هفت سين تا بهشت

از تعاريف مشهورى كه جامعه شناسى و روان شناسى از انسان ارائه مى دهد "حيوان نمادساز" است. نماد كليه علايم وضعى و قراردادى است كه انسان ها در قالب آن ها با همديگر در ارتباط عاطفى و ذهنى قرار مى گيرند و محتويات باطنى خويش را به يكديگر انتقال مى دهند و از اين طريق بر رفتار و منش هم تأثير مى گذارند. نمادها اغلب جنبه ذهنى و انتزاعى دارند و هركسى در جريان زندگى از طفوليت به تدريج آن ها را مى شناسد و در خود درون فكن مى كند تا حدى كه آن نمادها به اجزاى ذهنى و معنوى شخصيت او مبدل مى شوند، به طورى كه هر نوع فعاليت ذهنى و تصورات عقلى و تفكر و تخيل به كمك نمادها و سمبل ها انجام مى پذيرد. ايرانيان با فرهنگي چندهزارساله در بهره برداري از مقوله نمادسازي فوق العاده توانمند هستند. يكي از صحنه هاي بروز اين توانمندي پايان سال شمسي و آغاز سال شمسي ديگر است كه ايرانيان آن را با نام جهاني "نوروز" جشن مي گيرند. از جمله ملاحظات مهم در اين جشن سراسري بكارگيري نمادهايي با نام "هفت سين" است تا آنجا كه كمتر خانه ايراني است كه درآن سفره اي رنگارنگ با اين هفت سين پهن نشود. همين موضوع بهانه اي است تا شايسته باشد در آستانه سال جديد و در كنار هفت سين كهن ايراني، " هفت سين نوراني" از سفره قرآن كريم را مرور كنيم. هفت سين قرآني كدامند؟ « مسبّحات » جمع « مُسبّح » و از مصدر « تسبیح » به معنای تسبیح کنندگان است. تسبیح یعنی تنزیه و تقدیس خدای متعال از تمام عیوب و کاستی ها و از هر چیزی که لازمه آن عجز و نیاز مادّی و جسمانی بودن است . هفت سوره از سوره های قرآن کریم با مشتقّات کلمه « سبحان » شروع می شود که عبارتند از : اسراء ، حدید ، حشر ، صفّ ، جمعه ، تغابن ، اعلی. اهميت اين سوره‏ها تا بدان جاست كه رسول خداصلى الله عليه وآله هر شب قبل از خواب آنها را مى‏خواندند. (ماهنامه پاسدار اسلام، اسفندماه 75، ص 7) البته برخي مانند نويسنده تفسير نمونه بر اين باورند كه : " مسبحات سوره هائى است كه با سبح لله يا يسبح لله آغاز مى شود و آن پنج سوره است : سوره حديد، حشر، صف جمعه و تغابن ". كه البته در اين گفتار به قول 7 سوره استناد مي شود. قاري مسبحات از زبان باقرالعلوم جابر از امام باقر علیه السلام در فضیلت سوره های مسبّحات (سوره هایی که با کلمه سبح یا یسبح شروع می شود) روایت کرده است: هر کس همه سوره های مسبّحات را قرائت کند پیش از آن که بمیرد حضرت قائم علیه السلام را درک می کند و اگر بمیرد در جوار رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم خواهد بود. ( 1. ثواب الاعمال ص148) فضيلت مسبحات به منظور تشويق و ترغيب معنوي براي قرائت اين هفت سوره نوراني، به بيان برخي فضايل و پاداش هاي ويژه قرائت اين سور به نقل از دو تفسير مجمع البيان و نمونه پرداخته مي شود. البته بايد دانسته شود كه " پاداشها و فضيلتهائى كه براى سوره هاى قرآن بيان شده هرگز براى خواندن تنها نيست ، بلكه خواندنى است كه توأ م با تفكر و انديشه ، و سپس الهام گرفتن براى عمل بوده باشد. مخصوصا در يكى از همين روايات مربوط به فضيلت اين سوره ميخوانيم فرق قلبه عند ذكر الوالدين : كسى كه اين سوره را بخواند و به هنگامى كه به