منسجم کردن نظرسنجیها، رشد ادبیات دفاع مقدس را به خوبی بازگو میکند
به نظر من نویسنده باید با قلب خود به یک اثر بپردازد و کار سفارشی که به آن اعتقاد ندارد اثر ماندگاری نخواهد شد. برای یک اثر خوب نویسنده باید حداقل یک سال وقت صرف کند و از تدوین کارشتاب زده پرهیز کند. تمامی این عوامل هستند که میتوانند به ایجاد داستانهای ماندگار آسیب وارد کنند.
راضیه تجار، نویسنده و پژوهشگر ادبیات داستانی دفاع مقدس، در گفتوگو با «فردا» ، در خصوص نقش زنان در ادبیات داستانی دفاع مقدس ضمن تشریح وضع موجود اظهار کرد: نویسندگان ظرف سالهایی که گذشته است یقینا آثار کاملتری را از خود به نمایش گذاشتند و این روند صعودی در آثار آنها مشاهده میشود. در سالهای قبل که این فاصلهگذاری ایجاد نشده بود، در عرصه ادبیات داستانی با شور و هیجان و نگاه یک سویه به این قضیه نگاه میشد اما هماکنون این فاصلهگیریها و مرزبندیها بر اساس پیدا شدن سوژههای جدید بیشتر شده است. این سوژهها بر اساس مستندات جدیدی است که توسط دستگاهها یا نهادهای مختلف کشف شده است و بخشی از آن منتشر میشود و یا بنابر درخواست نویسنده دراختیار وی قرار میگیرد. نویسندگان با پدید آمدن این سوژههای جدید به این نتیجه رسیدهاند که داستانها نباید فقط بر اساس مستندات و اشخاص واقعی پایهریزی شود. برخی از نویسندگان آثاری را ارائه دادند که داستان محض است و الزاما مطابق مستندات نیست که البته این نتیجه را کاملتر میکند. روال کار آنها به این گونه است که ابتدا نویسنده شخصیت خود را از مستندات اخذ میکنند یعنی از زنی که پشت جبهه نقش پررنگی داشته است، بر اساس این خوانشی که نویسنده انجام میدهد با استفاده از تخیل، گوشههایی از این شخصیتها را با هم میآمیزند و شخصیت جدید و چند وجهی را ارائه میدهند و این کار کاملتری است. آیا با این اوصاف ادبیات داستانی ما به حد کمال رسیده است؟ این گامها پیوسته انجام شده است ولی ایده آل ما رسیدن به یک نقطه مطلوبتری است و فاصله همچنان وجود دارد. اگر به گذشته نگاه شود، خلایی مشاهده نمیشود و بیشتر گامها برداشته شده است. کارهای جدیدی به دست من رسیده است که من از مطالعه آنها خیلی خوشحال شدم و این نوید را میدهد که ما به آن سو در حال حرکت هستیم. شاید این حرکت کند باشد، ولی ذات کار هنری این است که زمانبر است و دیر جواب میدهد ولی رسیدن به آن ناممکن نیست. از طریق ارزیابی چه عواملی میتوانیم پی ببریم که به این نقطه ایدهآل نزدیک میشویم؟ متاسفانه ما خوانندههای پیگیری نداریم تا این آثار را مطالعه کنند و بازخورد آن را طرف خوانندهها دریافت کنیم. برخی از آحاد مردم آثار را با علاقه و دقت زیاد میخوانند ولی کسی برای نظرسنجی به سراغ آنها نمیرود و استقبال آنها در ظاهر قضیه دیده نمیشود ولی چاپهای متعدد نشان از استقبال از این آثار دارد. همچنین باید کسانی باشند که با پژوهشگران این عرصه نیز صحبت شود تا ببینید نظر آنها که تک تک این آثار را خواندهاند و معیار و ملاک ارزیابی صحیح را در دست دارند، چیست. برای به روزرسانی آثار این عرصه پیگیریهایی لازم است تا مشخص شود که زن در ادبیات داستانی ما چگونه تصویر شده است که این نیازمند پژوهش کامل و متقن است و کسانی میتوانند نظر دقیقتر را بگویند که کار آنها پژوهش بر این آثار است. در دوران دفاع مقدس زنان نقش ویژهای در این امر داشتند و هم از جهت مدت زمان طولانی 8 ساله و هم از نظر آرمانی، باعث شد که آن دوره یک زمام خاص شود. برای اینکه یک نویسنده بتواند همه اینها را درونی کند و به آن بپردازد، نیازمند زمان است. کار و جریانی که سریع اتفاق بیفتد دیگر کار هنری نیست ولی متاسفانه ما در این وادی شتاب زده عمل میکنیم و این باعث میشود که به طور مثال از میان حدودا 150 اثر که در سال خلق میشود، در نهایت فقط 15 اثر مانا و ماندگار باقی میماند و یقینا آثار فاخر بسیار برجسته، تعداد کمتری را به خود اختصاص میدهند. اگر بخواهیم که به آن نقطه مطلوب برسیم باید این آثار کارشناسی شوند و همچنین مشکلات نویسندگان نیز لحاظ شود و به عبارت دیگر هرمقدار که توجه نویسنده به سمت مشکلات و معیشت خود معطوف شود، از تمرکزبرروی اثر دور میشود. البته این به این معنا نیست که اگر همه از نظر مالی در شرایط ایدهآل باشند؛ آثار فاخری تولید میشود بلکه داشتن یک شرایط عادی زندگی و رفع دغدغههای اولیه معیشت میتواند تاثیرگذار باشد. به نظر شما آیا کارهای سفارشی در حوزه دفاع مقدس میتوانند آثار ماندگاری شوند؟ به نظر من نویسنده باید با قلب خود به یک اثر بپردازد و کار سفارشی که به آن اعتقاد ندارد اثر ماندگاری نخواهد شد. برای یک اثر خوب نویسنده باید حداقل یک سال وقت صرف کند و از تدوین کارشتاب زده پرهیز کند. تمامی این عوامل هستند که میتوانند به ایجاد داستانهای ماندگار آسیب وارد کنند. برخی از شعرای دفاع مقدس بر این اعتقاد هستند که در شعر با موضوع دفاع مقدس، حق مطلب ادا شده است و هم اکنون زمان تمرکز بر داستانهای دفاع مقدس است. آیا شما با این نظر موافق هستید؟ خیر. من این مطلب را قبول ندارم. شعر در یک لحظه خلق میشود و دیدگاهها و عواطف را میتوان آنی و شعاری مطرح کرد ولی اگر نویسنده بخواهد به سمت و سوی شعار حرکت کند امری نامطلوب است! یک کار خوب زمان میبرد و ممکن است چند سال طول بکشد و این مدت با زمان سرودن شعر خیلی متفاوت است. گاه یک شعر لحظه نگاریهای نابی را دارد و گاهی انرژی که یک شاعر در یک شعر گذاشته است صدها برابر صرف کرد تا لحظه لحظه اثرش درک شود اما با این وجود حرف اول را ادبیات داستانی میزند و نباید بین دو عرصه شعر و داستان قیاس کرد.
دیدگاه تان را بنویسید