زلزلههای بزرگ «فهرج» و «بم» و چند پرسش
پس از زلزله اخير كرمان كه اتفاقا بزرگاي زيادي داشت، بد نيست سراغي از پيشگوهاي زلزله بگيريم که مدتهاست داعيه پيش بيني زلزله با دقت هاي بالا – بيش از 90 درصد صحت!- داشته و به ويژه از اين امکان در استان کرمان براي زلزلههاي با بزرگي بيش از 4 سخن گفته بودند.
ایسنا: ساعت 22:12 شامگاه دوشنبه 29 آذر ماه زمينلرزهاي به بزرگي گشتاوري 6.5 در ناحيه جنوب شرق نرماشير - فهرج (استان کرمان) و شمال غرب بزمان (استان سيستان و بلوچستان) رخ داد كه به دليل بزرگاي بالا، وقوع ديرهنگام در شب و قرار داشتن در حدفاصل استانهاي سيستان و بلوچستان و کرمان در دقايق و ساعتهاي اول، نگرانيهاي زيادي را در خصوص احتمال بروز تلفات و خسارات سنگين برانگيخت. خوشبختانه با بررسيهاي بيشتر مشخص شد که کانون زمين لرزه در منطقهاي کاملا خالي از سکنه واقع شده و اين زلزله بزرگ، تلفات و خسارات چنداني در پي نداشته است. كشتههاي اندك اين زلزله كه متاسفانه به مرگ چهار دانش آموز روستايي منجر شد و همچنين نزديكي زمان وقوع، بزرگي و پهنه رومرکزي اين زلزله با زمينلرزه ويرانگر پنج دي ماه 1382 بم و در جريان بودن بحثهايي مثل كاهش نسبي ميزان بارندگيها و آلودگي كم سابقه هوا در برخي كلان شهرها، سوالات و ابهاماتي را در خصوص اين زلزله و ارتباط آن با پديدههاي آب و هوايي و طبيعي در برخي اذهان ايجاد كرده است. دكتر مهدي زارع، معاون پژوهشي پژوهشگاه بينالمللي زلزله شناسي و مهندسي زلزله به اين پرسشها پاسخ داده است. زارع با اشاره به نگرانيهاي اوليه درباره احتمال بالا بودن تلفات و خسارات زلزله شديد شامگاه دوشنبه گفت: پيگيريهاي انجام شده طي ساعات اوليه نشان داد كه خوشبختانه كانون زلزله در منطقه اي کاملا خالي از سکنه بين بخش ريگان و بخش بزمان و در دامنه کوههاي جبال بارز واقع شده است. برآوردهاي ما در روزهاي اول نشان از ژرفاي حدود 15 کيلومتري اين زلزله داشته و محل کانون نيز با نزديکترين روستا - چاه قنبر از توابع ريگان- حدود 40 کيلومتر فاصله داشته است. همين روستا نيز بر اساس «فرهنگ جغرافيايي آباديهاي استان کرمان- شهرستان بم» 30 خانوار شامل 187 نفر ساکن داشته است که در منازلي سنگي و گلي زندگي مي کرده اند. البته اين منازل حتي با کمترين شدت لرزش - به هر دليل- ويران شده و فرو مي ريزند. اين در زماني است که کانون زمين لرزه در نزديکي حتي اولين نقطه اي که انسانها زندگي مي کردهاند واقع نبود. چرا زلزله فهرج چهار قرباني و بم بيش از 33 هزار كشته داشت؟ معاون پژوهشي پژوهشگاه بينالمللي زلزله شناسي با اذعان به بزرگاي مشابه و نزديک بودن تقريبي پهنه رومرکزي اين زلزله با پهنه رومرکزي زلزله بم (1382) درباره علت اختلاف فاحش تلفات و خسارات اين دو زلزله كه يكي چهار قرباني و ديگري بيش از 33 هزار قرباني داشت گفت: پاسخ بسيار سريع و واضح آن است که کانون اين زلزله در جايي رخ داد که کسي زندگي نميکرد و کانون زلزله بم متاسفانه درست در کنار شهر بم واقع بود. در حقيقت زلزله بم، اوج بد بياري براي ما بود و البته اين زلزله اخير ريگان به خير گذشته است. البته سوالي مهم همچنان باقي مي ماند که اصلا چرا در همين شرايط که روستاي چاه قنبر در فاصله حدود 40 کيلومتري کانون واقع بود، باز چهار کودک بيگناه در اين اتفاق بايد کشته شوند؟ پاسخ تلخي وجود دارد که آن را همه ما مي دانيم: مردم بخش ريگان عملا در منازلي زندگي ميکنند که کوچکترين شباهتي به خانهاي با حداقلهاي پايداري ندارد و کمترين شدت لرزشي مي تواند موجب ويراني اين منازل شود. چهار كشته هم در چنين زلزلهاي سوال برانگيز است وي در عين حال تصريح كرد: کانون زلزله بم حدود 8 کيلومتر و زلزله ريگان 15 کيلومتر عمق داشته است؛ بنابراين حتي در شرايط مشابه نيز کانون زلزله ريگان حدود دو برابر کانون زلزله بم با سطح زمين - رومرکز- فاصله داشته است. وقتي همه واقعيت را ميدانيم بهتر است اين کمتر بودن تلفات در زلزله ريگان - در مقايسه با زلزله بم- را به دلايل منطقي و علمي توجيه کنيم و همچنان برايمان مساله باشد که اصلا چرا همين تلفات را بايد در چنين زلزلهاي که در شرايط معمول عملا بايد بدون کشته باشد، داشته باشيم؟ زارع در عين حال تاكيد كرد: تلفات کم اين زلزله نبايد موجب شود که به تلاشهاي مسئولان و کارشناسان محلي در ستاد حوادث غير مترقبه و دانشگاه علوم پزشکي کرمان و هلال احمر و ساير نهادها کساني که به اين رويداد در همان نيمه شب رسيدگي کردند توجه نکنيم. حساس شدن به موضوع و پرداختن به اتفاق و آماده بودن و به وضع آماده باش در آمدن همگي نکته هاي مثبت و مهمي است که براي کشوري مثل کشور ما و استان هايي چون کرمان و سيستان و بلوچستان که در معرض رخداد سوانح طبيعي مختلف - به ويژه زلزله- هستند، بسيار لازم است. همزماني اين زلزله با سالروز زلزله بم و زلزلههاي بزرگ ديگر اتفاقي است؟ پرسش ديگري كه سال گذشته نيز پس از زلزله مهيب هائيتي و با توجه به همزماني آن با سالگرد زلزله بزرگ بم، سونامي اندونزي و چند زلزله بزرگ ديگر ايران و جهان كه در همگي در دي ماه رخ داده بودند مطرح شد، ارتباط احتمالي زلزله اخير و زلزلههاي ياد شده با ماههاي خاصي از سال است؛ دكتر زارع با اشاره به اين كه از نظر تقويمي اين زلزله در پايان پائيز، آذر ماه رخ داده و از طرف ديگر زلزله هاي مهم ديگري از جمله زلزله 21 خرداد 60 در گلباف، 5 مرداد 1360 سيرچ و 4 اسفند 1383 داهوئيه زرند در همين استان کرمان در ماههاي ديگر سال رخ داده اند در گفتوگو با ايسنا تاكيد كرد: تاکنون هيچ مطالعه معتبر علمي که با روش هاي مدرن اندازه گيري و داوري و منتشر شده باشد، وجود نداشته که نشان دهد وقوع يا عدم وقوع زلزله ها با فصلها و عوض شدن آنها و ماههاي سال مربوط باشند. واقعيتي که همچنان بر اساس مستندات موجود ميتوان بر آن تصريح کرد اين است که زلزله ها در فصلها و ماههاي مختلف و روزهاي متفاوت از ماههاي سال مي توانند رخ دهند و وقوع دو رويداد در سالهاي مختلف ولي در نزديکي سالگرد يکديگر تا آنجا که ما از اطلاعات علمي موجود درک مي کنيم صرفا تصادفي است. از پيشگوهاي زلزله چه خبر؟ پس از زلزله اخير كرمان كه اتفاقا بزرگاي زيادي داشت، بد نيست سراغي از پيشگوهاي زلزله بگيريم که مدتهاست داعيه پيش بيني زلزله با دقت هاي بالا - بيش از 90 درصد صحت!- داشته و به ويژه از اين امکان در استان کرمان براي زلزلههاي با بزرگي بيش از 4 سخن گفته بودند. دكتر زارع با بيان اين كه مدعيان پيشبيني زلزله در زمينلرزه اخير فهرج هم كه نخستين زلزله امسال با بزرگاي بيش از 6 در فلات ايران بود مثل هميشه ساكت بودند به مورد جالب جديدي از ادعاهاي پيشبيني زلزله اشاره كرد و به ايسنا گفت: پنج شنبه گذشته، برخي سايتهاي خبري را منتشر كردند مبني بر اين كه يک مخترع ايراني که 9 مدال طلاي جهاني در زمينه اختراع دارد، سامانه پيش بيني زلزله ايجاد کرده که مي تواند وقوع زلزله را از 48 ساعت تا 10 روز قبل تشخيص دهد و اين دستگاه توسط موسسه بين المللي زلزله شناسي ايران تائيد شده است! معاون پژوهشگاه بينالمللي زلزله شناسي و مهندسي زلزله با اشاره به اين كه ادعاي اختراع فناوري پيش بيني در ايران قبلا هم از طرف فردي ديگر مطرح شده و در حال حاضر با دو ادعاي اختراع سامانه پيش بيني زلزله در ايران مواجهيم! خاطرنشان كرد: به عنوان کسي که در سه سال گذشته مسئوليت مرکز ملي پيش بيني زلزله در پژوهشگاه بين المللي زلزله شناسي و مهندسي زلزله را عهده دار بوده ام، لازم است تاکيد کنم که چنين تائيدي هرگز از سوي پژوهشگاه صورت نگرفته و متاسفانه بعضي رسانه ها بدون دريافت تائيد خبر، ادعاهاي گوناگون را منتشر مي کنند. وي به ايسنا گفت: آنچه که ما انجام مي دهيم در بعد آکادميک، تلاش براي پي ريزي زمينه هاي نظري و عملي پيش بيني زلزله با روش احتمالي، حداقل براي رويداد هايي است که ممکن است در آينده با مدل سازي هاي آماري ما - با روشهاي مختلف - هماهنگي خوبي نشان دهند و امکان پيش بيني احتمالي آنها فراهم باشد. براي اين موضوع پروژه هاي کاربردي تعريف کرده ايم و دانشجويان دکتري را بر روي متدولوژيهايي متمرکز کرده ايم که قبلا در دنيا شناخته شده و مقالات معتبر در اين زمينه ها در دنيا در ژورنالهاي تخصصي به چاپ رسيده است. رييس مرکز ملي پيش بيني زلزله در گفتوگو با خبرگزاري دانشجويان ايران خاطرنشان كرد: ما در توسعه بخشي از اين دانش در ايران، البته با اهداف ملي براي کشور خودمان ميکوشيم. کاري که ميکنيم، زمينه سازي و انجام فرايند علمي با روشهاي شناخته شده و منتشر شده در دنيا و تلاش براي استفاده و مدلسازي براساس داده هاي زلزلههاي ايران است. اين همان کاري است که موسسات پژوهشي معتبري در دنيا در حدود چهار دهه گذشته به صورت مستمر انجام مي دهند و هرگز اعلام اختراع و توليد فناوري نوين (!) نکرده