توصيه هاى خداوند در ارتباط با پدر و مادر در اين سوره ميرسد، عواطف او تحريك گردد و احساس محبت بيشتر نسبت به پدر و مادر كند داراى چنان پاداشى است . بنابراين الفاظ قرآن هر چند بلاشك محترم و پر ارزش است ، ولى اين الفاظ مقدمه اى است براى معانى و معانى مقدمه اى است براى عمل. " 1- سوره مباركه اسراء از پيامبر گرامى آورده‏اند كه فرمود: من قرأ سورة بني اسرائيل فرقّ قلبه عند ذكر الوالدين اعطي في الجنة قنطارين من الاجر... هر كس سوره بنى اسرائيل را تلاوت كند، و به هنگام خواندن آيه‏اى كه سفارش نيكى به پدر و مادر مى‏نمايد، دلش نرم گردد و عواطف انسانى او بجوشد، در بهشت پر طراوت و زيبا به او پاداشى ارزانى مى‏گردد كه برابر دو هزار و چهار صد پيمانه است و هر پيمانه‏اى از آن از همه دنيا و نعمت‏هاى آن بهتر و ارزشمندتر است. 2- سوره مباركه حديد در مورد فضيلت و برترى اين سوره مباركه و پاداش پرشكوه تلاوت شايسته و بايسته آن روايات رسيده دلگرم‏كننده و انگيزاننده است: 1 - از پيامبر گرامى آورده‏اند كه فرمود: من قرأ سورة الحديد كتب من الّذين آمنوا بالله و رسوله. كسى كه سوره «حديد» را تلاوت كند، از كسانى به شمار خواهد آمد، و در رديف كسانى نامش نوشته خواهد شد، كه به خدا و پيام‏آورش ايمان آورده‏اند. 2 - پيامبر هر شب پيش از آن كه سر بر بالش نهد و بخوابد، سوره‏هايى را كه با «سبّح» و «يسبح» آغاز مى‏گردد، همه را تلاوت مى‏كرد و مى‏فرمود: انّ فيهن آية افضل من الف آية. در اين سوره ها، آيه‏اى است كه از هزار آيه برتر است. 3- از حضرت صادق آورده‏اند كه فرمود: من قرأ سورة الحديد و المجادلة فى صلاة الفريضة و ادمنها لم يعذبه الله حتى يموت ابداً و لايرى فى نفسه و لا فى اهله سوءً ابداً و لا خصاصة فى بدنه. هر كس سوره «حديد» و «مجادله» را در نمازهاى واجب خويش بخواند و تلاوت آن را ادامه دهد، خداى هرگز او را عذاب نخواهد كرد تا بميرد و در خود و خاندانش هرگز بدى نخواهد ديد، و به هيچ بيمارى گرفتار نخواهد شد. 3- سوره مباركه حشر 1-پيامبر گرامى در فضيلت اين سوره و پاداش تلاوت آن فرمودند: من قرأ سورة الحشر لم يبق جنة و لا نار و لا عرش و لا كرسى و لا الحجب و لا السموات السبع و لا الارضون السبع و الهوام و الرياح و الطير و الشجر و الدواب و الشمس و القمر و الملائكة الاّ صلوا عليه، و استغفروا له، و ان مات من يومه او ليلته مات شهيداً. هر كس سوره حشر را آن گونه كه بايد، براى آگاهى و خودسازى بخواند، تمام بهشت و دوزخ، عرش و كرسى، حجاب‏ها و آسمان‏ها، زمين‏هاى هفت‏گانه، حشرات، بادها، پرندگان، جنبندگان، گياهان، درختان، خورشيد، ماه، فرشتگان و كروبيان بر او درود مى‏فرستند و براى او آمرزش مى‏طلبند، و اگر در آن روز يا آن شبى كه اين سوره مباركه را تلاوت كرده است، جهان را بدرود گويد، شهيد از دنيا رفته است. 2 - و نيز از امام صادق آورده‏اند كه فرمود: من قرأ اذا امسى «الرحمن» و «الحشر» و كل‏الله بداره ملكاً شاهراً سيفه حتى يصبح. كسى كه سوره «رحمان» و «حشر» را به هنگامه غروب خورشيد تلاوت كند، خدا فرشته‏اى را با شمشير برهنه و آماده، مسئول حفاظت خانه وى مى‏سازد. 4- سوره مباركه صف 1 - از پيامبر گرامى آورده‏اند كه در پاداش