآموزی، آموزش درست کردن قورمه
سبزی را هم برای زنان جامعه میخواهید! اگر فقط کاری پختن قورمه سبزی باشد، کار بزرگی انجام ندادهایم. من دارم مثال میزنم. قورمه سبزی درست کردن که کاری ندارد! مرد هم میتواند این کار را انجام دهد. میگویند بهترین آشپزهای دنیا مردها هستند، این مساله چیزی نیست که فقط مختص زنان باشد، مثلا انگار که بگویید حمام کردن بچه فقط مختص زنهاست، مسخره است، چون مادر بچه را به دنیا میآورد، مهری نسبت به بچه پیدا میکند و میتواند یکسری کارها را انجام دهد اما پختن قورمه سبزی کاری نیست که یک مرد نتواند آن را انجام دهد یا ظرف شستن وظیفهای نیست برای یک زن اما... . تاثیر فیلمهای شما در خانواده ما این بود که پدر خدابیامرزم قبل از اینکه از دنیا برود هم ظرفها را شسته بود و هم پلهها را تمیز کرده بود. من هم یک نکته جالب به شما بگویم، حتی وقتی بحث خانهدار بودن زنان میشود من میگویم اشکالی ندارد. خیلی زنان هستند که خانهدار بودن را میخواهند اما این امر باید با توافق مرد و زن انجام بگیرد. کار زن خانهدار نباید رایگان انجام شود، انصاف نیست. حالا چون مرد بیرون کار میکند همه چیز برای او باشد و خانم هم خدمات رایگان ارائه دهد؟
یکسری دوست و همکار معمار دارم که میگویند ما حاضریم خانهداری کنیم و همسرمان برود دنبال تامین معاش، خسته شدیم، چند جا باید کار کنیم؟ بعضی از آنها 3 جا کار میکنند، خانهداری خیلی کار شاقی نیست اما بدون دستمزد بودنش بد است، هیچجا به حساب نمیآید. شما سوای فیلمسازی دارید به سمبل تلاش هم تبدیل میشوید. محقق و معمار و فیلمساز هستید. در زمینه معماری هم کار میکنید؟ الان داریم روی طرح عوض کردن ورودیهای متروی تهران کار میکنیم. یعنی همچنان معماری را هم انجام میدهید؟ با مهندس نیکبین؟ ایشان رئیس من در شرکت مهندسی هستند. شرکتمان نزدیک به هم است. پیاده یک دقیقهای میروم و میآیم. به من برای امور سینما زنگ میزنند و به او هم برای امور معماری. کدامتان در کارها رئیس هستید؟! رئیس و مرئوس برای قرون گذشته است. الان ما وارد هزاره سوم شدهایم. یک جملهای در سریال «خانه سبز» شنیدم که خیلی خوشم آمد. فکر کنم از شازده کوچولو الهام گرفته بود: «رئیس باش و ریاست نکن». در «تسویه حساب» 2 کاراکتر هستند که زود ازدواج کردهاند. شما میخواستید با آوردن این 2 کاراکتر هشدار اجتماعی به خانمهایی بدهید که زود ازدواج میکنند. نه ربطی
ندارد. بسیاری از بزهکاران در سنین پایین به بزه کشیده شدهاند. شما برای این زمینه تحقیق و کنکاش کردید؟ من با این افراد زندگی کردم، 8 روز در زندان بودم. اکثر چیزهایی که در فیلم میبینید واقعی است، سن بزهکاری خیلی پایین آمده، بویژه زنها. مطالعات میدانی کردیم که اغلب این زنان توسط پدر یا برادر یا همسر به بزه کشیده شدهاند. بیشترشان ازدواجهای ناخواسته داشتهاند که مثلا با یک قاچاقچی صورت گرفته. من میخواهم بگویم این زن که در 12 سالگی به زور به خانه بخت رفته و به بزه کشیده شده چه آیندهای میتواند داشته باشد؟ آیا دانش کافی دارد؟ آیا تخصص ویژهای دارد؟ گیرم در زندان متنبه هم شد و آمد بیرون. آیا شما یک زن سابقهدار را به خانه خودت راه میدهی که کلفتیات را بکند؟ جواب روشن است، در حالی که او 12 سال داشته و به این راه کشیده شده. نگاه خودتان به زنان خیابانی (میلانی: زنان ویژه) چیست؟ اصولا قضاوت کردن را دوست ندارم. پس این همه سختی که در این راه متحمل شدید برای چه هدفی است؟ هدف من آگاهی دادن به اجتماعی است که لازمهاش تغییر است. شما وقتی از یک چیزی آگاه باشید، وقتی بدانید کودکان خیابانی در سطح شهر خیلی زیاد است،
شروع میکنید به کمک برای حل مساله. طبق نظرسنجی بسیاری برای سرگرمی صرف به دیدن فیلم شما نمیروند. فکر میکنم وقتی نام تهمینه میلانی روی فیلمی باشد وظیفه شما را نسبت به بینندهها چند برابر میکند. طبیعتا. وقتی وظیفه مولف بودن را برای شما تعریف میکنند، مسؤولتر میشوید. این نقش را مردم به شما میدهند و نه منتقدان! اصل هم همین است. وقتی فیلم «روح» هیچکاک اکران شد منتقدان حمله بدی به او کردند، مثلا به او میگفتند خجالت نمیکشی این فیلم را ساختی؟ نه قاتل دیده میشود و نه مقتول، همهاش سایه میبینیم و... این جملات باعث سرخوردگی شدید هیچکاک میشود، غرورش را میشکنند، تا اینکه یک سال بعد فیلم در اروپا مورد تحسین قرار میگیرد، جامعه روشنفکری این فیلم را شاهکار سینما معرفی میکنند، تازه هیچکاک جدی گرفته میشود و منتقدان شرمنده از او عذرخواهی میکنند. کسی که عجولانه قضاوت میکند پشیمان میشود، درست نمیتواند تصمیم بگیرد، به خاطر همین است که من قضاوت نمیکنم. چند فیلم ایرانی خوبی که دیدید را اسم میبرید؟ گوزنها، باشو غریبهای کوچک، خانه دوست کجاست؟، آن سوی آتش، مادیان. . . . فیلمهای خارجی چطور؟ خیلی زیادند. 90
درصد فیلمهای دهه 70 و 80 آمریکا. آثار سیدنی پولاک، سیدنی لومت، فرد زینهمان. فیلم ماجرای نیمروز فیلم محبوب من است. وسترن مردانه؟ مجبورم توضیح بدهم؟ بله حتما مجبورید چون خواننده به فضای ذهنی شما نزدیکتر میشود و اصولا دلیل گفتوگو با مطبوعات نیز همین است. همذات پنداری من درآن فیلم با شخصیت کلانتر است، من میدانم او چه رنجی میکشد برای یک جامعه نادان. همینطور فیلم «هملت». من براحتی با هملت همموقعیت میشوم، چون میبینم او چه رنجی میبرد از نادانی اطرافیانش. نظرتان راجع به تارانتینو چیست؟ به نظر من کاملا دیوانه است. فیلم آخرش وحشتناک بود و «کیل بیل»اش صرفا فیلمی تجاری و خشن بود. «پالپ فیکشن» چطور؟ «پالپ فیکشن» فرق میکند، این فیلم در تاریخ سینما استثنا بود، نوع قصهگوییاش کار مدرنی بود. صحنههای مواد مخدرش را دوست دارم. بابت این گفتوگو تشکر میکنم. من هم از مطبوعات منصف تشکر میکنم. منبع: روزنامه وطن امروز
دیدگاه تان را بنویسید