و هرگز نيز تاکنون اعلام نکرده اند که زلزله بعدي در کجا رخ مي دهد ولي پيش بيني زلزله را با روش علمي دنبال مي کنند. زارع اضافه كرد: وقوع زلزله ريگان با بزرگاي گشتاوري 6.5 موجب اين پرسش مجدد ميشود که مدعيان پيش بيني زلزله - به ويژه در استان کرمان - چرا اين زلزله را حتي با وقوع يک زلزله کوچک با بزرگاي 3.6 در ساعت 10:06 بامداد همان روز 29 آذر 89 در همان محدوده (اگر بتوان آن را پيشلرزه محسوب کرد) پيش بيني نکردند؟! آيا بين وضعيت آب و هوايي هفتههاي اخير و زلزله فهرج ارتباطي وجود دارد؟ در هفته هاي اخير اخبار مربوط به وضعيت هشدار و اضطرار در آلودگي هواي تهران و چند شهر مهم ديگر در کشور موجب اين سوال شده بود که آيا رخداد زلزله اخير و يا بارندگي در حدود 10 روز قبل در کشور با زلزله اخير ارتباطي داشته است؟ دكتر زارع با ارجاع پاسخ اين سوال به پاسخ سوال قبلي در مورد ارتباط يا عدم ارتباط زلزله با فصلها و ماههاي سال تاكيد كرد: هيچ مطالعه مستند كه با اندازه گيري مدرن و با روش هاي علمي شناخته شده که به صورت مدون در آمده و در مجلات معتبر علمي - داخل و خارج از کشور- منتشر شده باشد در اين زمينه وجود ندارد. اينکه بعضي انسانها با همزماني رخداد بعضي رخداد هاي طبيعي و يا پديده هايي که انسانها موجبش بوده اند (مثل آلودگي هوا) با وقوع زلزله ها به «اين هماني» بپردازند، ممکن است در تصور و يا تخيلات بعضي از مردم جا داشته باشد، ولي هرگز شاهد ومنطق علمي و فرايند قابل تبيين علمي براي آن وجود ندارد. ضمنا استفاده از باران مصنوعي و پاشيدن آب با هواپيما براي مقابله با آلودگي هوا يا مقابله با آتش سوزي در جنگلها - صرفنظر از درست و موثر بودن يا نبودن اين روشها براي اهدافي که به کار مي روند - با هيچ مطالعه علمي معتبر و منتشر شده اي به تحريک وقوع زلزله ها نيانجاميده است. زلزله كاملا جدي است با شوخي راه به جايي نميبريم! معاون پژوهشي پژوهشگاه بينالمللي زلزلهشناسي در ادامه خاطرنشان كرد: زلزله ريگان نشان از جنبان بودن بخش شرق و جنوب شرقي ناحيه لوت دارد و يادآوري مهمي - با کمترين تلفات ممکن - براي ماست که اگر همين اتفاق در نزديکي مناطق جمعيتي ما رخ مي داد، بدون شک فاجعه اي شبيه به زلزله بم 1382 در کشور ما تکرار مي شد. البته اين بار به خير گذشت، ولي همانطور که در زلزله 5 دي ماه 82 شاهد بوديم، همواره اين طور نخواهد بود. وي در پايان با بيان اين كه زلزله اخير هشدار مهمي به منظور آماده شدن براي اتفاقهاي مخرب بعدي است، تاكيد كرد: زلزله موضوعي کاملا جدي است و با شوخي هايي شبيه اختراع فناوري و سامانه هاي پيش بيني زلزله كه حداكثر تا حد گفتوگوهاي روزمره رسانهيي قابل تلقي و تحمل است نميتوان در موردش تدبير کرد و مواجهه با اين مساله جدي هم از نظر علمي و هم از نظر پرداختن به موضوع از جنبه آمادگي و مديريت بحران بسيار پيچيده و جدي است. انتهاي پيام
دیدگاه تان را بنویسید