تلاوت اين سوره فرمود: مَنْ قراء سورة عيسى كان عيسى مُصلياً عليه، مُستغفراً له مادام فى الدنيا و هو يوم القيامة رفيقه. كسى كه سوره «عيسى» را با ايمان و اخلاص و براى آگاهى و عمل شايسته تلاوت كند، آن حضرت بر چنين كسى درود مى‏فرستد و تا در دنيا زندگى مى‏كند براى او از بارگاه خدا آمرزش مى‏خواهد و در روز رستاخيز نيز دوست و رفيق او خواهد بود. 2 - و نيز از حضرت باقر آورده‏اند كه فرمود: من قراء سورة الصّف و أد من قرائتها فى فرائضه و نوافله صفه الله مع ملائكته و انبيائه المرسلين. هر كس سوره مباركه «صف» را براى آگاهى و عمل تلاوت كند، و در نمازهاى واجب و مستحب به خواندن آن ادامه دهد، خداى فرزانه او را در صف فرشتگان و پيام‏آوران جاى مى‏دهد. 5- سوره مباركه جمعه پاداش تلاوت آن‏ در پاداش تلاوت اين سوره مباركه روايات نويدبخشى رسيده است و در فضيلت تلاوت اين سوره روايات بسيارى وارد شده ، چه مستقلا و يا در ضمن نمازهاى يوميه : 1 - از پيامبر گرامى آورده‏اند كه فرمود: و مَنْ قَراء سورة الجمعة اعطى عشر حسنات بعدد من اتى الجمعة، و بعدد من لم يأتها فى أمصارِ المسلمين. هر كس سوره جمعه را آگاهانه و با اخلاص براى آموزش و عمل تلاوت كند، خدا به شمار همه كسانى كه در تمامى قلمرو اسلام در نماز جمعه شركت مى‏كنند و كسانى كه شركت نمى‏جويند، به او ده پاداش ارزانى مى‏دارد. 2 - از ششمين امام نور، حضرت صادق آورده‏اند كه فرمود: من الواجب على كلّ مؤمن اذا كان لنا شيعة ان يقرأ فى ليلة الجمعة بالجمعة وسبح اسم ربك... و فى صلوة الظّهر بالجمعة و المنافقين، فاذا فعل فكأنما يعمل عمل رسول الله، و كان ثوابه و جزائه على الله الجنة. بر هر انسان توحيدگرا و باايمانى از شيعيان و رهروان راه ما خاندان رسالت، لازم است كه در شب جمعه، سوره «جمعه» و سوره «سبح اسم» را بخواند و ظهر جمعه، سوره «جمعه» و «منافقين» را تلاوت كند. و هنگامى كه چنين كند، چنان است كه گويى كار پيامبر خدا را انجام داده و پاداش و ثواب او از بارگاه خدا، بهشت پرطراوت و زيباى خداست كه به او ارزانى خواهد شد. ( با اين كه عدول از سوره توحيد و " قل يا ايها الكافرون" به سوره هاى ديگر در قرائت نماز جائز نيست اين مساءله در خصوص نماز جمعه استثنا شده است و عدول از آنها به سوره "جمعه" و "منافقين" جايز بلكه مستحب شمرده است . و اينها همه نشانه اهميت فوق العاده اين سوره قرآن مجيد است .) 6- سوره مباركه تغابن 1 - از پيامبر گرامى آورده‏اند كه فرمود: و مَنْ قرأ سورة التغابن، دفع عنه موت الفجأة. هر كس سوره «تغابن» را تلاوت كند و در معارف و مفاهيم آن براى راهيابى به سوى حق و درست‏انديشى و عملكرد شايسته بينديشد، مرگ ناگهانى از او دور مى‏گردد. 2 - و از حضرت صادق آورده‏اند كه فرمود: مَنْ قرأ سورة التغابن فى فريضته، كان شفيعة له يوم القيامة و شاهد عدل عند من يجيز شهادتها ثم لاتفارقه حتى يدخل الجنة. كسى كه سوره «تغابن» را در نماز فريضه‏اش بخواند، اين سوره در روز رستاخيز شفيع او خواهد شد، و در نزد كسى كه شفاعت او را مى‏پذيرد و به آن اجازه شفاعت مى‏دهد، گواه عادلى به سود او خواهد بود و از او جدا نمى‏گردد تا به بهشت درآيد. 7- سوره مباركه اعلي 1-پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: من قرأها اعطاه‏اللَّه عشر حسنات بعدد كل حرف انزل‏اللَّه على ابراهيم و موسى و محمد(صلي الله عليه و آله) هر كس سوره «اعلى‏» را بخواند، خدا به شمار هر حرفى كه بر ابراهيم و موسى و محمد( صلي الله عليه و آله) فرو فرستاده‏است ، ده پاداش به او ارزانى خواهد داشت. 2-از اميرمؤمنان آورده‏اند كه: پيامبر گرامى اين سوره را بسيار دوست مى‏داشت، و كسى كه نخستين بار با واژه‏هاى آغازين‏آيه اين سوره خدا را ستود، ميكائيل بود.. 3- نيز در روايت آورده‏اند كه: پيامبر و اميرمؤمنان و برخى از ياران به هنگام تلاوت نخستين آيه اين سوره، اين فرمان را به جان خريده و مى‏گفتند: «سبحان ربى الاعلى‏» و ذات بى‏همتاى او را ستايش مى‏نمودند. 4- و پاره‏اى آورده‏اند كه: هر كس اين سوره را تلاوت كرد بايد با اقتداى به پيامبر همان گونه خدا را بستايد و بگويد: «سبحان ربى الأعلى». 5- از حضرت صادق آورده‏اند كه فرمود: من قرأ سبح اسم ربك الأعلى فى فريضة او نافلة قيل له يوم القيامة ادخل الجنة من اى ابواب الجنة شئت ان شاءاللَّه. هر كس سوره «اعلى‏» را در نماز واجب و يا نافله‏اش بخواند، در روز رستاخيز به او ندا مى‏رسد كه: از هر در بهشت كه مى‏خواهى وارد شو. 6-يكى از ياران اميرمؤمنان در فضيلت اين سوره آورده است كه: من بيست شب به امامت على (عليه السلام) نماز خواندم، و آن حضرت در همه نمازها سوره «اعلى‏» را خواند. و آن‏گاه فرمود: لو يعلمون ما فيها لقرأها الرجّل كل يوم عشرين مرة، و انّ من قرأها فكانما قرأ صحف موسى و ابراهيم الذّى و فى‏. اگر مردم مى‏دانستند كه تلاوت اين سوره چه پاداش پر شكوهى دارد، آن‏گاه است كه هر كدام از شما روزى بيست مرتبه آن را تلاوت مى‏نمود. و بدانيد كه هر كس اين سوره را تلاوت كند، بسان آن است كه كتاب‏هاى موسى و ابراهيم را - كه به عهد خود با خدا وفا كرد - خوانده است. 7-و نيز آورده‏اند كه: با فرود آيه «فسبح باسم ربك العظيم»، پيامبر فرمود: اين آيه را در ركوع نمازهاى خود بخوانيد؛ و آن‏گاه كه آيه مورد بحث فرود آمد، فرمود: اين آيه را هم در سجده نمازهاى خود بخوانيد. ذكر يك داستان لطيف مرحوم شیخ حسن علی اصفهانی فرمودند: من با قدرت زیادی برای توفیق تشرّف به پیشگاه حضرت بقیه اللّه ارواحنا فداه تلاش كردم و در این راه ذكر و دعا و توسّلی كه بلد بودم فرو نگذاشتم ولی توفیق حاصل نشد، شبی در عالم رؤیا به من گفته شد: شما در این راه موفق نخواهید شد، زیرا فلان صفت در شما هست، تا این صفت را داشته باشید لیاقت دیدار كعبه مقصود را نخواهید داشت،‌ چون بیدار شدم توبه و انابه كردم و برای اصلاح خویشتن هر روز چند ساعت در حجره را می‎بستم و مشغول تلاوت قرآن می‎شدم، بعدها به نظرم رسید كه این مدت را در خارج شهر و در فضای آزاد در محضر قرآن باشم و لذا مدّتی طولانی همه روزه به صحرا می‎رفتم و ساعتها در محضر قرآن بودم و تلاش می‎كردم كه قرآن را با تدبیرو تعقّل تلاوت كنم و اعمال و عقاید خود را با آن تطبیق نمایم. روزی مشغول تلاوت قرآن بودم، صدائی شنیدم كه به من گفت: «تا چهل روز هر روز مسبّحات را بخوان و شبهای جمعه سوره‌ مباركه اسراء را بخوان،‌ بعد از چهل روز من می‎آیم و تو را به محضر شریف حضرت بقیه اللّه ارواحنا فداه می‎برم. «مسبّحات» عبارتند از سوره‎هایی كه با «سبح» «یسبح» «سبحان» آغاز می‎شوند و آنها عبارتند از سوره‎های - اسراء و حدید، حشر، صف، جمعه، تغابن، اعلی. امام باقر ( عليه السلام )‌ می‎فرمایند: هر كس شبها پیش از آنكه بخوابد همه مسبّحات را بخواند نمی‎میرد، جز اینكه حضرت قائم (عليه السلام ) را درك كند و اگر قبل از ظهور آن حضرت بمیرد در بهشت همسایه حضرت رسول ( صلي الله عليه و آله) می‎شود، و در مورد سوره اسراء‌ را نیز امام صادق ( عليه السلام ) فرمودند: هر كس هر شب جمعه سوره اسراء را بخواند نمی‎میرد جز اینكه حضرت قائم ( عليه السلام ) را درك كند و از یاران او باشد. شیخ حسن علی اصفهانی می‎گوید: تا چهل روز هر روز مسبّحات را خواندم و شبهای جمعه سوره اسراء را خواندم، روز چهلم آن شخص آمد و گفت:‌ بیا. مقداری راه رفتم به دره‎ای رسیدم در سرازیری دره به من گفت: من راهنما بودم من می‎روم هنگامی كه تو به آخر دره برسی وجود مقدس حضرت كعبه مقصود را بر فراز تپه خواهی دید. چیزی نگذشت وجود مقدّس حضرت بقیه اللّه ارواحنا فداه را در هاله‎ای از نور بر فراز تپه دیدم، فرمودند: اگر بخواهی یكبار دیگر مرا ببینی وعده من و شما در حرم مطهّر جدّ بزرگوارم علی بن موسی الرضا ( عليه السلام )، این را فرمودند و از چشمم غایب شد، مدتها گریستم و مهیّای سفر شدم، در مدت چهل روز خودم را به مشهد مقدس رسانیدم، غسل كردم و وارد حرم شدم، كعبه مقصودم را باز در بالای سر امام رضا ( عليه السلام ) دیدار كردم حضرت فرمودند: وعده من و شما در حرك مطهر جدّ بزرگوارم «امام» حسین ( عليه السلام ) این را فرمودند و از چشمم غایب شدند،‌ شروع كردم به سر و صورت خود زدن، جمعیتی در اطراف من گرد آمدند كه چه شده؟ به هر شكلی بود بر خودم مسلط شدم و از میان جمعیت بیرون رفتم، 10 روز در مشهد اقامت نمودم و سپس راهی عتبات عالیات شدم. دو ماه در راه بودم و بعد از دو ماه به سرزمین مقدس كربلا رسیدم، غسل كردم، وارد حرم حسینی شدم، خورشید امامت را در حرم امام حسین ( عليه السلام ) زیارت كردم و خود را بر قدمهای مباركش انداختم. حضرت فرمودند: شیخ حسن حاجتت چیست؟ گفتم: آقا آنچه من فقط از شما می‎خواهم این است كه هر كجا باشم بتوانم شما را زیارت كنم، فرمودند: هر وقت خواستی مرا زیارت كنی آیات آخر سوره مباركه حشر را با دعای عهد بخوان،‌ این آیه‎ها عبارتند از آیه «لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلی جَبَلٍ» تا آخر سوره حشر از آیه 21 الی 24 و دعای عهد عبارت است از دعای «اَلّلهُمَّ رَبِّ النُّورِ الْعَظیم» كه محدث قمی در اواخر مفاتیح آورده است. هفت سین ديگر فهرست ديگري كه از هفت سين قرآني مي توان معرفي كرد 7 آيه نوراني از قرآن كريم هستند كه با عبارت " سلام" آغاز شده اند و آن آيات عبارتند از : 1- سلامٌ قولاً مِن رَبِّ رحیم.( یس/58) 2- سلامٌ علی نوح ٍ فی العالمین . ( صافات /79) 3- سلامٌ علی اِبراهیم . ( صافات/109) 4- سلامُ عـَلی موُسی و هارون . (صافات/120) 5- سلامُ علی آلِ یاسین . ( صافات/130) 6- سلامٌ عـَلیکُم طِبتُم فادخـُلوُها خالدین . ( زمر/73) 7- سلامُ هیَ حتّی مَطلَعِ الفـَجر. ( قدر/5)